งู 8 ชนิดที่อาจพบได้ใกล้บ้าน วิธีสังเกตและข้อควรระวังเมื่อพบเจอ

งู 8 ชนิดที่อาจพบได้ใกล้บ้าน วิธีสังเกตและข้อควรระวังเมื่อพบเจอ

งูเป็นสัตว์ที่อาจพบได้ตามสวน หลังบ้าน กองไม้ พงหญ้า ท่อระบายน้ำ หรือแม้แต่บริเวณโรงรถ โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนที่มีความชื้นสูงและมีน้ำท่วมขังบางพื้นที่ งูบางชนิดเข้ามาใกล้บ้านเพื่อหาอาหาร เช่น หนู กบ และสัตว์ขนาดเล็ก ขณะที่บางชนิดอาจหลบเข้ามาเพื่อหาที่ซ่อนตัว

 

สิ่งสำคัญคือ งูที่พบใกล้บ้านไม่ได้มีพิษร้ายแรงทุกชนิด แต่การแยกงูมีพิษออกจากงูไม่มีพิษด้วยการดูสีหรือลวดลายเพียงอย่างเดียวอาจทำให้เข้าใจผิดได้ กรมการแพทย์ระบุว่างูพิษที่มีความสำคัญทางการแพทย์ในประเทศไทยมีหลายชนิด เช่น งูเห่า งูจงอาง งูกะปะ งูเขียวหางไหม้ งูแมวเซา งูสามเหลี่ยม และงูทับสมิงคลา

 

บทความนี้จะพาไปรู้จักงู 8 ชนิดที่อาจพบในพื้นที่อยู่อาศัยหรือบริเวณใกล้เคียง พร้อมวิธีสังเกตเบื้องต้นและแนวทางปฏิบัติอย่างปลอดภัยเมื่อพบเจอ

 

1. งูเห่า งูพิษที่สามารถแผ่แม่เบี้ยเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม

 

งูเห่าเป็นงูพิษที่หลายคนรู้จักจากลักษณะเด่นบริเวณคอ ซึ่งสามารถแผ่ออกเป็นแม่เบี้ยได้เมื่อรู้สึกว่าถูกคุกคาม งูเห่าบางชนิดมีสีดำ น้ำตาล หรือสีเทา และลวดลายอาจแตกต่างกันตามชนิดและพื้นที่

 

งูชนิดนี้อาจเข้ามาใกล้บ้านที่มีหนูหรือสัตว์ขนาดเล็กเป็นอาหาร รวมถึงบริเวณที่มีพงหญ้าและสิ่งของกองสุมกัน หากรู้สึกว่ามีภัยคุกคาม งูอาจยกส่วนหน้าของลำตัวและแผ่แม่เบี้ยเพื่อป้องกันตัว

 

ข้อควรระวัง: งูเห่ามีพิษต่อระบบประสาท ซึ่งอาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและเกิดปัญหาการหายใจได้ หากพบงูเห่าอย่าพยายามไล่ตี จับ หรือเข้าใกล้เพื่อถ่ายภาพ ควรถอยออกห่างอย่างช้า ๆ และแจ้งเจ้าหน้าที่ที่มีความชำนาญให้เข้ามาจัดการ

 

2. งูจงอาง งูพิษขนาดใหญ่ที่ควรเว้นระยะห่าง

 

งูจงอางเป็นงูพิษขนาดใหญ่ที่พบได้ในประเทศไทย โดยมักเกี่ยวข้องกับพื้นที่ป่าและบริเวณที่มีแหล่งอาหาร แต่ก็อาจปรากฏใกล้ชุมชนที่อยู่ติดกับพื้นที่ธรรมชาติได้เช่นกัน

 

ลักษณะทั่วไปคือลำตัวยาว มีสีตั้งแต่ดำ น้ำตาลมะกอก ไปจนถึงน้ำตาลอมเหลืองตามวัยและพื้นที่ และสามารถแผ่แม่เบี้ยได้เมื่อรู้สึกถูกคุกคาม อย่างไรก็ตาม สีลำตัวเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับการระบุชนิดอย่างแม่นยำ

 

งูจงอางมีพิษที่ส่งผลต่อระบบประสาท และการถูกกัดอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ จึงไม่ควรเข้าไปขวางทางหรือพยายามจับด้วยตนเอง

 

ข้อควรระวัง: หากพบงูขนาดใหญ่ในสวนหรือบริเวณบ้าน ให้พาคนและสัตว์เลี้ยงออกจากพื้นที่โดยไม่เข้าใกล้งู จากนั้นติดต่อเจ้าหน้าที่กู้ภัยหรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อขอความช่วยเหลือ

