แผ่นดินไหวขนาด 6 กับ 7 ต่างกันแค่ตัวเลขจริงไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เห็นเลขขนาด 6.0 กับ 7.0 ในข่าว แค่ต่างหนึ่งหน่วยก็ดูเหมือนห่างกันน้อย แต่สเกลนี้เป็นลอการิทึม จึงไม่ได้เพิ่มทีละเท่าเหมือนไม้บรรทัด

ค่าขนาดอธิบายเหตุการณ์ที่แหล่งกำเนิด โดยคำนวณจากคลื่นไหวสะเทือนที่สถานีตรวจวัดบันทึกไว้ ส่วนแรงสั่นที่คนรับรู้ ณ แต่ละพื้นที่เป็นอีกเรื่อง เพราะขึ้นกับระยะทาง ความลึก และสภาพพื้นดิน

เมื่อขนาดเพิ่มจาก 6 เป็น 7 พลังงานที่แผ่นดินไหวปล่อยออกมาจะเพิ่มประมาณ 32 เท่า ส่วนแอมพลิจูดคลื่นที่วัดได้เพิ่มราว 10 เท่า ถ้าเพิ่มจาก 5 เป็น 7 พลังงานจึงต่างกันประมาณ 1,000 เท่า ตัวเลขนี้เป็นการเปรียบเทียบขนาดเหตุการณ์ ไม่ใช่อัตราความเสียหายของอาคาร

สเกลลอการิทึมทำให้ทุกหนึ่งหน่วยเป็นการคูณสิบของแอมพลิจูดคลื่น พลังงานจึงเพิ่มราว 31.6 เท่า ซึ่งมักปัดเป็น 32 เท่า ไม่ใช่เอา 7 หารด้วย 6

นักแผ่นดินไหวใช้ข้อมูลจากเครื่องวัดหลายสถานีประเมินขนาดของเหตุเดียวกัน ขณะที่ ความเข้มการสั่น บอกผลในพื้นที่หนึ่ง ๆ ยิ่งอยู่ใกล้จุดกำเนิดแรงสะเทือนมักชัด แต่ชั้นดินและสิ่งปลูกสร้างทำให้ประสบการณ์ของแต่ละจุดต่างกันได้

คำว่า “ริกเตอร์” คุ้นหู แต่เดิมเป็นมาตราที่พัฒนาสำหรับแคลิฟอร์เนียใต้และเครื่องมือเฉพาะ ต่อมาพบข้อจำกัดกับแผ่นดินไหวใหญ่ เพราะค่าบางชนิดอาจอิ่มตัวจนแยกเหตุที่ใหญ่ขึ้นได้ไม่ดี ปัจจุบันหน่วยงานมักรายงานโมเมนต์แมกนิจูด (Mw) สำหรับเหตุใหญ่ โดยประเมินการเลื่อนของรอยเลื่อนและพื้นที่ที่แตก

ค่าขนาดช่วงแรกอาจปรับเมื่อมีสัญญาณจากสถานีเพิ่มหรือวิเคราะห์ข้อมูลละเอียดขึ้น บางครั้งชนิดมาตราที่ใช้ก็เปลี่ยนตามข้อมูล USGS ระบุว่าการแก้ค่าเกิดขึ้นได้ และมักต่างจากตัวเลขแรกไม่มาก จึงควรดูประกาศล่าสุดมากกว่ายึดพาดหัวช่วงแรก

เวลาอ่านข่าว ให้เทียบขนาดกับขนาดเพื่อดูพลังงานของเหตุการณ์ แล้วแยกไปดูความเข้มการสั่นหรือผลกระทบในพื้นที่นั้นอีกที ถ้าขนาดเพิ่มหนึ่งหน่วย ให้คิดถึงสเกลที่กระโดดเป็นเท่าตัว ไม่ใช่เพิ่มแรงขึ้นเพียงหนึ่งส่วน