รู้หรือไม่? กำยานที่เราได้ยินในพิธีกรรม แท้จริงแล้วคือยางไม้

   หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “กำยาน” จากพิธีกรรมทางศาสนา หรือเคยได้กลิ่นหอมจากควันที่เกิดจากการเผาเครื่องหอม แต่รู้หรือไม่ว่า สิ่งที่เรียกว่า “กำยาน” นั้น แท้จริงแล้วมีจุดเริ่มต้นมาจาก ยางไม้ ที่ได้จากต้นไม้บางชนิด
กำยาน หรือที่รู้จักกันในภาษาอังกฤษว่า Frankincense เป็นยางหอมที่ได้จากต้นไม้ในสกุล Boswellia โดยเฉพาะต้นกำยานที่พบในบริเวณแถบตะวันออกกลาง แอฟริกาตะวันออก และบางพื้นที่ของเอเชียใต้

   แล้วเขาเอากำยานออกมาจากต้นไม้ได้อย่างไร?
ขั้นตอนนี้น่าสนใจมาก เพราะไม่ได้หมายความว่าคนจะตัดต้นไม้แล้วเอายางออกมา ผู้เก็บกำยานจะทำแผลหรือกรีดบริเวณเปลือกของต้นกำยาน ทำให้เรซินภายในต้นไหลออกมาบริเวณแผล
เมื่อเรซินสัมผัสกับอากาศ มันจะค่อย ๆ แข็งตัว จากของเหลวเหนียว ๆ กลายเป็นก้อนหรือหยดแข็ง ๆ และก้อนเหล่านี้จะถูกเก็บและนำไปคัดแยกตามคุณภาพ ก่อนนำไปใช้

 ลักษณะของกำยานจึงอาจเห็นเป็น เม็ดหรือก้อนเล็ก ๆ สีขาว เหลืองอ่อน เหลืองน้ำตาล ไปจนถึงสีน้ำตาล

   ทำไมยางไม้ถึงมีกลิ่นหอม?
นี่คือจุดสำคัญที่ทำให้กำยานมีคุณค่า
เรซินของต้น Boswellia มีสารประกอบที่มีกลิ่น เมื่อได้รับความร้อนจากการเผา สารระเหยและสารประกอบต่าง ๆ จะกระจายออกมา ทำให้เกิดกลิ่นหอมเฉพาะตัวและมีควัน นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมกำยานจึงถูกนำมาใช้เป็น เครื่องหอม

   จากยางเหลวสู่ก้อนกำยาน
การได้มาซึ่งกำยานเริ่มจากการทำแผลหรือกรีดบริเวณเปลือกของต้นไม้ เมื่อยางของต้นไหลออกมา ยางจะค่อย ๆ แข็งตัวเมื่อสัมผัสกับอากาศ จนกลายเป็นก้อนหรือเม็ดเรซินสีขาว เหลือง หรือออกน้ำตาล เมื่อนำก้อนเหล่านี้ไปเผา ความร้อนจะทำให้เกิดควันพร้อมกลิ่นหอมที่เป็นเอกลักษณ์ จึงถูกนำมาใช้เป็นเครื่องหอมมาอย่างยาวนาน จากโบราณจนยังอยู่มาถึงปัจจุบัน

   ทำไมกำยานจึงเกี่ยวข้องกับพิธีกรรม?
เหตุผลสำคัญคือ กลิ่นหอมและควันที่เกิดขึ้นเมื่อเผา ทำให้กำยานถูกนำไปใช้ในพิธีกรรมและความเชื่อของผู้คนหลายวัฒนธรรม โดยเฉพาะในพิธีทางศาสนา ในอดีต กำยานยังเป็นสินค้าที่มีมูลค่าสูง มีการซื้อขายและขนส่งเป็นระยะทางไกล จนเส้นทางการค้ากำยานกลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การค้า ระหว่างคาบสมุทรอาหรับกับภูมิภาคอื่นๆ อีกหลายภูมิภาค

   กำยานไม่ได้มีไว้แค่เผาให้หอม
กำยาน นอกจากใช้เป็นเครื่องหอมแล้ว Boswellia ยังมีประวัติการใช้ในตำรับยาดั้งเดิม และปัจจุบันมีการนำสารจากกำยานบางชนิดไปศึกษาทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์บางประเภทด้วย
ซึ่ง กำยานไม่ได้มีบทบาทแค่เป็นเครื่องหอมในพิธีกรรม แต่ในทางแพทย์แผนโบราณและการใช้สมุนไพร กำยานถูกนำมาใช้เป็นยาในหลายลักษณะ โดยเฉพาะจาก ยางไม้ของต้น Boswellia เช่น

- ยาบรรเทาอาการอักเสบ — สารกลุ่ม boswellic acids ในกำยานได้รับการศึกษาถึงฤทธิ์ต้านการอักเสบ
- ใช้เกี่ยวกับระบบทางเดินหายใจ — ในตำรับพื้นบ้านบางแห่งใช้เพื่อช่วยบรรเทาอาการไอ มีเสมหะ หรืออาการระคายเคืองทางเดินหายใจ
- ใช้เกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร — ตำรับสมุนไพรดั้งเดิมบางแห่งใช้กำยานสำหรับอาการไม่สบายท้องและความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร
- ใช้ภายนอก — กำยานถูกนำมาใช้ในตำรับยาบางชนิดสำหรับแผลหรือการอักเสบของผิวหนัง เนื่องจากมีการศึกษาฤทธิ์ต้านจุลชีพและต้านการอักเสบ
ใช้ในตำรับยาแผนโบราณ — โดยเฉพาะในอายุรเวทและตำรับยาตะวันออกกลาง กำยานมีประวัติการใช้เป็นสมุนไพรมายาวนาน
   ข้อควรระวังและอย่าเข้าใจผิด การที่กำยานมีคุณสมบัติ บางประการที่เป็นยาสมุนไพรได้ แต่ไม่ได้หมายความว่า กำยาน ที่เรานำมาทำเครื่องหอม จะสามารถนำมาทานได้นะ เพราะกำยานที่นำมาเผากับนำมาทาน จะทำมาโดยคนละคุณสมบัติกันอย่างชัดเจน

   จากข้อมูลด้านบนนี้ครั้ง ก็พอจะทำให้เราทราบ คำว่า “กำยาน” ได้พอสมควร โดยเข้าใจภาพใหม่ได้ว่า สิ่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงควันหอมในพิธีกรรม แต่มีจุดเริ่มต้นจาก เรซินที่ได้จากต้นไม้ และมีประวัติความผูกพันกับมนุษย์มาอย่างยาวนาน จากที่เป็นแค่ยางไม้ที่ไหลออกจากต้นไม้ธรรมดา ๆ จึงกลายเป็นหนึ่งในเครื่องหอมที่มีเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ยาวนานที่สุดชนิดหนึ่งของโลกเลยก็ว่าได้