จีนกับสหรัฐฯ ใครนำเรื่องคาร์บอน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ปี 2024 จีนมีสัดส่วนการปล่อย CO2 จากเชื้อเพลิงฟอสซิลรวมทั่วโลก 32% สูงกว่าสหรัฐฯ ที่ 13% แต่เมื่อหารต่อจำนวนประชากร สหรัฐฯ กลับสูงกว่า โดยอยู่ที่ 3.9 ตันคาร์บอนต่อคนต่อปี เทียบกับจีน 2.4 ตัน ตัวเลขสองชุดนี้ตอบคนละเรื่อง: ปริมาณรวมของประเทศกับค่าเฉลี่ยต่อคน

ข้อมูลมาจากงาน Global Carbon Budget 2025 ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Earth System Science Data เมื่อเดือนพฤษภาคม 2026 และใช้ข้อมูลรายปีถึงปี 2024 ขอบเขตที่นำมาเทียบคือ CO2 จากเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ปล่อยภายในเขตประเทศ ตัวเลขนี้ไม่รวมการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน และไม่ครอบคลุมก๊าซเรือนกระจกทุกชนิด จึงควรเรียกให้ตรงว่า “CO2 จากฟอสซิล”

ยอดรวมคือการรวมการปล่อยจากกิจกรรมในพื้นที่ประเทศ ส่วนค่าต่อคนคำนวณด้วยการนำยอดรวมหารด้วยจำนวนประชากร ประเทศที่มีประชากรมากจึงอาจมียอดรวมสูง แม้ค่าเฉลี่ยต่อคนจะต่ำกว่าอีกประเทศ ค่าต่อหัวเป็นค่าเฉลี่ยระดับประเทศ ไม่ได้บอกว่าคนทุกคนปล่อยเท่ากันหรือชี้ว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบเป็นรายบุคคล

หน่วยในรายงานคือ tC ต่อคนต่อปี หมายถึงน้ำหนักของธาตุคาร์บอนที่อยู่ใน CO2 หากคุ้นกับหน่วยตัน CO2 ต้องคูณด้วย 44/12: ตัวเลขสหรัฐฯ 3.9 tC จึงเท่ากับประมาณ 14.3 ตัน CO2 ต่อคนต่อปี ส่วนจีน 2.4 tC เท่ากับประมาณ 8.8 ตัน การแปลงหน่วยทำให้เห็นน้ำหนักของก๊าซทั้งโมเลกุล แต่ไม่ได้เปลี่ยนลำดับการเปรียบเทียบ

รายงานยังแสดงค่าเฉลี่ยต่อคนของ EU27 ที่ 1.5 tC ต่อปี อินเดีย 0.6 tC และค่าเฉลี่ยโลก 1.3 tC โดยค่าของประเทศเป็นตัวเลขประมาณการและปัดเศษ ตัวเลขเหล่านี้ช่วยให้เห็นระดับของสหรัฐฯ กับจีนเมื่อเทียบกับกลุ่มที่รายงานเลือกมา แต่ไม่ใช่ตารางจัดอันดับต่อหัวของทุกประเทศ

อีกเรื่องที่ทำให้ตัวเลขจากคนละแหล่งไม่ตรงกันคือฐานการนับ งานนี้แยกการปล่อยที่เกิดในเขตประเทศออกจากการปล่อยที่ผูกกับการบริโภค เช่น โรงงานปล่อย CO2 ตอนผลิตสินค้าในจีน ยอดตามพื้นที่จะนับที่จีน ส่วนฐานบริโภคอาจจัดสรรบางส่วนให้ประเทศที่ซื้อสินค้า ตัวเลข 32% และ 13% ในบทความนี้เป็นฐานพื้นที่ผลิต ไม่ใช่การปล่อยที่คำนวณตามสินค้าที่ประชาชนซื้อ

แล้วไทยอยู่อันดับไหน? ตารางที่เปิดเผยค่าเฉลี่ยต่อหัวชุดนี้ยกตัวอย่างผู้ปล่อยรายใหญ่กับค่าเฉลี่ยโลก แต่ไม่ได้ให้ตัวเลขไทย จึงใช้รายงานนี้ระบุอันดับไทยไม่ได้ หากจะจัดอันดับไทยต้องใช้ชุดข้อมูลที่มีตัวเลขทุกประเทศและใช้ปี ขอบเขต กับวิธีหารแบบเดียวกัน เวลาเจอคำว่า “ประเทศไหนปล่อยมากกว่า” ให้ดูว่ากำลังเทียบยอดรวม ต่อคน หรือฐานการบริโภคก่อน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th