อานันซีจับเสือดาว แตน และงู เพื่อแลกเรื่องเล่าจากเทพแห่งฟ้า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ในนิทานกานาฉบับหนึ่ง อานันซีได้กล่องเรื่องเล่าจากนยาเม เทพแห่งฟ้า หลังจับเสือดาว แตน และงูครบสามชนิดตามเงื่อนไขของเทพ

เรื่องนี้อยู่ในหนังสือภาพ “How Stories Came to People” บนเว็บไซต์ African Storybook ซึ่งระบุที่มาว่าเป็นนิทานกานา ในฉบับดังกล่าว นยาเมเก็บเรื่องเล่าไว้ในกล่องไม้บนท้องฟ้า ผู้คนบนโลกจึงไม่มีเรื่องเล่า อานันซีเดินทางขึ้นไปขอ นยาเมไม่ยอมยกกล่องให้ทันที แต่กำหนดเงื่อนไขว่าต้องนำสัตว์ที่จับยากสามชนิดมาให้

อานันซีเริ่มจากเสือดาว เขาขุดหลุมแล้วพรางปากหลุมไว้ พอเสือดาวตกลงไปก็บอกว่าจะช่วยดึงขึ้น โดยจัดกิ่งไม้ให้เป็นที่ยึดแล้วใช้ใยของตัวเองผูกมันไว้ วิธีนี้ทำให้ตัวเล็กอย่างอานันซีรับมือสัตว์ที่แข็งแรงกว่าได้ โดยไม่ต้องเข้าปะทะตรง ๆ

โจทย์ต่อมาคือฝูงแตน อานันซีพรมน้ำใส่ตัวเองและรัง ก่อนตะโกนว่าฝนกำลังตกและชวนให้แตนเข้าไปหลบในน้ำเต้า เมื่อทั้งฝูงเข้าไป เขาก็ปิดปากน้ำเต้าด้วยใยแล้วนำไปส่งให้นยาเม แผนนี้อาศัยพฤติกรรมที่แตนไม่อยากเปียก มากกว่าการใช้กำลังจับทีละตัว

ส่วนงู อานันซีคิดแผนเองไม่ออก จึงขอความเห็นจากภรรยา ทั้งคู่ไปเถียงกันริมลำธารว่ากิ่งไม้ยาวกว่างูหรือไม่ งูออกมาพิสูจน์ว่าตัวยาวกว่า อานันซีจึงชวนให้มันนอนเทียบกับกิ่ง แล้วผูกไว้กับกิ่งไม้จนพาไปให้นยาเมได้ เรื่องนี้ให้บทบาทภรรยาเป็นคนช่วยคิดทางออก ไม่ใช่มีแต่อานันซีที่แก้ปัญหาคนเดียว

เมื่ออานันซีทำครบทั้งสามข้อ นยาเมจึงยกกล่องเรื่องเล่าให้เขา เขานำกลับลงมาแบ่งให้ภรรยา สัตว์ และผู้คน ตอนจบจึงย้ำว่ากล่องนี้ไม่ได้เป็นของเขาคนเดียว แต่กลับไปอยู่ในวงของผู้ฟังด้วย

เรื่องนี้เป็นนิทานกานาฉบับหนึ่ง ไม่ใช่บันทึกเหตุการณ์จริงหรือเรื่องเล่าแบบเดียวที่แทนทุกชุมชน คณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติกานาอธิบายว่า ในชุมชนที่ใช้ภาษาอาคัน นิทานอานันซีมักเล่าผ่านบทสนทนา เพลง และการร้องรับส่งระหว่างคนเล่ากับผู้ฟัง เพลงคั่นที่เรียกว่า “mboguo” ช่วยขยายความและชวนคนฟังมีส่วนร่วม ส่วนชุมชนภาษาอื่นในกานาก็มีประเพณีเล่าของตนเอง รายละเอียดในหนังสือภาพจึงควรอ่านตามฉบับที่นำเสนอ ไม่เหมารวมว่าเป็นกฎของนิทานทุกกลุ่ม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th