ปลาหมึกเปลี่ยนสีได้ในพริบตา เพราะมีถุงสีเล็ก ๆ ใต้ผิวหนัง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ปลาหมึกเปลี่ยนสีได้เพราะกล้ามเนื้อจิ๋วรอบถุงเม็ดสีใต้ผิวหดตัวจนถุงแผ่ออก พอกล้ามเนื้อคลาย ถุงก็หุบกลับ ระบบประสาทช่วยควบคุมจังหวะและตำแหน่งของจุดสีหลายจุด จึงเกิดลายใหม่บนตัวได้รวดเร็ว

ถุงสีเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของโครมาโทฟอร์ (chromatophore) ตรงกลางเป็นถุงยืดหยุ่นที่มีเม็ดสี และมีกล้ามเนื้อเส้นเล็กแผ่ออกโดยรอบ ลองนึกถึงถุงสีที่ถูกดึงให้กางบนผิว ยิ่งแผ่กว้าง สีบริเวณนั้นก็ยิ่งมองเห็นเด่นขึ้น สีไม่ได้ไหลจากจุดหนึ่งไปอีกจุดเหมือนหยดหมึก

งานทดลองของนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเคโอในญี่ปุ่นศึกษาปลาหมึกกล้วยชนิด Sepioteuthis lessoniana พบว่าถุงสีมีการขยับเล็ก ๆ ต่อเนื่อง แม้ลายที่มองจากภายนอกจะดูนิ่ง จุดสีในบริเวณที่สร้างลายเด่นยังขยับถี่กว่าบริเวณพื้นหลัง ผลนี้ช่วยอธิบายว่าลายบนตัวไม่ได้เกิดจากการเปิดปิดถุงสีทั้งตัวพร้อมกัน แต่เป็นการประสานงานของจุดจำนวนมาก

เม็ดสีไม่ใช่ที่มาของประกายทุกแบบ ปลาหมึกและญาติบางชนิดมีอิริโดฟอร์ (iridophore) ซึ่งเป็นโครงสร้างสะท้อนแสงใต้ผิว ทำให้เกิดประกายเหลือบเขียว น้ำเงิน ทอง หรือเงิน อีกชนิดคือ ลิวโคฟอร์ (leucophore) ที่สะท้อนแสงจากสิ่งแวดล้อมกลับมา โครงสร้างเหล่านี้มีไม่เท่ากันในสัตว์แต่ละชนิด

การเปลี่ยนสีมีประโยชน์ทั้งการพรางตัวและการสื่อสาร บางครั้งลายช่วยให้กลืนกับฉาก บางครั้งสัตว์ก็แสดงลายเด่นเพื่อส่งสัญญาณให้อีกตัวเห็น นักวิทยาศาสตร์จึงมองผิวที่เปลี่ยนสีเป็นระบบสื่อสารและพรางตัว ไม่ใช่แค่ความสวยงาม

อย่างไรก็ตาม ปลาหมึกไม่ได้เปลี่ยนเป็นสีอะไรก็ได้แบบไม่จำกัด และไม่ใช่ทุกชนิดจะมีโครงสร้างผิวเหมือนกัน ความสามารถยังขึ้นกับชนิดของสัตว์และลายที่มันสร้างได้

ถ้าดูคลิปปลาหมึกเปลี่ยนลาย อย่าเพิ่งฟันธงจากสีอย่างเดียวว่ามันกำลังพรางตัวหรือส่งสัญญาณ เพราะหน้าที่ของลายขึ้นกับชนิดและสถานการณ์รอบตัวด้วย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th