เปิดคัมภีร์ร่างกาย! ทำไมเราถึง "หาว" ถึงแม้จะไม่ได้ง่วงนอน? กลไกสมองที่ซับซ้อนกว่าที่คิด

การหาวถือเป็นหนึ่งในอาการทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับมนุษย์เราอยู่ทุกวันตั้งแต่แรกเกิดไปจนถึงวัยชรา คนส่วนใหญ่มักมีความเชื่อและภาพจำว่า อาการหาวคือสัญญาณเตือนจากร่างกายที่บอกว่าเรากำลังง่วงนอน อ่อนเพลีย หรือต้องการการพักผ่อน แต่ในความจริงทางวิทยาศาสตร์และการแพทย์ กลับพบข้อเท็จจริงที่น่าประหลาดใจว่า มนุษย์เราไม่ได้หาวเพราะความง่วงเพียงอย่างเดียวเท่านั้น เพราะหลายครั้งที่เราเพิ่งตื่นนอนอย่างเต็มอิ่ม หรือกำลังนั่งทำงานในสภาพร่างกายที่สดชื่น เราก็ยังสามารถเกิดอาการหาวออกมาได้เช่นเดียวกัน ปรากฏการณ์นี้เกิดจากกลไกการทำงานอันซับซ้อนของระบบประสาทและสมองที่ทำหน้าที่รักษาลมหายใจและสมดุลภายในร่างกาย

ทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดในปัจจุบันระบุว่า การหาวคือ "กระบวนการระบายความร้อนของสมอง (Brain Cooling Hypothesis)" สมองของมนุษย์เป็นอวัยวะที่ทำงานหนักตลอดเวลาและมีความไวต่ออุณหภูมิเป็นอย่างมาก เมื่อเราใช้ความคิด เครียด หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่ทำให้อุณหภูมิในสมองเริ่มสูงขึ้น สมองจะส่งสัญญาณกระตุ้นให้เกิดการหาว การสูดหายใจเข้าลึกๆ ขณะหาวจะนำอากาศเย็นภายนอกเข้าสู่ปอดและหลอดเลือด ส่งผลให้อุณหภูมิของเลือดที่ไหลขึ้นไปเลี้ยงสมองลดต่ำลง ช่วยให้สมองกลับมาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและตื่นตัวอีกครั้ง

สาเหตุต่อมาเกิดจาก "การปรับระดับออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือด" เมื่อเรานั่งนิ่งๆ หรือหายใจตื้นเป็นเวลานาน ปริมาณออกซิเจนในเลือดจะค่อยๆ ลดลง ในขณะที่คาร์บอนไดออกไซด์สะสมเพิ่มขึ้น ร่างกายจึงใช้การหาวเป็นสัญชาตญาณอัตโนมัติในการสูดออกซิเจนปริมาณมากเข้าสู่ร่างกายอย่างรวดเร็ว และขับคาร์บอนไดออกไซด์ออกไป เพื่อป้องกันไม่ให้ร่างกายเกิดภาวะอ่อนล้าสะสม

นอกจากนี้ การหาวหวังผลในเรื่อง "การปรับแรงดันในหู" เมื่อเราเดินทางขึ้นที่สูง เช่น ขึ้นเขา หรือนั่งเครื่องบิน การหาวจะช่วยเปิดท่อปรับแรงดัน (Eustachian Tube) ในหูชั้นกลาง เพื่อปรับสมดุลความกดอากาศ ทำให้เราหายจากอาการหูอื้อได้อย่างรวดเร็ว รวมถึงปรากฏการณ์ "การหาวตามกัน (Contagious Yawning)" ที่เกิดจากการทำงานของเซลล์สมองกระจกเงา (Mirror Neurons) ซึ่งสัมพันธ์กับระบบอารมณ์และการแสดงความเห็นอกเห็นใจในสังคมมนุษย์

ดังนั้น ครั้งต่อไปหากคุณเกิดอาการหาวขึ้นมา ทั้งที่ไม่ได้รู้สึกง่วงนอน ก็ไม่ต้องแปลกใจไป เพราะนั่นคือระบบอัตโนมัติของร่างกายที่กำลังช่วยระบายความร้อนให้สมอง เติมออกซิเจนเข้าสู่กระแสเลือด และรีเซ็ตระบบประสาทของคุณให้กลับมาพร้อมรับมือกับกิจกรรมต่างๆ ตลอดทั้งวันได้อย่างเต็มที่นั่นเอง