ไขข้อสงสัย ปลั๊กไฟ 3 ตา กับ 2 ตา ต่างกันอย่างไร ทำไมเครื่องใช้ไฟฟ้าบางชนิดต้องมี 3 ขา?

  เคยสงสัยกันไหมว่า ทำไมเครื่องใช้ไฟฟ้าบางชนิดจึงใช้ปลั๊กไฟแบบ 2 ขา แต่เครื่องใช้ไฟฟ้าบางอย่างกลับต้องใช้ปลั๊กแบบ 3 ขา ทั้งที่ต่างก็เสียบเข้ากับเต้ารับเพื่อให้เครื่องใช้ไฟฟ้าทำงานได้เหมือนกัน
   ซึ่งความเป็นจริงแล้ว จำนวนขาของปลั๊กไฟไม่ได้แตกต่างกันเพียงแค่รูปร่างหน้าตาเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับระบบไฟฟ้าและความปลอดภัยในการใช้งานด้วย

   ปลั๊กไฟ 2 ขา มีหน้าที่อะไร?
ปลั๊กไฟแบบ 2 ขา โดยทั่วไปมีขาสำหรับสายไฟ 2 เส้น ได้แก่ สายไลน์ (Line) และสายนิวทรัล (Neutral) ทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของวงจรที่ทำให้กระแสไฟฟ้าไหลผ่านเครื่องใช้ไฟฟ้าได้
ปลั๊กประเภทนี้พบได้ในเครื่องใช้ไฟฟ้าหลายชนิด เช่น ที่ชาร์จโทรศัพท์ โคมไฟ และอุปกรณ์ไฟฟ้าขนาดเล็กบางประเภท เครื่องใช้ไฟฟ้าบางชนิดได้รับการออกแบบให้มีฉนวนป้องกันไฟฟ้าอย่างเพียงพอ จึงไม่จำเป็นต้องต่อสายดิน และสามารถใช้ปลั๊ก 2 ขาได้อย่างปลอดภัยเมื่อใช้งานตามข้อกำหนดของผู้ผลิต
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดเล็กทุกชนิดจะใช้ปลั๊ก 2 ขาได้ ต้องพิจารณาจากการออกแบบและมาตรฐานความปลอดภัยของอุปกรณ์ด้วย

   ปลั๊กไฟ 3 ขา เพิ่มอะไรเข้ามา?
ปลั๊กไฟ 3 ขาโดยทั่วไปประกอบด้วยขาสำหรับสายไลน์ สายนิวทรัล และสายดิน (Earth หรือ Ground)
สิ่งที่เพิ่มเข้ามาคือ สายดิน ซึ่งมีหน้าที่ช่วยเพิ่มความปลอดภัยเมื่อเกิดความผิดปกติทางไฟฟ้า
   ตัวอย่างเช่น หากเกิดไฟฟ้ารั่วไปยังโครงโลหะของเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ออกแบบให้ต่อลงดิน สายดินจะช่วยให้กระแสไฟฟ้ารั่วไหลไปตามเส้นทางที่กำหนด และช่วยให้อุปกรณ์ป้องกัน เช่น เครื่องตัดวงจร ทำงานได้ตามเงื่อนไขที่ออกแบบไว้
  ปลั๊ก 3 ขาจึงพบได้ในเครื่องใช้ไฟฟ้าบางประเภทที่ต้องมีการต่อลงดิน เช่น คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะและเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีโครงโลหะบางชนิด ทั้งนี้ เครื่องใช้ไฟฟ้าแต่ละประเภทมีข้อกำหนดแตกต่างกัน ไม่ใช่ว่าอุปกรณ์ที่ใช้ไฟฟ้ากำลังสูงทุกชิ้นจะต้องใช้ปลั๊ก 3 ขาเสมอไป

   ทำไมปลั๊ก 3 ขาจึงไม่เหมือนปลั๊ก 2 ขา?
เหตุผลสำคัญคือระบบสายดินที่เพิ่มเข้ามา เพื่อช่วยลดความเสี่ยงจากไฟฟ้าดูดเมื่อเกิดความผิดปกติในเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ออกแบบให้ต่อลงดิน
   ส่วนปลั๊ก 2 ขาที่ออกแบบมาให้มีฉนวนสองชั้นหรือมีระบบป้องกันที่เหมาะสม ก็สามารถใช้งานได้อย่างปลอดภัยโดยไม่จำเป็นต้องมีสายดิน
  ดังนั้น การมีขาปลั๊กมากกว่าจึงไม่ได้หมายความว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าจะมีคุณภาพดีกว่าเสมอไป แต่ขึ้นอยู่กับลักษณะการออกแบบและมาตรฐานความปลอดภัยของอุปกรณ์นั้น ๆ

   ถ้าที่บ้านมีเต้ารับ 2 รู จะเสียบปลั๊ก 3 ขาได้ไหม?
หากเต้ารับไม่มีช่องสำหรับขาสายดิน ก็ไม่ควรหักขาสายดินออกหรือดัดแปลงปลั๊กเพื่อให้เสียบได้ เพราะจะทำให้ระบบป้องกันที่ออกแบบไว้ขาดหายไป
ทางเลือกที่เหมาะสมคือให้ช่างไฟฟ้าที่มีความรู้ตรวจสอบระบบสายดินและติดตั้งเต้ารับที่เหมาะสม โดยต้องแน่ใจว่ามีการต่อสายดินอย่างถูกต้องจริง
ที่สำคัญ เต้ารับที่มีรูสำหรับขาที่สามไม่ได้หมายความว่าจะมีระบบสายดินที่ใช้งานได้เสมอไป จึงควรตรวจสอบการติดตั้งด้วย

   สรุป ปลั๊ก 2 ขา กับ 3 ขา ต่างกันตรงไหน?
   ปลั๊ก 2 ขาใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ได้รับการออกแบบให้ไม่ต้องต่อสายดิน ส่วน       ปลั๊ก 3 ขาเพิ่มขาสายดินเข้ามาเพื่อช่วยเพิ่มความปลอดภัยให้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ต้องใช้ระบบต่อลงดิน แม้ปลั๊กทั้งสองแบบจะทำให้เครื่องใช้ไฟฟ้าทำงานได้เหมือนกัน

    แต่หน้าที่ด้านความปลอดภัยแตกต่างกันตามการออกแบบ
เพราะฉะนั้น ก่อนเลือกใช้ปลั๊กไฟ สิ่งสำคัญไม่ใช่การเลือกว่ามีกี่ขา แต่คือการใช้งานให้ตรงตามข้อกำหนดของเครื่องใช้ไฟฟ้า และตรวจสอบให้แน่ใจว่าระบบไฟฟ้าภายในบ้านมีความปลอดภัยดีที่สุด