มีสถานที่บนโลกที่ดวงอาทิตย์แทบไม่ตกจริงหรือ ? ชีวิตของคนในพื้นที่นั้นเป็นอย่างไร

เคยสงสัยไหมว่า ถ้าเราเดินทางไปยังสถานที่แห่งหนึ่งบนโลก แล้วพบว่าเวลาเที่ยงคืนท้องฟ้ายังสว่างอยู่เหมือนช่วงเย็น และดวงอาทิตย์ยังคงลอยอยู่เหนือขอบฟ้า โดยไม่ยอมตกจริงๆ ฟังดูเหมือนเรื่องเหนือธรรมชาติ แต่ความจริงแล้วปรากฏการณ์นี้มีอยู่จริง และเกิดขึ้นเป็นประจำทุกปีในบริเวณใกล้ขั้วโลก ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า “พระอาทิตย์เที่ยงคืน” (Midnight Sun) และหนึ่งในพื้นที่ที่สามารถเห็นปรากฏการณ์นี้ได้อย่างชัดเจน คือ สฟาลบาร์ (Svalbard) ดินแดนอาร์กติกของนอร์เวย์ ซึ่งอยู่ไกลขึ้นไปทางเหนือจนช่วงหนึ่งของปี ดวงอาทิตย์สามารถอยู่เหนือขอบฟ้าเป็นเวลาหลายเดือน

▪️สาเหตุที่ดวงอาทิตย์ไม่ตก

สาเหตุไม่ได้เกิดจากดวงอาทิตย์หยุดเคลื่อนที่ แต่เกิดจากแกนโลกเอียงประมาณ 23.5 องศา โลกหมุนรอบตัวเองวันละหนึ่งรอบ และโคจรรอบดวงอาทิตย์ไปพร้อมกัน เมื่อเข้าสู่ฤดูร้อนของซีกโลกเหนือ ขั้วโลกเหนือจะเอียงเข้าหาดวงอาทิตย์ ทำให้บริเวณที่อยู่เหนือเส้นอาร์กติกเซอร์เคิลได้รับแสงอาทิตย์เป็นเวลานานมาก เมื่อเข้าไปใกล้ขั้วโลกมากขึ้น ช่วงเวลาที่ดวงอาทิตย์ไม่ตกก็ยิ่งยาวขึ้น

บริเวณอาร์กติกเซอร์เคิลสามารถพบพระอาทิตย์เที่ยงคืนได้ในช่วงฤดูร้อน ขณะที่เมืองหรือพื้นที่ที่อยู่ไกลออกไปทางเหนือจะมีช่วงเวลาดังกล่าวยาวนานกว่า และที่สฟาลบาร์ ปรากฏการณ์นี้กินเวลานานเป็นพิเศษ โดยข้อมูลการท่องเที่ยวของนอร์เวย์ระบุว่า ดวงอาทิตย์สามารถอยู่เหนือขอบฟ้าประมาณวันที่ 20 เมษายนถึง 22 สิงหาคม

▪️เวลาเที่ยงคืนหน้าตาเป็นอย่างไร ?

สิ่งที่น่าสนใจคือ “พระอาทิตย์เที่ยงคืน” ไม่ได้หมายความว่าดวงอาทิตย์จะอยู่ตรงศีรษะตลอดเวลา ตรงกันข้าม ดวงอาทิตย์มักจะเคลื่อนต่ำลงมาใกล้ขอบฟ้าในช่วงเวลาที่เราคุ้นเคยว่าเป็นกลางคืน แต่แทนที่จะลับขอบฟ้า ดวงอาทิตย์กลับค่อยๆเคลื่อนขนานไปกับเส้นขอบฟ้า แล้วเริ่มสูงขึ้นอีกครั้ง จึงเกิดภาพที่แปลกตาอย่างมาก

• เวลา 23.00 น. ยังสว่าง

• เวลา 00.00 น. ยังเห็นดวงอาทิตย์

• เวลา 01.00 น. ท้องฟ้ายังมีแสง

และเมื่อเข้าสู่ช่วงเช้า ดวงอาทิตย์ก็ยังคงอยู่บนท้องฟ้า บางช่วงแสงอาจมีสีทอง สีส้มหรือสีแดงคล้ายพระอาทิตย์ตก แต่พระอาทิตย์ไม่ยอมตกลงไปใต้ขอบฟ้าอย่างที่เราเห็นในประเทศไทย

▪️คนที่อาศัยอยู่ที่นั่นใช้ชีวิตอย่างไร ?

คำถามที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือ ถ้าดวงอาทิตย์ไม่ตก คนในพื้นที่จะรู้ได้อย่างไรว่าถึงเวลานอน ? 

ความจริงคือ ชีวิตประจำวันยังคงดำเนินไปตามปกติ ผู้คนยังทำงาน เรียนหนังสือ รับประทานอาหาร และนอนหลับตามตารางชีวิตของตัวเอง เพียงแต่ธรรมชาติรอบตัวไม่ได้ช่วยบอกเวลาเหมือนที่คนในประเทศเขตร้อนคุ้นเคย แสงสว่างจึงกลายเป็นสิ่งที่ต้องจัดการ โดยเฉพาะเวลานอน บ้านและที่พักจำนวนมากจึงให้ความสำคัญกับผ้าม่านหรือการทำห้องให้มืด เพราะหากภายในห้องยังสว่างอยู่ตลอดเวลา สมองของคนเราอาจรับรู้ว่ายังไม่ถึงเวลานอน

