จารึกพระเจ้าอโศกพูดถึงการเคารพต่างศาสนาไว้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

จารึกบนหินบางแผ่นไม่ได้บันทึกแค่ชื่อกษัตริย์หรือชัยชนะ แต่ยังเผยว่าผู้ปกครองอยากให้คนต่างความเชื่อปฏิบัติต่อกันอย่างไร เมื่ออ่านคำว่า “ธรรม” ในหลักฐานเก่า จึงควรถามว่าเป็นคำสอนในคัมภีร์หรือถ้อยคำที่รัฐใช้สื่อสารกับประชาชน

คำตอบหนึ่งอยู่ในจารึกศิลาหลักฉบับที่ 12 ของพระเจ้าอโศก ซึ่งเป็นหนึ่งในประกาศที่พระองค์สลักไว้บนหิน

จารึกนี้เสนอให้ผู้คนเคารพกลุ่มศาสนาอื่น โดยย้ำ การสำรวมคำพูด ไม่ยกฝ่ายตนด้วยการกล่าวร้ายฝ่ายอื่น และเปิดใจฟังคำสอนของกันและกัน

ในคำแปลฉบับนี้ กษัตริย์ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมแก่นคำสอนของแต่ละศาสนามากกว่าของกำนัลหรือพิธีแสดงความเคารพ จารึกไม่ได้ขอแค่หยุดโต้เถียง แต่โยงการเรียนรู้คำสอนของผู้อื่นเข้ากับการเห็นคุณค่าของคำสอนฝ่ายตนด้วย หากมีเรื่องควรตำหนิ ก็ให้ทำพอดี ไม่ใช้การดูหมิ่นเพื่อยกฝ่ายตน

ในข้อความเดียวกันมีทั้งนักบวชและผู้ครองเรือนจากหลายกลุ่ม และพูดถึงบทบาทข้าราชการในการส่งเสริมแนวคิดนี้ จึงเห็นว่าคำแนะนำเป็นท่าทีที่รัฐประกาศสู่สังคม ไม่ใช่เรื่องส่วนตัวเท่านั้น

อย่างไรก็ดี จารึกนี้เป็น ถ้อยแถลงจากราชสำนัก จึงบอกว่ากษัตริย์อยากให้คนทำอย่างไร แต่ไม่พิสูจน์ว่าทุกชุมชนเห็นด้วยหรือทำตาม หินบันทึกนโยบายของผู้มีอำนาจ ไม่ได้บันทึกเสียงคนทั่วไป เราจึงไม่ควรนำจารึกชิ้นเดียวไปแทนภาพสังคมทั้งยุค หรือเทียบตรงกับสิทธิเสรีภาพทางศาสนาในรัฐสมัยใหม่

คำว่า “ธรรม” ในข้อความนี้ถ่ายทอดจากศัพท์ “ธัมมะ” ซึ่งใช้เรียกแนวทางประพฤติที่กษัตริย์ส่งเสริม จึงควรอ่านตามบริบทของประกาศ ไม่เหมารวมว่าเป็นเนื้อหาทั้งหมดในพระไตรปิฎก หรือว่าทุกกลุ่มใช้คำนี้เหมือนกัน

ข้อความนี้จึงเป็นหลักฐานว่าราชสำนักพระเจ้าอโศกส่งเสริมการยับยั้งการตำหนิกลุ่มอื่นโดยไร้เหตุ และการเรียนรู้คำสอนต่างศาสนา สิ่งที่ยืนยันได้คืออุดมคติที่ประกาศไว้ ส่วนการปฏิบัติจริงของประชาชนต้องดูหลักฐานชนิดอื่นประกอบ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th