ทวงหนี้แบบไหนผิดกฎหมาย? เปิดข้อจำกัดที่เจ้าหนี้ควรรู้

การมีหนี้ไม่ได้หมายความว่าเจ้าหนี้ไม่มีสิทธิ์ติดตามเงินคืน ตรงกันข้าม เจ้าหนี้มีสิทธิทวงถามหนี้ที่ถึงกำหนดชำระได้ แต่การทวงหนี้ต้องอยู่ภายใต้กฎหมาย โดยเฉพาะพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ซึ่งกำหนดวิธีการติดต่อ เวลา และพฤติกรรมที่ผู้ทวงถามหนี้ต้องปฏิบัติ

 

สิ่งสำคัญคือ “มีสิทธิ์ทวงหนี้” ไม่ได้แปลว่า “จะทวงอย่างไรก็ได้” หากใช้วิธีประจาน ข่มขู่ เปิดเผยข้อมูลลูกหนี้กับคนอื่น หรือทวงในลักษณะที่ทำให้เกิดความเสียหาย ก็อาจมีความผิดได้

 

1. ทวงหนี้ด้วยการประจานไม่ได้

 

การนำเรื่องหนี้ของลูกหนี้ไปประกาศให้คนอื่นรับรู้ เช่น โพสต์ข้อความประจานลงโซเชียล ติดประกาศหน้าบ้าน ส่งข้อความไปหาคนรู้จักเพื่อบอกว่าเจ้าตัวเป็นหนี้ หรือใช้วิธีอื่นที่มุ่งทำให้ลูกหนี้อับอาย เป็นพฤติกรรมที่กฎหมายไม่เปิดช่องให้ทำได้ตามใจ

 

หลักของกฎหมายคือ ผู้ทวงถามหนี้ต้องทวงอย่างสุภาพและไม่ทำให้ลูกหนี้เสื่อมเสียชื่อเสียงหรือเกิดความอับอาย

 

2. ห้ามเปิดเผยว่าลูกหนี้เป็นหนี้กับคนที่ไม่เกี่ยวข้อง

 

นี่เป็นข้อสำคัญมากสำหรับเจ้าหนี้ เพราะการโทรไปหาพ่อแม่ เพื่อน เพื่อนร่วมงาน หรือคนรู้จักของลูกหนี้แล้วบอกว่า “คนนี้ติดหนี้อยู่” อาจเป็นปัญหาทางกฎหมาย

 

โดยหลัก ผู้ทวงถามหนี้ต้องติดต่อกับลูกหนี้ และห้ามเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับการเป็นหนี้แก่บุคคลอื่นที่ไม่เกี่ยวข้อง เว้นแต่เป็นบุคคลที่ลูกหนี้ระบุไว้หรือเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย

 

ดังนั้น การโทรหาเพื่อนของลูกหนี้เพียงเพื่อกดดันให้ลูกหนี้รีบจ่ายเงิน ไม่ใช่วิธีที่เจ้าหนี้ควรทำ

 

3. ห้ามโทรทวงทั้งวันจนสร้างความรำคาญ

 

กฎหมายกำหนดกรอบเวลาในการติดต่อทวงถามหนี้ โดยทั่วไปสามารถติดต่อได้ในวันจันทร์–ศุกร์ เวลา 08.00–20.00 น. และวันหยุดราชการ เวลา 08.00–18.00 น. และต้องติดต่อในจำนวนครั้งที่เหมาะสม

 

หน่วยงานรัฐยังเผยแพร่แนวทางว่าการทวงถามหนี้สามารถทำได้ ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง เพื่อป้องกันการโทรหรือส่งข้อความรบกวนซ้ำ ๆ จนลูกหนี้ได้รับความเดือดร้อน

 

เพราะฉะนั้น การโทรตอนเช้า โทรช่วงพักกลางวัน โทรตอนเย็น และโทรซ้ำหลายครั้งในวันเดียว ไม่ใช่สิ่งที่เจ้าหนี้ควรทำเพียงเพราะต้องการเร่งรัดให้ได้เงินเร็วขึ้น

 

4. ห้ามข่มขู่หรือใช้ความรุนแรง

 

เจ้าหนี้สามารถแจ้งให้ลูกหนี้ทราบว่ามีหนี้ค้างชำระและต้องชำระตามสิทธิที่มี แต่ไม่สามารถเปลี่ยนการทวงหนี้ให้กลายเป็นการข่มขู่หรือใช้ความรุนแรงได้

 

ตัวอย่างที่ไม่ควรทำ เช่น ขู่ว่าจะทำร้ายร่างกาย ขู่ว่าจะทำลายทรัพย์สิน ข่มขู่ว่าจะทำให้ลูกหนี้เสียชื่อเสียง หรือใช้คนไปกดดันให้เกิดความหวาดกลัว