 

3. งูเขียวหางไหม้ งูพิษที่อาจพรางตัวอยู่ตามพุ่มไม้

 

งูเขียวหางไหม้เป็นกลุ่มงูพิษที่มีความสำคัญทางการแพทย์ในประเทศไทย ลักษณะเด่นของงูหลายชนิดในกลุ่มนี้คือลำตัวสีเขียวและหางอาจมีสีต่างจากลำตัว แต่สีและลวดลายมีความแตกต่างกันตามชนิด

 

งูเขียวหางไหม้อาจพบได้ตามพุ่มไม้ สวน ต้นไม้ หรือบริเวณที่มีสัตว์ขนาดเล็กเป็นอาหาร การพรางตัวกับใบไม้ทำให้มองเห็นได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อแสงน้อยหรือพุ่มไม้หนาทึบ

 

พิษของงูเขียวหางไหม้ส่งผลต่อระบบเลือดและการแข็งตัวของเลือด อาจทำให้เกิดอาการบวม เลือดออกผิดปกติ และภาวะแทรกซ้อนที่ต้องได้รับการรักษาจากแพทย์

 

ข้อควรระวัง: ก่อนตัดแต่งพุ่มไม้หรือเอื้อมมือเข้าไปในกอหญ้า ควรตรวจดูบริเวณนั้นให้แน่ใจ หากพบงูสีเขียวอย่าคิดว่าเป็นงูไม่มีพิษเพียงเพราะรูปร่างดูไม่ใหญ่ ควรเว้นระยะห่างและให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบ

 

4. งูกะปะ งูพิษที่มักพรางตัวตามพื้นดิน

 

งูกะปะเป็นงูพิษที่มีลักษณะลำตัวค่อนข้างสั้นและหนา มีลวดลายสีน้ำตาลหรือสีเข้มสลับกันบนพื้นลำตัวที่อาจเป็นสีอ่อนกว่า ลวดลายช่วยพรางตัวกับใบไม้แห้ง ดิน และเศษพืชตามพื้นได้ดี

 

งูชนิดนี้อาจพบในสวน พื้นที่รก หรือบริเวณที่มีใบไม้ทับถม โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้แหล่งธรรมชาติ การเดินผ่านบริเวณดังกล่าวโดยไม่สังเกตพื้นอาจทำให้เข้าใกล้งูโดยไม่รู้ตัว

 

พิษของงูกะปะส่งผลต่อระบบเลือดและเนื้อเยื่อ อาจทำให้ปวด บวม เลือดออกผิดปกติ และเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

 

ข้อควรระวัง: หากต้องทำสวนหรือเก็บใบไม้ ควรสวมรองเท้าหุ้มเท้าและใช้เครื่องมือช่วยเคลื่อนย้ายเศษใบไม้ ห้ามใช้มือเปล่าล้วงเข้าไปในกองใบไม้หรือช่องแคบที่มองไม่เห็นด้านใน

 

5. งูสามเหลี่ยม งูพิษที่มีลายปล้องสีตัดกันชัดเจน

 

งูสามเหลี่ยมเป็นงูพิษที่มีลักษณะเด่นคือสีลำตัวเข้มสลับกับแถบสีอ่อนเป็นปล้อง ๆ ในประเทศไทยมักพบชนิดที่มีลายสีดำสลับเหลืองหรือสีอ่อน โดยลวดลายและรูปร่างอาจแตกต่างกันตามชนิดที่พบ

 

งูสามเหลี่ยมมักออกหากินในเวลากลางคืน และอาจพบในพื้นที่ชนบทหรือบริเวณใกล้แหล่งที่มีสัตว์ขนาดเล็กเป็นอาหาร บางครั้งอาจเข้ามาใกล้บ้านที่มีพื้นที่รกหรือมีช่องหลบซ่อน

 

พิษของงูชนิดนี้มีผลต่อระบบประสาท ซึ่งอาจทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงและเกิดปัญหาการหายใจได้ แม้บางครั้งงูจะดูสงบนิ่ง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะปลอดภัยสำหรับการเข้าใกล้

 

ข้อควรระวัง: หากพบงูที่มีลายปล้องสีตัดกันชัดเจนในบ้านหรือโรงรถ อย่าพยายามใช้ไม้เขี่ยหรือจับด้วยมือ ควรปิดกั้นบริเวณไม่ให้คนและสัตว์เลี้ยงเข้าไปใกล้ พร้อมเรียกเจ้าหน้าที่

 

6. งูสิง งูที่มักพบในสวนและพื้นที่เกษตรกรรม

 