ข้อมูลจาก Visit Svalbard อธิบายว่า ในช่วงพระอาทิตย์เที่ยงคืน ความแตกต่างระหว่างกลางวันกับกลางคืนแทบจะเลือนหายไป จนทั้งฤดูกาลให้ความรู้สึกคล้ายกับเป็นวันยาวต่อเนื่องวันเดียว

▪️ในอีกมุมหนึ่ง แสงที่ไม่หมดก็มีข้อดี

เมื่อไม่ต้องรอให้ฟ้ามืด ผู้คนสามารถทำกิจกรรมกลางแจ้งได้ แม้จะเป็นเวลาที่ตามปกติควรเป็นกลางคืน

ในนอร์เวย์ ผู้คนสามารถออกไปเดินป่า ปั่นจักรยาน พายเรือ ตกปลาหรือทำกิจกรรมกลางแจ้งในช่วงดึกได้ Visit Norway ยกตัวอย่างกิจกรรมต่างๆ ตั้งแต่การพายเรือคายัก การเดินเล่นริมชายหาดไปจนถึงการตกปลาในช่วงเวลาที่นาฬิกาบอกว่าเป็นกลางคืน แต่ท้องฟ้ายังคงสว่างอยู่ จึงทำให้ฤดูร้อนในพื้นที่เหนืออาร์กติกเซอร์เคิลมีบรรยากาศที่แตกต่างจากพื้นที่อื่นของโลกอย่างมาก

▪️ฤดูหนาว

สิ่งที่น่าทึ่งคือ พื้นที่เดียวกันสามารถเจอกับปรากฏการณ์ที่แทบจะตรงข้ามกันในฤดูหนาว เมื่อขั้วโลกเหนือเอียงออกจากดวงอาทิตย์ ก็จะเกิด Polar Night หรือ “คืนขั้วโลก” ในช่วงนี้ดวงอาทิตย์อาจไม่ขึ้นเหนือขอบฟ้าเป็นเวลานาน

สำหรับสฟาลบาร์ ช่วง Polar Night ที่มืดที่สุดอยู่ประมาณกลางเดือนพฤศจิกายนถึงปลายเดือนมกราคม ขณะที่ช่วงอื่นของฤดูหนาวอาจมีแสงสนธยาเข้ามาเกี่ยวข้องด้วยจึงเกิดความแตกต่างอย่างสุดขั้ว

ฤดูร้อน กลางวันยาวนานจนแทบไม่มีค่ำคืน

ฤดูหนาว ความมืดยาวนานจนแทบไม่มีพระอาทิตย์

▪️ชีวิตที่ต้องปรับตัวเข้ากับธรรมชาติ

คนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่อาร์กติกจึงไม่ได้เพียง “อยู่กับความหนาว” แต่ต้องอยู่กับ วงจรแสงที่แตกต่างจากคนส่วนใหญ่ของโลก

ในช่วงฤดูร้อน ผู้คนสามารถใช้ประโยชน์จากแสงธรรมชาติในการทำกิจกรรมต่างๆได้อย่างเต็มที่ ส่วนในฤดูหนาว เมื่อความมืดเข้ามายาวนาน การใช้ชีวิตก็ต้องปรับตัวอีกแบบหนึ่ง

Visit Norway ระบุว่า คนในพื้นที่ทางเหนือคุ้นเคยกับ Polar Night และชีวิตประจำวันยังคงดำเนินต่อไป แม้ความมืดจะทำให้คนที่ไม่คุ้นเคยรู้สึกสับสนเรื่องเวลาได้ 

▪️ประเทศไทยมีโอกาสเห็นไหม ?

สำหรับประเทศไทย ซึ่งอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตรมากกว่า จะไม่มีปรากฏการณ์พระอาทิตย์เที่ยงคืนแบบบริเวณขั้วโลก กลางวัน และกลางคืนจึงมีความยาวใกล้เคียงกันตลอดทั้งปีเมื่อเทียบกับพื้นที่ใกล้ขั้วโลก จึงทำให้เรื่องของพระอาทิตย์เที่ยงคืนดูเหมือนเป็นเรื่องมหัศจรรย์สำหรับคนที่อาศัยอยู่ในประเทศเขตร้อน แต่ในทางวิทยาศาสตร์แล้ว มันคือผลลัพธ์จากการเอียงของแกนโลก และการโคจรรอบดวงอาทิตย์ ไม่มีเวทมนตร์ ไม่มีดวงอาทิตย์หยุดนิ่ง และไม่มีโลกหยุดหมุน มีเพียงกลไกของธรรมชาติที่ทำงานต่อเนื่องมานานหลายพันล้านปี

▪️เรื่องที่ทำให้ “เวลา” ดูไม่เหมือนเดิม

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของพื้นที่เหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ดวงอาทิตย์ไม่ตก แต่คือการทำให้มนุษย์ตั้งคำถามกับคำว่า “กลางวัน” และ “กลางคืน” สำหรับคนส่วนใหญ่ กลางคืนหมายถึงความมืด แต่สำหรับผู้คนเหนือเส้นอาร์กติกเซอร์เคิล กลางคืนในบางช่วงของปีอาจยังมีแสงอาทิตย์ และในอีกช่วงหนึ่งของปี กลางวันอาจไม่ได้นำแสงอาทิตย์มาด้วย ธรรมชาติบนโลกจึงไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว และบางสถานที่ก็ทำให้คำว่า “เที่ยงคืน” ไม่ได้หมายถึงความมืดเลยแม้แต่น้อย