ไขปริศนาทางภูมิศาสตร์ ทำไมทะเลเดดซีถึงไม่ใช่ทะเล แต่เป็นทะเลสาบน้ำเค็มที่ทำให้คนลอยตัวได้

        ในทุกปีจะมีนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลกเดินทางไปสัมผัสประสบการณ์อันน่าอัศจรรย์ของการลอยตัวอยู่บนผิวน้ำที่ขึ้นชื่อว่ามีความเค็มจัดที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ณ ทะเลเดดซี (Dead Sea) แหล่งน้ำชื่อดังที่มีพรมแดนอยู่ระหว่างประเทศจอร์แดน อิสราเอล และเขตเวสต์แบงก์ อย่างไรก็ตาม แม้ชื่อเรียกที่คุ้นหูจะมีคำว่าทะเลปรากฏอยู่ แต่ในทางภูมิศาสตร์แล้วสถานที่แห่งนี้กลับไม่ได้ถูกจัดให้เป็นทะเลแต่อย่างใด หากแต่เป็นทะเลสาบน้ำเค็มแบบปิดที่มีลักษณะทางธรรมชาติโดดเด่นและน่าทึ่งที่สุดแห่งหนึ่งบนพื้นพิภพ

เหตุผลที่เดดซีมีสถานะเป็นทะเลสาบ ไม่ใช่ทะเล
        ตามหลักภูมิศาสตร์สากล คำว่า ทะเลสาบ หมายถึงแหล่งน้ำที่มีผืนดินล้อมรอบเป็นหลัก ในขณะที่ ทะเล จะต้องเป็นส่วนหนึ่งของระบบมหาสมุทรหรือมีช่องทางเชื่อมต่อกับทะเลและมหาสมุทรอื่นอย่างชัดเจน สำหรับเดดซีนั้นมีลักษณะเป็นแหล่งน้ำปิดที่ถูกล้อมรอบด้วยแผ่นดินและไม่มีทางน้ำไหลออกสู่มหาสมุทร จึงถูกจัดประเภทให้อยู่ในกลุ่มทะเลสาบน้ำเค็มแบบปิด (Endorheic Lake)

        พื้นที่ของเดดซีตั้งอยู่ในบริเวณแอ่งรอยแยกจอร์แดน โดยมีประเทศจอร์แดนขนาบอยู่ทางทิศตะวันออก และมีประเทศอิสราเอลกับเขตเวสต์แบงก์อยู่ทางทิศตะวันตก แหล่งน้ำส่วนใหญ่ที่ไหลเข้ามาเติมเต็มในแอ่งนี้มาจากแม่น้ำจอร์แดน รวมถึงลำธารและน้ำไหลบ่าจากพื้นที่โดยรอบ เมื่อไม่มีทางน้ำไหลออกตามธรรมชาติ กระบวนการเดียวที่จะระบายน้ำออกจากระบบได้คือการระเหย ประกอบกับสภาพภูมิอากาศที่ร้อนและแห้งแล้งอย่างหนักในแถบนั้น ทำให้น้ำระเหยออกไปอย่างต่อเนื่อง ทิ้งให้เกลือและแร่ธาตุต่างๆ ตกค้างและสะสมอยู่ในแอ่งน้ำแห่งนี้มาอย่างยาวนาน

ความลับของความเค็มระดับสูงที่ทำให้ร่างกายลอยตัวได้
        ความเค็มจัดถือเป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นที่สุดของเดดซี โดยปกติแล้วน้ำทะเลทั่วไปจะมีค่าความเค็มเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 3.5 เปอร์เซ็นต์ หรือเทียบเท่ากับเกลือราว 35 กรัมต่อน้ำ 1 ลิตร แต่ความเค็มของน้ำในเดดซีกลับพุ่งสูงถึงระดับกว่า 30 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งมากกว่าน้ำทะเลทั่วไปหลายเท่าตัวและอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามระดับน้ำและตำแหน่งของพื้นที่

        กระบวนการสะสมความเค็มนี้เกิดขึ้นต่อเนื่องมานานนับพันปี เมื่อแม่น้ำและสายน้ำจากพื้นที่โดยรอบพัดพาเอาเกลือและแร่ธาตุนานาชนิดไหลมารวมกันในแอ่ง ขณะที่น้ำจืดระเหยขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศไปเรื่อยๆ สารประกอบที่ไม่ระเหยตามไปด้วยอย่างแมกนีเซียม โพแทสเซียม และแคลเซียม จึงเกิดการสะสมจนมีความเข้มข้นของสารละลายสูงมาก ส่งผลให้น้ำมีความหนาแน่นมากกว่าน้ำทะเลปกติหลายเท่า เมื่อมนุษย์ลงไปในน้ำจึงสามารถลอยตัวอยู่บนผิวน้ำได้อย่างง่ายดาย อย่างไรก็ดี ความเข้มข้นระดับนี้ก็มาพร้อมกับข้อควรระวัง เพราะผู้ที่ลงเล่นน้ำไม่ควรกลืนน้ำเด็ดขาด และต้องระมัดระวังไม่ให้น้ำกระเด็นเข้าตาหรือสัมผัสกับบาดแผลตามร่างกาย

