การอยู่ในอวกาศเปลี่ยนสมองนักบินอวกาศอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หลังยานกลับโลก ลูกเรือตรวจร่างกายและทดสอบการทรงตัว นักวิจัยเปรียบเทียบภาพ MRI ก่อนบินกับหลังกลับเพื่อดูสมองของคนเดิม เมื่อลอยอยู่ในสภาพไร้น้ำหนักหลายเดือน ตำแหน่งสมองในกะโหลกยังเหมือนเดิมไหม การวัดต้องจัดแนวกะโหลกจากภาพทั้งสองให้ตรงกันก่อน

งานวิจัยในวารสาร PNAS เดือนมกราคม 2026 พบว่า ตำแหน่งสมองโดยเฉลี่ยสูงขึ้นและถอยไปด้านหลัง พร้อมหมุนเอียง ระดับการเปลี่ยนแปลงสัมพันธ์กับเวลาที่อยู่ในอวกาศ และแตกต่างกันในแต่ละบริเวณ

การจัดภาพเช่นนี้ช่วยแยกการขยับระหว่างสแกนออกจากความต่างภายในภาพ ข้อมูลมาจาก MRI นักบินอวกาศ 26 คน และอีก 24 คนที่นอนศีรษะต่ำเพื่อจำลองไร้น้ำหนักบางส่วนบนโลก

สมองถูกแบ่งเป็น 130 บริเวณ ในกลุ่มที่อยู่ในอวกาศราวหนึ่งปี จุดที่เลื่อนขึ้นมากที่สุดคือ supplementary motor cortex 2.52 มิลลิเมตร (ช่วงความเชื่อมั่น 2.25–2.79 มิลลิเมตร) นี่เป็นค่าของบริเวณหนึ่งในกลุ่มภารกิจยาว จึงใช้แทนค่าเฉลี่ยของสมองทั้งก้อนหรือนักบินทุกคนไม่ได้

แรงโน้มถ่วงที่ลดลงอาจเปลี่ยนสมดุลระหว่างสมอง กะโหลก และเนื้อเยื่อที่พยุงอยู่ การเคลื่อนของของเหลวไปทางศีรษะหรือรูปทรงกะโหลกอาจมีส่วนด้วย ผู้วิจัยเสนอสิ่งเหล่านี้เป็นคำอธิบายที่เป็นไปได้ ยังยืนยันไม่ได้ว่ามีกลไกเดียวเป็นต้นเหตุ

การเลื่อนของ posterior insula ซึ่งเกี่ยวข้องกับสัญญาณการทรงตัวสัมพันธ์กับผลทดสอบหลังกลับโลก ข้อมูลยังไม่ยืนยันเหตุและผล และไม่ได้แปลว่านักบินทุกคนจะเสียการทรงตัว ระบบหูชั้นในและการปรับตัวกลับสู่แรงโน้มถ่วงก็เกี่ยวข้องได้

ตำแหน่งสมองแนวขึ้นลงค่อย ๆ กลับใกล้ค่าก่อนบินภายในหกเดือน ส่วนการเลื่อนไปด้านหลังฟื้นน้อยกว่า ผู้วิจัยระบุว่าตัวอย่างและช่วงเวลาสแกนยังจำกัด จึงต้องติดตามลูกเรือเพิ่มเพื่อประเมินผลระยะยาว

คำว่า “สมองขยับ” ในงานนี้หมายถึงตำแหน่งและรูปทรงในภาพ MRI เมื่อเทียบกับกะโหลก ผลนี้ช่วยวางแผนติดตามการฟื้นตัวหลังภารกิจ แต่ยังไม่พอจะสรุปผลต่อสุขภาพระยะยาว