งูสิงเป็นชื่อที่ใช้เรียกงูหลายชนิดในกลุ่มงูสิง ซึ่งบางชนิดมีลำตัวยาวเพรียวและเคลื่อนไหวรวดเร็ว สีอาจเป็นน้ำตาล เทา เขียวมะกอก หรือมีลวดลายตามชนิด

 

งูสิงบางชนิดพบได้ในสวน ไร่ นา และบริเวณใกล้บ้านที่มีหนู กบ หรือสัตว์ขนาดเล็กเป็นอาหาร โดยทั่วไปงูในกลุ่มนี้หลายชนิดไม่มีพิษที่มีความสำคัญทางการแพทย์ต่อมนุษย์ แต่ไม่ควรสรุปว่างูที่พบเป็นงูสิงจากรูปร่างหรือสีเพียงอย่างเดียว

 

เมื่อถูกรบกวน งูสิงบางชนิดอาจเลื้อยหนีอย่างรวดเร็วหรือแสดงท่าทีป้องกันตัว หากถูกจับอาจกัดเพื่อป้องกันตัวได้เช่นกัน

 

ข้อควรระวัง: ไม่ควรจับงูด้วยมือเปล่า แม้จะคิดว่าเป็นงูไม่มีพิษ หากพบในบ้านให้เว้นระยะห่างและติดต่อผู้เชี่ยวชาญ การลดจำนวนหนูและจัดเก็บเศษอาหารอย่างเหมาะสมยังช่วยลดโอกาสที่งูจะเข้ามาหาอาหารใกล้บ้านได้

 

7. งูเหลือม งูขนาดใหญ่ที่อาจพบใกล้แหล่งน้ำและพื้นที่สีเขียว

 

งูเหลือมเป็นงูไม่มีพิษที่มีขนาดใหญ่ ลำตัวมีลวดลายสีน้ำตาลและสีเข้มสลับกัน ช่วยพรางตัวในสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ งูชนิดนี้ใช้การรัดเพื่อจับเหยื่อ และกินสัตว์ต่าง ๆ เช่น หนู นก หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก

 

งูเหลือมอาจพบในสวน พื้นที่ใกล้แหล่งน้ำ ป่าละเมาะ หรือบริเวณชุมชนที่มีแหล่งอาหารอุดมสมบูรณ์ แม้ไม่มีพิษ แต่ตัวที่มีขนาดใหญ่อาจทำอันตรายได้หากเข้าใกล้หรือพยายามจับ

 

บางครั้งงูเหลือมอาจเข้าไปหลบอยู่ในโรงรถ ห้องเก็บของ หรือบริเวณที่มีสิ่งของกองสุมกัน โดยเฉพาะหากมีช่องทางให้เลื้อยเข้าไปได้

 

ข้อควรระวัง: อย่าพยายามจับหรือดึงงูเหลือมออกจากที่ซ่อนด้วยตนเอง และอย่าคิดว่างูไม่มีพิษจะไม่เป็นอันตราย ควรให้ผู้เชี่ยวชาญจัดการอย่างเหมาะสม พร้อมตรวจสอบช่องทางที่งูอาจใช้เข้าบ้าน

 

8. งูปล้องฉนวนบ้าน งูตัวเล็กที่อาจพบตามซอกมุม

 

งูปล้องฉนวนบ้านเป็นงูขนาดเล็กที่อาจพบตามบริเวณบ้าน สวน หรือพื้นที่ที่มีที่หลบซ่อน ลำตัวค่อนข้างเพรียว มีลวดลายเป็นปล้องหรือแถบสีเข้มสลับสีอ่อน โดยรายละเอียดอาจแตกต่างตามชนิดและวัยของงู

 

งูชนิดนี้มักหากินสัตว์ขนาดเล็ก เช่น จิ้งจกหรือตุ๊กแก จึงอาจพบตามกำแพง กองวัสดุ หรือบริเวณที่มีสัตว์เหล่านี้อาศัยอยู่ อย่างไรก็ตาม งูขนาดเล็กที่มีลายคล้ายกันอาจเป็นคนละชนิดกันได้

 

แม้งูปล้องฉนวนบ้านจะไม่ใช่งูพิษร้ายแรงที่มีความสำคัญทางการแพทย์ แต่ไม่ควรใช้ลวดลายเพียงอย่างเดียวตัดสินชนิดของงูที่พบ เพราะงูพิษบางชนิดก็มีลายปล้องเช่นกัน

 

ข้อควรระวัง: หากพบงูตัวเล็กในบ้าน อย่าหยิบขึ้นมาดูใกล้ ๆ หรือคิดว่าไม่มีอันตรายเพราะมีขนาดเล็ก ควรถ่ายภาพจากระยะปลอดภัยหากทำได้โดยไม่เข้าใกล้ แล้วแจ้งผู้เชี่ยวชาญให้ช่วยตรวจสอบ

