โตเกียวหลุดอันดับ 1 เมืองใหญ่สุดโลกจริงไหม? UN นับใหม่อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

อันดับเมืองประชากรมากที่สุดในโลกมักทำให้นึกถึงโตเกียว แต่รายงานชุดใหม่ของสหประชาชาติจัดลำดับต่างออกไป เมืองที่เราคุ้นชื่อหล่นจากอันดับหนึ่ง ขณะที่อีกเมืองในเอเชียขึ้นมาแทน คำถามคือมีคนย้ายเมืองกันมากขนาดนั้นจริงหรือ หรือตัวเลขเปลี่ยนเพราะวิธีนับ?

คำว่า “เมือง” ไม่มีเส้นขอบสากลที่ทุกประเทศใช้ตรงกัน บางแห่งนับเฉพาะเขตปกครอง บางแห่งรวมชุมชนต่อเนื่องถึงชานเมือง ข้อมูลชื่อเดียวกันจึงอาจหมายถึงเขตเทศบาล ตัวเมือง หรือกลุ่มพื้นที่รอบข้าง หากนำยอดจากขอบเขตคนละแบบมาเทียบกัน อันดับก็อาจต่าง แม้จะพูดถึงสถานที่ชื่อเดียวกัน

รายงาน World Urbanization Prospects 2025 ของสหประชาชาติลองแก้ปัญหานี้ด้วยเกณฑ์เดียวกันทั่วโลก ผลจัดอันดับปี 2025 ระบุว่าจาการ์ตามีประชากร 42 ล้านคน มากที่สุด ตามด้วยธากา 37 ล้านคน และโตเกียว 33.4 ล้านคน โตเกียวจึงหลุดจากหัวตารางเมื่อเปลี่ยนวิธีวาดขอบเขตเมือง

ความต่างยิ่งชัดเมื่อเทียบกับ WUP ฉบับปี 2018 ซึ่งใช้นิยามเมืองตามแต่ละประเทศ: ฉบับนั้นจัดโตเกียวไว้ที่หนึ่ง ส่วนจาการ์ตาอยู่ที่ 30 สหประชาชาติระบุว่าทั้งสองอันดับใช้ขอบเขตคนละแบบ จึงไม่ควรเทียบเหมือนนับด้วยไม้บรรทัดเดียว แล้วสรุปว่าเมืองหนึ่งโตหรือหดลงตามอันดับเพียงอย่างเดียว

วิธีใหม่แบ่งพื้นที่เป็นตารางขนาด 1 ตารางกิโลเมตร แล้วดูจำนวนคน ความหนาแน่น และการเชื่อมต่อกับช่องข้างเคียง ช่องที่ผ่านเงื่อนไขและอยู่ติดกันจะถูกรวมเป็นกลุ่มเมือง แทนการยึดเส้นเขตเทศบาลของแต่ละประเทศ วิธีนี้ช่วยให้การจัดอันดับข้ามประเทศตั้งอยู่บนหลักเดียวกันมากขึ้น

เกณฑ์กลุ่มเมืองกำหนดความหนาแน่นอย่างน้อย 1,500 คนต่อตารางกิโลเมตร และประชากรรวมอย่างน้อย 50,000 คน ดังนั้นยอด 42 ล้านของจาการ์ตาจึงนับประชากรในกลุ่มพื้นที่ต่อเนื่องที่ผ่านเงื่อนไข ไม่ใช่เฉพาะคนในเขตเทศบาลใจกลาง ผู้อ่านจึงควรดูทั้งชื่อเมืองและนิยามที่กำกับตัวเลข

อันดับเก่ากับอันดับใหม่ตอบคนละคำถาม: WUP 2025 บอกว่าเมืองใดใหญ่ที่สุดเมื่อใช้มาตรฐานเดียวกันทั่วโลก ส่วน WUP 2018 สะท้อนนิยามเมืองของแต่ละประเทศ ทั้งคู่มีประโยชน์ แต่ต้องอ่านป้ายกำกับก่อนนำมาเทียบ เพราะอันดับไม่ได้แยกจากพื้นที่ที่เลือกมาวัด

การเปลี่ยนอันดับไม่ใช่หลักฐานว่าโตเกียวเสียประชากรหลายล้านคนทันที ยอด 33.4 ล้านเป็นค่าประมาณภายใต้กรอบพื้นที่ของ WUP 2025 เช่นเดียวกับยอดจาการ์ตาและธากา ตัวเลขช่วยเปรียบเทียบเมืองตามนิยามที่ระบุ ไม่ได้บอกว่ามีคนย้ายบ้านกันครั้งใหญ่ในปีเดียว

ถึงใช้เกณฑ์เดียวกัน ตัวเลขก็ยังเป็นค่าประมาณ ไม่ใช่การนับหัวทุกคน UN ใช้ข้อมูลประชากรและการกระจายตัวบนแผนที่ ซึ่งมีรายละเอียดไม่เท่ากันในแต่ละประเทศ ชุมชนจริงยังขยายและเชื่อมต่อกันได้ รายงานจึงเหมาะกับการเทียบภาพรวมตามปี มากกว่าฟันธงจำนวนคนที่อยู่ในเมืองขณะใดขณะหนึ่ง

รายงานเดียวกันนับมหานครที่มีประชากรตั้งแต่ 10 ล้านคนขึ้นไปได้ 33 แห่งในปี 2025 เพิ่มจาก 8 แห่งในปี 1975 ตัวเลขนี้ช่วยเห็นการเติบโตของกลุ่มมหานครขนาดใหญ่มากตามนิยามของรายงาน ไม่ได้หมายความว่าโลกมีเมืองทั้งหมดเพียง 33 แห่ง

คราวหน้าเห็นพาดหัวว่าเมืองไหน “ใหญ่ที่สุดในโลก” ลองเช็กปีของข้อมูล เขตที่นำมานับ และนิยามที่ใช้ว่าเหมือนกันหรือไม่ สำหรับ WUP 2025 คำตอบคือจาการ์ตา แต่ถ้าอ่านตารางจากคนละชุด อันดับโตเกียว จาการ์ตา หรือธากาอาจไม่เรียงเหมือนกัน เพราะคำว่า “เมือง” ถูกตีเส้นคนละแบบ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th