 

กฎหมายกำหนดข้อห้ามเกี่ยวกับการข่มขู่ ใช้ความรุนแรง หรือกระทำการที่ทำให้เกิดความเสียหายต่อร่างกาย ชื่อเสียง หรือทรัพย์สินของลูกหนี้ไว้อย่างชัดเจน

 

5. ห้ามพูดดูหมิ่น เหยียดหยาม หรือใช้ถ้อยคำรุนแรง

 

การเป็นหนี้ไม่ใช่เหตุผลที่เจ้าหนี้จะสามารถด่าหรือดูถูกลูกหนี้ได้

 

การใช้คำหยาบคาย เหยียดหยาม หรือใช้ถ้อยคำที่มีลักษณะดูหมิ่นเพื่อกดดันให้ลูกหนี้จ่ายเงิน เป็นพฤติกรรมที่กฎหมายควบคุม

 

เจ้าหนี้สามารถแจ้งจำนวนเงิน วันครบกำหนด และผลทางกฎหมายที่เกิดขึ้นหากไม่ชำระตามขั้นตอน แต่ควรแยกสิ่งเหล่านี้ออกจากการด่าทอหรือทำให้ลูกหนี้อับอาย

 

6. ห้ามทำเอกสารหรือข้อความให้ดูเหมือนมาจากศาล

 

อีกวิธีที่กฎหมายห้ามคือการทวงหนี้โดยใช้ข้อความหรือสัญลักษณ์ที่ทำให้ลูกหนี้เข้าใจผิด เช่น ทำเอกสารให้ดูคล้ายเอกสารจากศาล หน่วยงานรัฐ สำนักงานกฎหมาย หรือบริษัทข้อมูลเครดิต ทั้งที่ไม่ได้มาจากหน่วยงานนั้นจริง

 

รวมถึงการใช้ข้อความหลอกให้ลูกหนี้เชื่อว่าจะถูกดำเนินคดี ถูกยึดทรัพย์ หรือถูกอายัดเงินเดือนทันที ทั้งที่กระบวนการทางกฎหมายยังไม่ได้ดำเนินไปถึงขั้นนั้น

 

การแจ้งสิทธิทางกฎหมายทำได้ แต่ต้องไม่สร้างความเข้าใจผิดเพื่อให้ลูกหนี้เกิดความกลัว

 

7. ห้ามอ้างว่าจะยึดทรัพย์ทันทีโดยไม่ผ่านกระบวนการ

 

การไม่จ่ายหนี้ไม่ได้หมายความว่าเจ้าหนี้สามารถเดินเข้าไปยึดทรัพย์ของลูกหนี้ได้ทันที

 

ธนาคารแห่งประเทศไทยเคยเตือนกรณีที่ผู้ทวงหนี้ขู่ว่า “ไม่จ่ายจะยึดทรัพย์ทันที” โดยระบุว่าโดยทั่วไปเจ้าหนี้ต้องดำเนินกระบวนการทางศาลก่อนจึงจะเข้าสู่ขั้นตอนบังคับคดีได้

 

ดังนั้น หากลูกหนี้ได้รับข้อความลักษณะว่า “พรุ่งนี้เจ้าหน้าที่จะมายึดบ้านทันที” ก็ควรตรวจสอบข้อเท็จจริงและเอกสารทางกฎหมายให้ชัดเจน ไม่ควรเชื่อเพียงข้อความข่มขู่

 

8. ห้ามทวงด้วยเอกสารเปิดผนึกที่ทำให้คนอื่นรู้ว่าเป็นหนี้

 

วิธีส่งจดหมายก็มีข้อจำกัด หากใช้ไปรษณียบัตร เอกสารเปิดผนึก โทรสาร หรือข้อความบนซองที่ทำให้บุคคลอื่นเห็นแล้วรู้ได้ทันทีว่าเป็นการทวงหนี้ อาจเข้าข่ายวิธีการที่กฎหมายห้าม

 

เหตุผลสำคัญคือการปกป้องความลับเกี่ยวกับการเป็นหนี้ของลูกหนี้ ไม่ให้ข้อมูลถูกเปิดเผยต่อคนที่ไม่เกี่ยวข้อง

 

9. ผู้รับมอบอำนาจทวงหนี้ต้องแสดงตัว

 

หากเจ้าหนี้ไม่ได้ทวงด้วยตัวเอง แต่ใช้บริษัทหรือบุคคลอื่นมาติดตามหนี้ ผู้ทวงถามหนี้ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด

 

ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่า ผู้รับมอบอำนาจควรแจ้งชื่อ นามสกุล ชื่อหน่วยงานของตนและของเจ้าหนี้ รวมถึงจำนวนหนี้ และหากเป็นการทวงต่อหน้าลูกหนี้ ต้องแสดงหลักฐานการมอบอำนาจให้ทวงถามหนี้ด้วย

