วัยไหนมีอัตราว่างงานสูงสุด? ตัวเลขล่าสุดของไทยบอกอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พาดหัวข่าวว่าอัตราว่างงานไทยอยู่ที่ร้อยละ 1.0 ฟังดูเหมือนคนหางานไม่สำเร็จมีไม่มาก แต่ตัวเลขเดียวกันซ่อนความต่างระหว่างวัยไว้ คนที่เพิ่งเริ่มหางานกับคนวัยทำงานกลุ่มอื่นไม่ได้อยู่ในสถานการณ์เดียวกันเสมอไป

ก่อนเทียบอันดับ ต้องรู้ว่ากำลังเรียงตามจำนวนผู้ว่างงานหรืออัตราว่างงาน เพราะสองแบบตอบคนละคำถาม จำนวนบอกว่ามีกี่คน ส่วนอัตราช่วยเปรียบเทียบกลุ่มที่มีขนาดต่างกัน หากดูแต่ค่าเฉลี่ยประเทศ ความต่างรายวัยอาจหายไป

ตาราง 22 หน้า 159 แจกแจงวัยปลายไว้ละเอียดขึ้น: คนอายุ 50–59 ปีมีอัตราว่างงานร้อยละ 0.3 ส่วนผู้มีอายุ 60–64 และ 65–69 ปีมีค่าเท่ากันคือร้อยละ 0.2 ขณะที่วัย 70 ปีขึ้นไปมีอัตราร้อยละ 0.1

รายงานล่าสุดที่เปิดตรวจเป็นผลสำรวจไตรมาส 2 พ.ศ. 2569 ช่วงเดือนเมษายนถึงมิถุนายน ระบุว่าอัตราของวัย 15–19 ปีสูงสุดที่ ร้อยละ 6.4 รองลงมาคือวัย 20–24 ปีที่ร้อยละ 5.6 ส่วนวัย 25–29 ปีอยู่ที่ร้อยละ 1.2 และอายุ 30 ปีขึ้นไปต่ำกว่าร้อยละ 1 ในแต่ละช่วงวัย

อัตราของแต่ละวัยหารกับกำลังแรงงานในวัยนั้น ไม่ได้หารกับคนอายุเท่ากันทั้งหมด พูดง่าย ๆ ถ้าในกลุ่มวัย 15–19 มีคนที่เข้าข่ายกำลังแรงงาน 100 คน และมีผู้ว่างงาน 6.4 คน ตัวเลขจะออกมาใกล้ร้อยละ 6.4 ไม่ใช่ 6.4 คนจากวัยรุ่นทุก 100 คนในไทย

ในที่นี้ “กำลังแรงงาน” หมายถึงคนอายุ 15 ปีขึ้นไปที่มีงานทำหรือว่างงานตามนิยามของการสำรวจ คนที่ยังเรียนหนังสือและไม่ได้หางานหรือพร้อมเริ่มงานในช่วงอ้างอิงอาจอยู่นอกกำลังแรงงาน จึงไม่ถูกนำมานับเป็นผู้ว่างงาน เพียงเพราะยังไม่มีงานทำ

สำนักงานสถิติฯ นิยามผู้ว่างงานไว้สองกรณี กรณีแรกคือไม่มีงานประจำและไม่ได้ทำงานในสัปดาห์ที่สำรวจ แต่ได้หางาน สมัครงาน หรือรอการบรรจุในช่วง 30 วันก่อนสัมภาษณ์ อีกกรณีคือไม่ได้หางานใน 30 วันนั้น แต่พร้อมเริ่มงานในช่วงอ้างอิง

นิยามนี้ทำให้ตัวเลขนับคนที่กำลังหางานหรือพร้อมเริ่มงาน ไม่ใช่คนไม่มีรายได้ทุกคน ผู้ที่เรียนต่อ เกษียณ ดูแลคนในบ้าน หรือไม่พร้อมทำงานในสัปดาห์ที่สำรวจ อาจอยู่นอกกำลังแรงงานแม้ไม่มีงานประจำ

ทำไมตัวเลขของวัยเริ่มทำงานสูงกว่าช่วงอื่น? รายงานบอกว่ามีผู้ว่างงานทั่วประเทศประมาณ 4.01 แสนคน และในจำนวนนี้ 1.92 แสนคนไม่เคยทำงานมาก่อน เป็นเยาวชน 1.65 แสนคนและวัยผู้ใหญ่ 2.7 หมื่นคน สำนักงานสถิติฯ ระบุว่าอัตราของเยาวชนอาจสูงเพราะบางส่วนกำลังเริ่มเข้าสู่ตลาดแรงงาน