ที่มาของชื่อเรียก ทะเลเดดซี หรือ ทะเลมรณะ
        สาเหตุที่ผู้คนเรียกสถานที่แห่งนี้ว่า ทะเล มาตั้งแต่โบราณกาล เป็นผลพวงจากรากศัพท์ทางภาษาและประวัติศาสตร์การเรียกขานในอดีต ไม่ใช่การจัดหมวดหมู่ตามหลักวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ในวัฒนธรรมยุคโบราณ แหล่งน้ำเค็มที่มีขนาดกว้างใหญ่ไพศาลมักถูกเรียกรวมว่าทะเลทั้งสิ้น แม้ว่าจะไม่ได้เชื่อมต่อกับมหาสมุทรก็ตาม ดังเช่นกรณีของทะเลแคสเปียน (Caspian Sea) ที่ในทางภูมิศาสตร์ถือเป็นทะเลสาบขนาดใหญ่เช่นเดียวกัน

        ส่วนคำว่า เดดซี (Dead Sea) หรือ ทะเลมรณะ มีที่มาจากสภาพแวดล้อมที่มีความเค็มสูงจัดจนสิ่งมีชีวิตในน้ำทั่วไปไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ เมื่อปลาหรือสัตว์น้ำจากแม่น้ำจอร์แดนถูกกระแสน้ำพัดหลุดเข้ามาในเขตน้ำเค็มจัดของเดดซีก็จะตายลงทันที อย่างไรก็ตาม ความเข้าใจที่ว่าเดดซีไม่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่เลยนั้นไม่ถูกต้องเสียทีเดียว เพราะนักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบจุลินทรีย์และแบคทีเรียบางชนิดที่สามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่มีเกลือเข้มข้นสูงได้ ดังนั้นคำว่าทะเลมรณะจึงสื่อถึงการไร้ซึ่งพืชและสัตว์น้ำขนาดใหญ่ตามปกติมากกว่าการไร้สิ่งมีชีวิตโดยสิ้นเชิง

จุดที่ต่ำที่สุดแห่งหนึ่งบนพื้นผิวโลกและการเปลี่ยนแปลงทางธรรมชาติ
        นอกจากความเค็มอันเลื่องชื่อแล้ว เดดซียังมีความสำคัญทางภูมิศาสตร์ในฐานะพื้นที่ที่อยู่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเลมากที่สุดแห่งหนึ่งบนพื้นผิวโลก โดยผิวน้ำของเดดซีในปัจจุบันอยู่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 430 เมตร ทั้งนี้ ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ระดับน้ำในเดดซีมีแนวโน้มลดต่ำลงอย่างต่อเนื่อง อันเป็นผลมาจากการผันน้ำจากแม่น้ำจอร์แดนไปใช้ประโยชน์ของมนุษย์ ควบคู่ไปกับสภาพภูมิอากาศที่แห้งแล้งรุนแรงขึ้น ส่งผลให้ขนาดพื้นที่ผิวน้ำหดตัวลงและทำให้ภูมิทัศน์โดยรอบเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมอย่างชัดเจน

        แม้ชื่อจะถูกเรียกว่า ทะเลเดดซี แต่ในข้อเท็จจริงทางภูมิศาสตร์แล้ว แหล่งน้ำแห่งนี้คือทะเลสาบน้ำเค็มแบบปิดที่ไม่มีทางน้ำไหลออกสู่มหาสมุทร ความเค็มที่สูงกว่าน้ำทะเลหลายเท่าเกิดจากการสะสมของเกลือและแร่ธาตุที่ไหลเข้ามาพร้อมกับสายน้ำแล้วผ่านกระบวนการระเหยอย่างต่อเนื่อง จนทำให้น้ำมีความหนาแน่นสูงและพยุงให้คนลอยตัวได้ ส่วนคำว่า ทะเล เป็นเพียงมรดกการเรียกขานทางประวัติศาสตร์และภาษาศาสตร์ ขณะที่คำว่า เดดซี สะท้อนถึงสภาพแวดล้อมที่รุนแรงเกินกว่าสัตว์น้ำทั่วไปจะอาศัยอยู่ได้ สถานที่แห่งนี้จึงเป็นสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติที่แสดงให้เห็นว่าชื่อเรียกตามความคุ้นชินในอดีตอาจแตกต่างจากการจำแนกทางวิทยาศาสตร์ในปัจจุบันอย่างสิ้นเชิง