อำเภอที่ครั้งหนึ่งเคยถูกเสนอให้ยกฐานะเป็นจังหวัด เรื่องนี้ไปถึงขั้นไหนแล้ว

หลายคนอาจไม่รู้ว่าในประเทศไทยเคยมีการผลักดันให้บางพื้นที่แยกออกจากจังหวัดเดิม เพื่อจัดตั้งเป็น “จังหวัดใหม่” อย่างจริงจัง ไม่ใช่เพียงแนวคิดที่พูดกันในท้องถิ่นเท่านั้น หนึ่งในกรณีที่น่าสนใจคือ อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเคยมีการรวบรวมรายชื่อประชาชนและเสนอร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดฝางเข้าสู่กระบวนการรัฐสภามาแล้ว

 

แต่ผ่านมานานกว่าทศวรรษ คำถามคือ วันนี้เรื่องนี้ไปถึงไหนแล้ว และเหตุใดฝางจึงยังไม่ได้กลายเป็นจังหวัด

 

จุดเริ่มต้นไม่ได้มีแค่ฝางอำเภอเดียว

 

ข้อเสนอเดิมไม่ได้ต้องการแยกเฉพาะอำเภอฝางออกจากเชียงใหม่ แต่เสนอให้ อำเภอฝาง อำเภอแม่อาย และอำเภอไชยปราการ แยกออกจากจังหวัดเชียงใหม่ แล้วรวมพื้นที่ทั้ง 3 อำเภอจัดตั้งเป็น “จังหวัดฝาง”

 

เหตุผลสำคัญคือพื้นที่ทางตอนเหนือของเชียงใหม่มีระยะทางห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่ค่อนข้างมาก การเดินทางมาติดต่อราชการจึงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ผู้เสนอใช้สนับสนุนการจัดตั้งจังหวัดใหม่

 

เมื่อปี 2552 มีประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวน 10,753 คน เข้าชื่อเสนอร่างพระราชบัญญัติตั้งจังหวัดฝางต่อประธานรัฐสภา ถือเป็นขั้นตอนที่เป็นทางการมากกว่าการรณรงค์ทั่วไปในพื้นที่

 

ร่างกฎหมายเคยไปถึงรัฐสภา

 

สิ่งที่ทำให้กรณีฝางน่าสนใจคือข้อเสนอนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การรวบรวมรายชื่อ เพราะมีการจัดทำร่างพระราชบัญญัติตั้งจังหวัดฝางขึ้นจริง

 

ในร่างกฎหมายกำหนดให้แยกทั้ง 3 อำเภอออกจากจังหวัดเชียงใหม่ และรวมกันเป็นจังหวัดฝาง โดยหากกฎหมายมีผล อำเภอฝางจะเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอเมืองฝาง

 

ร่างดังกล่าวได้รับการรับรองและเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของรัฐสภาในช่วงปี 2554 แต่จังหวะทางการเมืองในเวลานั้นทำให้การพิจารณาต้องชะลอ เมื่อมีการยุบสภาในเดือนพฤษภาคม 2554

 

นี่จึงเป็นจุดสำคัญ เพราะหมายความว่า “จังหวัดฝาง” เคยมีร่างกฎหมายที่เป็นรูปธรรม ไม่ใช่เพียงข้อเสนอในระดับท้องถิ่น

 

แล้วทำไมสุดท้ายจึงไม่ได้ตั้งจังหวัด?

 

หนึ่งในประเด็นสำคัญคือ หลักเกณฑ์ในการจัดตั้งจังหวัดใหม่

 

ข้อมูลจากจังหวัดเชียงใหม่ในช่วงที่มีการผลักดันเรื่องนี้ระบุว่า หลักเกณฑ์เดิมกำหนดให้จังหวัดเดิมควรมีจำนวนอำเภอไม่น้อยกว่า 12 อำเภอ และจังหวัดที่จะแยกใหม่ควรมีอำเภอไม่น้อยกว่า 6 อำเภอ

 

ขณะนั้นข้อเสนอจังหวัดฝางมีเพียง 3 อำเภอ คือ ฝาง แม่อาย และไชยปราการ จึงมีความพยายามพูดคุยถึงการนำอำเภออื่นเข้ามาร่วมด้วย เช่น พร้าว เชียงดาว และเวียงแหง แต่ยังไม่ได้ข้อสรุปในเวลานั้น

 

ดังนั้น การจะตั้งจังหวัดใหม่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าพื้นที่มีความเจริญหรือมีประชาชนต้องการเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาหลักเกณฑ์ด้านพื้นที่ จำนวนอำเภอ ประชากร การบริหารราชการ และความเหมาะสมในภาพรวมด้วย

