แมงมุมไม่มีปีกลอยขึ้นฟ้าได้อย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

แมงมุมตัวเล็กไต่ขึ้นปลายยอดหญ้า ก่อนยกส่วนท้องและปล่อยเส้นใยบางจากปลายลำตัว เส้นไหมค่อย ๆ ยืดยาวไปในอากาศ แล้วร่างของมันก็หลุดจากพื้นลอยหายไปกับลม ไม่มีปีกให้เห็น แต่ภาพนี้ชวนให้คิดว่ามันกำลังบิน คำถามคือแรงอะไรยกตัวมันขึ้นไปได้? มันเลือกจังหวะขึ้นเองได้แค่ไหน หรือแค่ปล่อยให้ลมพัดไป?

การเดินทางแบบนี้อาศัยเส้นใยไหมหลายเส้นรับแรงจากกระแสลมยกตัว นักวิจัยเรียกว่า ballooning งานศึกษาหนึ่งพบว่าแมงมุมปูเลือกจังหวะและท่าทางก่อนปล่อยใย การลอยจึงขึ้นกับทั้งเส้นไหมและสภาพอากาศรอบตัว

ทีมวิจัยติดตามแมงมุมปูสกุล Xysticus ในสวนใกล้กรุงเบอร์ลิน พวกมันยกขาหน้าค้างไว้ประมาณ 5–8 วินาที หันตัวตามทิศลม แล้วจึงยกท้องขึ้นในท่าเขย่ง หากลมไม่เหมาะ บางตัวตัดเส้นไหมที่ปล่อยออกมาแล้วเริ่มใหม่ การเฝ้าดูนี้ทำให้เห็นว่ามันรอจังหวะ ไม่ได้ปล่อยใยแล้วถูกพัดไปทุกครั้ง

ในอุโมงค์ลม นักวิจัยเก็บเส้นไหมจากแมงมุมปูขนาดตัวเต็มวัยที่หนักราว 16–20 มิลลิกรัม ตัวอย่างใยมีประมาณ 50–60 เส้น เส้นใยบางระดับนาโนและยาวเฉลี่ย 3.22 ± 1.31 เมตร จากตัวอย่าง 22 เส้น เมื่อปล่อยออกพร้อมกัน มันแผ่เป็นกลุ่มคล้ายพัด จึงมีพื้นที่ให้กระแสลมออกแรงได้มากกว่าเส้นเดียว

จากการวัดและคำนวณ ผู้วิจัยเสนอว่าใยแบบนี้อาจพาแมงมุมปูขนาดใหญ่ขึ้นได้ด้วยลมยกตัวเพียง 0.1–0.5 เมตรต่อวินาที ซึ่งพบแทรกในลมอ่อนระดับประมาณ 1.5–3.3 เมตรต่อวินาทีได้ ตัวเลขนี้เป็นข้อประเมินจากลักษณะใยและสภาพลม ไม่ใช่ค่าที่ใช้แทนแมงมุมทุกชนิด

งานดังกล่าวศึกษากลุ่มแมงมุมปูในเยอรมนี จึงบอกแทนแมงมุมทั่วโลกไม่ได้ ผู้เขียนงานระบุว่ากลไกการลอยของแมงมุมยังอธิบายได้ไม่ครบ ทั้งขนาดตัว รูปแบบเส้นใย และลมเฉพาะจุดต่างกัน ผลจึงอาจไม่เหมือนกันในแต่ละชนิด

สำหรับลูกแมงมุม การปล่อยตัวช่วยให้แยกออกจากบริเวณที่ฟักซึ่งมีตัวอื่นอยู่หนาแน่นและลดการแย่งทรัพยากร รอยใยที่ปลายหญ้าจึงอาจเป็นจุดเริ่มของการเดินทางไกลกว่าที่ตัวเล็ก ๆ จะไปถึงด้วยการเดิน

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th