คำว่า “อาจ” สำคัญ เพราะตารางไม่ได้ชี้ว่าคนหนุ่มสาวว่างงานเพราะเหตุใดเป็นรายบุคคล การเริ่มหางานครั้งแรกเป็นคำอธิบายที่หน่วยงานเสนอไว้ ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าทุกคนในวัยนี้ขาดประสบการณ์ หรือไม่ได้รับโอกาสด้วยเหตุเดียวกัน การศึกษาเฉพาะพื้นที่หรืออาชีพต้องใช้ข้อมูลอีกชุดหนึ่ง

การจัดอันดับด้วยอัตรายังตอบคนละคำถามกับการเรียงจำนวนผู้ว่างงาน รายงานเดียวกันระบุว่ากลุ่มอายุ 15–24 ปีมีผู้ว่างงาน 2.07 แสนคน คิดเป็นอัตราร้อยละ 5.7 ส่วนผู้มีอายุ 25 ปีขึ้นไปมี 1.94 แสนคน แต่อัตราอยู่ที่ร้อยละ 0.5 เพราะฐานกำลังแรงงานของสองกลุ่มไม่เท่ากัน

ตัวเลขอีกแบบที่ไม่ควรเอามาปนคือการทำงานต่ำกว่าระดับด้านชั่วโมง หรือคนที่ทำงานอยู่แต่ทำเพียง 1–34 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ต้องการทำงานเพิ่มและพร้อมรับงานเพิ่ม รายงานไตรมาสเดียวกันพบกลุ่มนี้ 1.70 แสนคน คิดเป็นร้อยละ 0.4 ของผู้มีงานทำ สถานะนี้ต่างจากการว่างงาน เพราะคนกลุ่มนี้มีงานอยู่แล้ว

ถ้าจะดูว่าตลาดแรงงานดีขึ้นหรือแย่ลง ควรเทียบช่วงเวลาแบบเดียวกันด้วย สำนักงานสถิติฯ ระบุว่าเมื่อเทียบไตรมาส 2 ปีก่อน อัตราว่างงานของวัย 15–24 ลดลง แต่อัตราของวัย 25 ปีขึ้นไปเพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแปลงสวนทางกันนี้เตือนว่าค่าเฉลี่ยทั้งประเทศอาจกลบความเคลื่อนไหวของแต่ละกลุ่ม

รายงานนี้เป็นภาพช่วงเมษายนถึงมิถุนายน ไม่ใช่คำพยากรณ์ตลอดปี และตัวเลขปัดเป็นทศนิยมหนึ่งตำแหน่ง ความต่างเล็กน้อยจึงไม่ควรถูกมองเป็นเส้นแบ่งเด็ดขาด อีกทั้งเป็นค่าประมาณจากผลสำรวจ ไม่ใช่การนับคนทุกคน

เวลาอ่านอันดับงาน ให้ดูควบคู่กันสามอย่าง: ช่วงเวลาที่สำรวจ นิยามของผู้ว่างงาน และตัวหารที่ใช้คำนวณ จากนั้นจึงเทียบกับวัยหรือพื้นที่เดียวกัน เพื่อไม่ให้ค่าเฉลี่ยระดับประเทศกลบความต่างที่คนหางานเจอจริง

ตารางแบ่งวัยเป็นช่วง 15–19, 20–24, 25–29, 30–34 และ 35–39 ปี ก่อนใช้ช่วง 40–49, 50–59 และกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป ช่วงวัยที่กว้างไม่เท่ากันทำให้ค่าเฉลี่ยรวมคนต่างวัยกัน การเรียงตัวเลขจึงเป็นภาพของแต่ละกลุ่ม ไม่ใช่เส้นทางที่บอกว่าคนคนหนึ่งจะหางานง่ายขึ้นตามอายุ

ดังนั้นตัวเลขสูงสุดในไตรมาสนี้คือวัย 15–19 ปีที่ร้อยละ 6.4 แต่ควรอ่านเป็นภาพตลาดแรงงานช่วงหนึ่ง ไม่ใช่คำตัดสินโอกาสของคนรุ่นนี้ทุกคน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th