 

หากพบงูใกล้บ้าน ควรทำอย่างไรให้ปลอดภัย

 

ไม่ว่าจะพบงูชนิดใด สิ่งสำคัญที่สุดคืออย่าเข้าใกล้หรือพยายามจับด้วยตนเอง เพราะงูอาจกัดเมื่อรู้สึกว่าถูกคุกคาม และงูบางชนิดมีลักษณะคล้ายกันจนแยกได้ยาก

 

แนวทางปฏิบัติที่ควรจำมีดังนี้

 

1. ถอยออกจากงูอย่างสงบ อย่าพยายามไล่ตีหรือขวางทางหนีของงู

2. กันเด็กและสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณนั้น หากงูอยู่ในห้อง ให้ทุกคนออกจากพื้นที่โดยไม่เข้าใกล้ตัวงู

3. ติดต่อเจ้าหน้าที่ หากพบงูภายในบ้าน สามารถโทรแจ้งสายด่วน 199 เพื่อขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ดับเพลิงและกู้ภัยในพื้นที่ได้ โดยบริการและการตอบรับอาจขึ้นอยู่กับพื้นที่

4. อย่าใช้มือเปล่ารื้อกองของ โดยเฉพาะกองไม้ เศษใบไม้ หรือสิ่งของที่วางไว้นาน

5. จัดบ้านให้เป็นระเบียบ ตัดหญ้า ลดกองวัสดุ ปิดช่องตามผนังหรือประตู และจัดการแหล่งอาหารของหนู เพื่อลดโอกาสที่งูจะเข้ามาหลบซ่อนใกล้บ้าน

 

กรมอนามัยแนะนำให้ดูแลสภาพแวดล้อมรอบบ้านให้สะอาด ไม่รก ตรวจสอบช่องทางที่สัตว์เลื้อยคลานอาจเข้ามา และตรวจรองเท้าก่อนสวมใส่ โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน

 

หากถูกงูกัด ต้องปฐมพยาบาลอย่างไร

 

หากถูกงูกัด ไม่ควรรอให้มีอาการรุนแรงก่อนจึงไปโรงพยาบาล เพราะพิษงูบางชนิดอาจส่งผลต่อระบบประสาทหรือระบบเลือด แม้ในช่วงแรกอาการอาจยังไม่ชัดเจน

 

สิ่งที่ควรทำคือ

 

- รีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ โทร 1669 หากเป็นเหตุฉุกเฉิน

- ให้ผู้ถูกกัดอยู่นิ่ง ๆ และลดการเคลื่อนไหวของส่วนที่ถูกกัด

- ถอดแหวน นาฬิกา หรือสิ่งที่รัดแน่นบริเวณใกล้แผลก่อนเกิดอาการบวมมาก

- หากทำได้อย่างปลอดภัย ให้จดจำลักษณะงูหรือถ่ายภาพจากระยะไกล โดยไม่เสียเวลาตามจับงู

- ห้ามกรีดแผล ดูดพิษ ใช้ไฟจี้แผล หรือขันชะเนาะ เพราะอาจทำให้อาการแย่ลง

 

กรมอนามัยและหน่วยงานสาธารณสุขไทยแนะนำให้รีบนำผู้ถูกงูกัดส่งโรงพยาบาล และหลีกเลี่ยงวิธีปฐมพยาบาลที่อาจเพิ่มความเสียหายต่อเนื้อเยื่อ

 

สรุป

 

งูที่อาจพบใกล้บ้านมีหลายชนิด ตั้งแต่งูพิษอย่างงูเห่า งูจงอาง งูเขียวหางไหม้ งูกะปะ และงูสามเหลี่ยม ไปจนถึงงูไม่มีพิษบางชนิด เช่น งูสิง งูเหลือม และงูปล้องฉนวนบ้าน อย่างไรก็ตาม ชื่อเรียกของงูบางกลุ่มครอบคลุมหลายชนิด และการระบุชนิดจากสีหรือลวดลายเพียงอย่างเดียวอาจผิดพลาดได้

 

สิ่งที่ทุกบ้านควรทำคือจัดบริเวณบ้านให้สะอาด ลดแหล่งอาหารของงู หมั่นตรวจสอบมุมอับ และไม่พยายามจับงูด้วยตนเองเมื่อพบเจอ เพราะการรักษาระยะห่างและเรียกผู้เชี่ยวชาญเป็นวิธีที่ปลอดภัยกว่าการเสี่ยงเข้าไปจัดการเอง