 

หากมีการรับเงินจากลูกหนี้ ผู้รับเงินก็ต้องมีหลักฐานเกี่ยวกับการรับมอบอำนาจและออกหลักฐานการชำระเงินให้ลูกหนี้ตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

 

10. ห้ามเรียกค่าทวงถามหนี้เกินกว่าที่กฎหมายกำหนด

 

การติดตามหนี้อาจมีค่าใช้จ่ายบางประเภทได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าเจ้าหนี้สามารถตั้ง “ค่าทวงหนี้” ขึ้นมาเท่าไรก็ได้

 

ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่า สำหรับสินเชื่อที่อยู่ภายใต้เกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ค่าติดตามทวงถามหนี้มีเพดาน เช่น กรณีค้างชำระ 1 งวด เรียกเก็บได้ไม่เกิน 50 บาทต่อรอบ และกรณีค้างชำระมากกว่า 1 งวด ไม่เกิน 100 บาทต่อรอบ ทั้งนี้ต้องพิจารณาประเภทสินเชื่อและหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับกับหนี้นั้นด้วย

 

จึงไม่ควรคิดว่าการมีหนี้ค้างทำให้เจ้าหนี้สามารถบวกค่าติดตามแบบไม่มีขีดจำกัด

 

11. เจ้าหนี้มีสิทธิทวง แต่ต้องทวงให้ถูกวิธี

 

สิ่งที่กฎหมายต้องการควบคุมไม่ใช่การห้ามเจ้าหนี้ติดตามเงิน แต่เป็นการกำหนด “วิธีการทวง” ให้เกิดความเป็นธรรม

 

เจ้าหนี้สามารถแจ้งลูกหนี้ว่ามียอดค้างชำระ สามารถสอบถามกำหนดการชำระ สามารถเสนอทางเลือกในการชำระหนี้ และสามารถดำเนินคดีตามกฎหมายเมื่อมีสิทธิ แต่ต้องไม่ใช้การประจาน ข่มขู่ เปิดเผยข้อมูล หรือวิธีการที่ผิดกฎหมายมาเป็นเครื่องมือกดดัน

 

พูดง่าย ๆ คือ ทวงได้ แต่ต้องทวงอย่างถูกกฎหมาย

 

12. ถ้าลูกหนี้ไม่จ่าย เจ้าหนี้ควรทำอย่างไร?

 

หากติดตามอย่างถูกต้องแล้วลูกหนี้ยังไม่ชำระ เจ้าหนี้ควรเก็บหลักฐานสัญญา หลักฐานการโอนเงิน หลักฐานการแจ้งหนี้ และการติดต่อทั้งหมดไว้ แล้วใช้ช่องทางตามกฎหมายแทนการไปประจานลูกหนี้

 

การใช้กระบวนการทางศาลอาจใช้เวลามากกว่าโทรกดดัน แต่เป็นวิธีที่ช่วยให้เจ้าหนี้ใช้สิทธิของตัวเองโดยไม่ต้องเสี่ยงกับการกระทำที่อาจกลายเป็นความผิดเสียเอง

 

ในทางกลับกัน ลูกหนี้ที่ถูกทวงหนี้อย่างไม่เหมาะสมก็ควรเก็บหลักฐาน เช่น บันทึกการโทร ข้อความ แชต ภาพเอกสาร หรือคลิปที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ประกอบการร้องเรียนหรือดำเนินการตามกฎหมาย โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีช่องทางรับเรื่องร้องเรียน เช่น ที่ทำการปกครองจังหวัด ที่ว่าการอำเภอ สถานีตำรวจ และหน่วยงานด้านการคุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงินตามประเภทของหนี้

 

สิ่งที่เจ้าหนี้ควรจำให้ขึ้นใจก็คือ การทวงหนี้เป็นสิทธิ แต่การประจาน ข่มขู่ ด่าทอ เปิดเผยความลับ หรือสร้างเอกสารหลอกให้กลัว ไม่ใช่สิทธิของเจ้าหนี้

 

ก่อนติดต่อทวงเงินทุกครั้ง จึงควรตรวจสอบว่าโทรในเวลาที่กฎหมายกำหนด ติดต่อถูกคน ไม่เปิดเผยข้อมูลให้บุคคลอื่นทราบ ไม่ใช้ถ้อยคำข่มขู่ และไม่เรียกเก็บค่าใช้จ่ายเกินกว่าที่กฎหมายหรือหลักเกณฑ์ที่ใช้กับหนี้ประเภทนั้นกำหนด เพราะการทวงหนี้ผิดวิธีอาจทำให้จากเดิมที่เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกร้อง กลายเป็นฝ่ายที่ต้องรับผิดตามกฎหมายเสียเอง