ทำไมดาวฤกษ์กะพริบ แต่ดาวเคราะห์มักนิ่งกว่า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

คืนที่ฟ้าเปิด ลองมองจุดสว่างใกล้ขอบฟ้า บางดวงดูเหมือนแสงวูบวาบ ขณะที่ดวงสว่างใกล้กันกลับนิ่งกว่า ยิ่งจ้องก็ยิ่งเห็นว่าความสว่างแกว่งไม่เท่ากัน ทั้งที่แสงเดินทางผ่านอากาศผืนเดียวกัน

จุดสว่างเหล่านั้นอาจเป็นดาวฤกษ์หรือดาวเคราะห์ ตาเปล่ามองทั้งคู่เป็นแต้มเล็ก ๆ คล้ายกัน เราจึงมักนึกว่าแสงของดวงหนึ่งต้องมีอะไรเปลี่ยนไปเอง ความต่างจริง ๆ อยู่ที่ภาพของแหล่งแสงเมื่อเดินทางมาถึงพื้นโลก

ดาวฤกษ์อยู่ไกลจนแสงมาถึงเราเป็นจุดเล็กมาก ส่วนดาวเคราะห์มีหน้าดวงเล็ก ๆ ให้แสงจากหลายส่วนผ่านอากาศคนละทาง ความแกว่งจึงเฉลี่ยกันและดาวเคราะห์มักดูนิ่งกว่า

ดาวไม่ได้เปิดปิดแสงเองเป็นจังหวะ บรรยากาศโลกมีหย่อมอากาศที่อุณหภูมิ ความชื้น และความหนาแน่นต่างกัน แสงหักเหเมื่อผ่านแต่ละหย่อม เส้นทางที่เข้าตาจึงเปลี่ยนเล็กน้อยซ้ำ ๆ ภาพของดาวซึ่งเหมือนจุดเล็กจึงขยับและสว่างขึ้นลง จนรู้สึกว่ามันกำลังกะพริบ

NASA อธิบายว่าอากาศที่อุณหภูมิและความหนาแน่นต่างกันหักเหแสง ทำให้ภาพดาวจุดเล็กขยับไปมา ส่วน NRAO อธิบายว่าแสงจากหลายส่วนของดาวเคราะห์รวมเป็นภาพเดียว จึงเฉลี่ยความไหวได้มากกว่า

คำว่า “ดาวเคราะห์ไม่กะพริบ” จึงเป็นการเปรียบเทียบที่เห็นด้วยตาเปล่า ไม่ได้หมายความว่าแสงดาวเคราะห์ไม่ถูกรบกวนเลย เมื่อดาวอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้า แสงต้องผ่านชั้นอากาศหนากว่าเดิม ดาวฤกษ์จึงกะพริบเด่นขึ้น และดาวเคราะห์ก็อาจดูไหวได้บ้าง เพียงแต่โดยทั่วไปแสงจากทั้งหน้าดวงช่วยเฉลี่ยความเปลี่ยนแปลง

ถ้าอยากลองสังเกต ให้เทียบดาวสว่างที่อยู่สูงกับจุดสว่างใกล้ขอบฟ้าในคืนเดียวกัน ตำแหน่งและสภาพอากาศมีผลต่อภาพที่เห็น จึงใช้การกะพริบเป็นเพียงเบาะแส ไม่ใช่วิธีฟันธงว่าจุดไหนเป็นดาวเคราะห์

ดาวฤกษ์ไม่ได้สั่นอยู่ไกล ๆ ให้เราเห็น แต่เป็นอากาศเหนือศีรษะที่ทำให้แสงจุดเล็กแกว่งไปมา ส่วนดาวเคราะห์ดูนิ่งกว่า เพราะแสงจากหลายส่วนของดวงช่วยกลบการสั่นที่เกิดขึ้น