 

เรื่องนี้กลับมาเป็นประเด็นอีกครั้งในปี 2568

 

แม้ร่างกฎหมายเดิมจะผ่านมาเป็นเวลานาน แต่แนวคิดเรื่องจังหวัดฝางไม่ได้หายไปจากพื้นที่ทั้งหมด

 

ในเดือนมีนาคม 2568 มีการหยิบประเด็นการจัดตั้งจังหวัดฝางกลับมาพูดถึงในสภา โดยมีการเสนอให้พิจารณาการยกอำเภอฝางขึ้นเป็นจังหวัด ขณะที่รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้นให้ข้อมูลว่า เรื่องจังหวัดฝางเคยถูกเสนอมาแล้วหลายครั้ง และข้อเสนอครั้งสำคัญคือการรวมฝาง แม่อาย และไชยปราการเข้าด้วยกัน

 

ประเด็นที่กระทรวงมหาดไทยให้ความสำคัญยังคงอยู่ที่ หลักเกณฑ์การจัดตั้งจังหวัดใหม่ และการหาพื้นที่ข้างเคียงมารวมกันให้มีความเหมาะสม

 

แปลว่าฝางกำลังจะเป็นจังหวัดหรือไม่?

 

จากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ คำตอบคือ ยังไม่ถึงขั้นนั้น

 

ฝางยังคงเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงใหม่ และยังไม่มีพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดฝางที่ประกาศใช้เป็นกฎหมาย

 

สิ่งที่เคยเกิดขึ้นแล้วคือ มีการเข้าชื่อประชาชน มีการจัดทำร่างกฎหมาย และร่างเคยเข้าสู่กระบวนการรัฐสภา แต่กระบวนการดังกล่าวไม่ได้เดินหน้าไปจนถึงขั้นประกาศจัดตั้งจังหวัดใหม่

 

ดังนั้น หากเห็นข้อความว่า “ฝางกำลังจะเป็นจังหวัดที่ 78” หรือ “ฝางได้รับการอนุมัติเป็นจังหวัดแล้ว” ควรแยกให้ออกระหว่าง ข้อเสนอหรือการผลักดัน กับ การจัดตั้งจังหวัดตามกฎหมายจริง

 

จากฝาง สู่คำถามว่าประเทศไทยจะมีจังหวัดใหม่อีกหรือไม่

 

กรณีฝางยังน่าสนใจเพราะประเทศไทยเคยมีตัวอย่างของข้อเสนอที่เดินหน้าไปจนสำเร็จ นั่นคือ จังหวัดบึงกาฬ ซึ่งแยกออกจากจังหวัดหนองคายและได้รับการจัดตั้งเป็นจังหวัดในปี 2554

 

หลังจากนั้น แนวคิดเรื่องจังหวัดใหม่ในพื้นที่ต่าง ๆ จึงยังปรากฏเป็นระยะ ทั้งแม่สอด ฝาง และพื้นที่อื่น ๆ แต่การจะเปลี่ยนจาก “อำเภอที่มีข้อเสนอ” ไปเป็น “จังหวัดใหม่” จำเป็นต้องผ่านกระบวนการทางกฎหมายและการพิจารณาตามหลักเกณฑ์ของรัฐ

 

กรณีของฝางจึงเป็นเรื่องที่น่าสนใจตรงที่ เคยเดินทางมาไกลกว่าการเรียกร้องทั่วไปแล้ว แต่ยังไม่ถึงเส้นชัย จากการรวบรวมรายชื่อประชาชน สู่ร่างพระราชบัญญัติ และเข้าสู่กระบวนการรัฐสภา ก่อนที่เรื่องจะหยุดชะงักและกลับมาเป็นประเด็นอีกครั้งในเวลาต่อมา

 

ปัจจุบันฝางจึงยังไม่ได้เป็นจังหวัดใหม่ แต่เรื่อง “จังหวัดฝาง” ก็ยังเป็นหนึ่งในข้อเสนอด้านการจัดระเบียบการปกครองที่เคยถูกผลักดันอย่างเป็นรูปธรรม และเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า การเปลี่ยนสถานะจากอำเภอหนึ่งให้กลายเป็นจังหวัดทั้งจังหวัดนั้น ไม่ได้จบลงเพียงแค่การมีเสียงสนับสนุนจากประชาชน แต่ต้องผ่านทั้งหลักเกณฑ์ การพิจารณาของฝ่ายปกครอง และกระบวนการออกกฎหมายก่อนจะเกิดขึ้นจริง