จากพาหนะของพระนารายณ์สู่ตราครุฑ: เครื่องหมายนี้มาอยู่บนงานราชการไทยได้อย่างไร
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ
เดิมครุฑเป็นสัญลักษณ์แทนพระมหากษัตริย์ ต่อมาในรัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้ใช้พระครุฑพ่าห์เป็นตราแผ่นดิน กรมศิลปากรระบุว่าคตินี้สืบต่อจากกรุงธนบุรีถึงรัตนโกสินทร์และใช้ต่อมาจนถึงปัจจุบัน
ตามคติฮินดู ครุฑเป็นพาหนะของพระนารายณ์ งานศิลปะยุคแรกมักวาดเป็นมนุษย์มีปีก ต่อมาค่อยเปลี่ยนเป็นพญานกสวมเครื่องทรง มีจะงอยปากและกรงเล็บ ภาพที่เห็นบนตราหรืออาคารจึงเป็นการออกแบบตามความเชื่อ ไม่ใช่ภาพสัตว์จริง
เหตุที่ครุฑถูกนำมาแทนกษัตริย์ย้อนไปถึงสมัยอยุธยา กรมศิลปากรอธิบายว่าในเวลานั้นมีคติเปรียบพระมหากษัตริย์กับพระนารายณ์ที่อวตารเป็นพระรามตามเรื่องรามายณะ เมื่อครุฑเป็นสัญลักษณ์ของพระนารายณ์ จึงถูกใช้แทนองค์กษัตริย์ ทั้งบนตราพระราชลัญจกรและหัวเรือพระที่นั่ง
แต่รูปครุฑไม่ได้หมายถึงราชอำนาจทุกครั้ง ในงานศิลปกรรมของวัด กรมศิลปากรอธิบายว่าครุฑสื่อถึงผู้พิทักษ์พุทธสถาน
ภาพครุฑในวัดมีหลายแบบ กรมศิลปากรยกตัวอย่างครุฑปูนปั้นที่ปรางค์วัดราชบูรณะ กับภาพพระนารายณ์ทรงครุฑบนหน้าบันไม้ที่วัดแม่นางปลื้ม บางแห่งเป็นรูปครุฑเดี่ยวโดยไม่มีพระนารายณ์ประกอบ รายละเอียดเหล่านี้ชี้ว่าภาพครุฑในวัดเป็นงานศิลป์ตามคติผู้พิทักษ์พุทธสถาน ไม่ใช่ตราราชการทุกครั้ง
ตัวอย่างหนึ่งอยู่ที่อาคารพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติราชบุรี ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นศาลากลางจังหวัด กรมศิลปากรระบุว่าอาคารสร้าง พ.ศ. 2465 เพื่อใช้เป็นศาลารัฐบาลมณฑลและที่ว่าการเมือง โดยมีรูปพระครุฑพ่าห์ประดับอยู่ด้านหน้า ตัวอย่างนี้ทำให้เห็นครุฑในฐานะศิลปกรรมบนอาคารราชการ ไม่ใช่เพียงตราบนเอกสาร
ครุฑจึงมีความหมายตามที่ตั้งและหน้าที่ของภาพ เมื่ออยู่บนตราแผ่นดินก็เชื่อมกับประวัติแทนองค์พระมหากษัตริย์ ส่วนที่ประดับวัดอยู่ในคติผู้พิทักษ์พุทธสถาน
ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
เลขท้ายสองตัวงวดถัดไปหลังออก 00 หรือ 99
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!
ประวัตินามสกุลคนไทย เมื่อก่อนตั้งได้ แต่เดี๋ยวนี้ห้ามตั้ง
หวย 1 ธันวาคม 2569 เปิดสถิติย้อนหลัง 20 ปี! เจาะเลขรางวัลที่ 1-เลขท้าย 2 ตัว มีเลขไหนเคยออกซ้ำบ้าง?
จับคู่เลขธาตุจากวันเกิดตามโหราศาสตร์จีน
สถิติเลขเบิ้ลและเลขซ้ำในหวยต้นเดือนกับกลางเดือน
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ครั้งแรกที่ต่างชาติบันทึกถึง “สยาม” เมื่อกว่า 500 ปีก่อน รู้ไหมว่าชาวโปรตุเกสมองเราอย่างไร ?
ประเทศที่มีเทศกาลวันลอยกระทง คล้ายกันกับที่จัดขึ้นในประเทศไทย
ทุเรียนจังหวัดไหนแพงที่สุด? เปิด 5 แหล่งทุเรียนพรีเมียมของไทย




