กล้องวัดรอยสารจิ๋วที่มดทิ้งได้ทีละหยด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

มดตัวหนึ่งชะลอฝีเท้าแล้วแตะปลายท้องกับแผ่นแก้วเพียงครู่เดียว รอยที่ทิ้งไว้ใสจนแทบมองไม่เห็น แถวมดบอกได้ว่ากลิ่นช่วยนำทาง แต่ไม่บอกว่าสารแต่ละหยดมีขนาดเท่าไร งานใหม่จึงเปลี่ยนจากการดูทางเดินของทั้งฝูงมาวัดรอยเล็ก ๆ ทีละจุด

รายงานก่อนตีพิมพ์ชิ้นนี้ถ่ายภาพหยดใสโดยตรง ตัวเลขที่วัดได้คือ ปริมาตรเฉลี่ยราว 1 พิโคลิตร และหยดต่างกันมากกว่า 20 เท่า ของเหลวส่วนใหญ่ระเหยในไม่กี่วินาทีแรก ก่อนปริมาตรที่เหลือจะเปลี่ยนต่อช้าลงราวหนึ่งชั่วโมง นี่เป็นการวัดบนแก้ว ไม่ใช่เวลาที่มดตรวจจับกลิ่นได้

ทีมวิจัยในฝรั่งเศสส่งงานขึ้นคลังงานวิจัยออนไลน์ arXiv วันที่ 13 ตุลาคม 2026 รายงานนี้ยังไม่ผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิของวารสาร ผลที่เล่าต่อไปนี้มาจากมดและพื้นผิวเฉพาะชุดทดลอง

นักวิจัยใช้มดดำชนิด Lasius niger เดินบนสะพานแก้วสะอาด โดยมีน้ำตาลเป็นอาหารล่อ เมื่อมันก้มท้องแตะผิว ทีมใช้กล้องวัดการเปลี่ยนแปลงของแสงที่ผ่านรอยใส แล้วคำนวณรูปร่าง ความหนา และปริมาตร วิธีนี้ไม่ต้องย้อมหรือสัมผัสหยด

พิโคลิตรคือหนึ่งในล้านล้านส่วนของลิตร ความต่างของปริมาตรพบทั้งระหว่างมดแต่ละตัวและระหว่างรอยที่มดตัวเดียวทิ้งในคนละครั้ง จึงไม่ควรคิดว่ามดทุกตัวฝากสารเท่ากันตลอดทาง

ของเหลวช่วงแรกระเหยไปได้ถึงราวสี่ในห้าส่วนภายในไม่กี่วินาที จนเหลือเป็นหยดแห้ง จากนั้นปริมาตรที่เหลือค่อยลดลงอีกราวหนึ่งในสิบในเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมง และยังพบเศษสารตกค้างหลัง 24 ชั่วโมง

คราบที่ยังอยู่บนแก้ว ไม่ได้ยืนยันว่ามดยังดมตามรอยนั้นได้ งานนี้วัดปริมาตรที่เหลือ แต่ไม่ได้หาความเข้มข้นต่ำสุดที่หนวดมดตรวจจับได้ จึงยังสรุปอายุของสัญญาณกลิ่นจากหยดเดียวไม่ได้

การทดลองจำกัดอยู่ที่มดชนิดเดียวและแก้วในห้องแล็บ จึงแทนพื้นไม้ กระเบื้อง หรือมดทุกสายพันธุ์ไม่ได้ สิ่งที่ได้คือวิธีวัดรอยสารทีละหยด เพื่อศึกษาต่อว่าพื้นผิวและพฤติกรรมของมดมีผลต่อเส้นทางกลิ่นอย่างไร

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th