อาการเหน็บชาจากการนั่งทับขาเกิดขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นั่งไขว่ห้างอ่านงานเพลิน ๆ พอลุกขึ้นกลับลงน้ำหนักที่ขาแทบไม่ได้ เพราะมีอาการยิบยับเหมือนเข็มเล็ก ๆ จิ้มอยู่ทั่วฝ่าเท้า หลายคนเรียกว่าเลือดไม่เดิน แล้วรีบขยับขาเพื่อให้หายชา

อาการนี้มีชื่อทางการแพทย์ว่า พาเรสทีเซีย (paresthesia) หมายถึงความรู้สึกผิดปกติ เช่น ชา ซ่า แปลบ หรือเหมือนมีมดไต่ มักเกิดชั่วคราวและหายเองเมื่อเปลี่ยนท่า

ต้นเหตุอยู่ที่แรงกดบนเส้นประสาท

เวลานั่งทับขา ไขว่ห้างนาน ๆ หรือพับแขนหนุนศีรษะ น้ำหนักตัวจะกดทับเส้นประสาทบริเวณนั้น เส้นประสาททำหน้าที่ส่งข้อมูลเรื่องการสัมผัส อุณหภูมิ และความเจ็บปวดจากผิวหนังไปยังสมอง เมื่อถูกกด สัญญาณเหล่านี้จึงส่งได้ไม่ปกติ จนเกิดความรู้สึกชาหรือเหมือนอวัยวะส่วนนั้น “หลับ” ไป

ตำราแพทย์ระบุว่าภาวะชาชั่วคราวพบได้จาก การกดทับเส้นประสาทตามท่าทาง เช่น นอนทับแขนหรือนั่งในท่าเดิมนานเกินไป ไม่ได้แปลว่าเลือดในขาทั้งหมดหยุดไหล หรือเป็นอาการหลอดเลือดอุดตันในคนทั่วไป

แล้วเรื่องเลือดเกี่ยวไหม

เกี่ยวได้ แต่ควรอธิบายให้ครบกว่าเดิม แรงกดจากท่านั่งเดียวกันอาจไปกดหลอดเลือดเล็ก ๆ ที่เลี้ยงเส้นประสาทด้วย ทำให้เส้นประสาททำงานสะดุดมากขึ้น ดังนั้นประโยคว่า “เลือดไม่เดิน” จึงจับประเด็นได้เพียงส่วนหนึ่ง ไม่ใช่คำอธิบายทั้งหมดของอาการเหน็บชาจากการนั่งทับขา

เมื่อยกน้ำหนักออก เหยียดขา หรือเปลี่ยนท่า แรงกดต่อเส้นประสาทและหลอดเลือดลดลง การรับรู้ความรู้สึกค่อย ๆ กลับมา ช่วงที่สัญญาณประสาทกลับมานี่เองที่มักรู้สึกซ่า ๆ หรือจี๊ด ๆ ก่อนหายเป็นปกติ

ขยับอย่างไรเมื่อขาชา

• คลายท่าที่กดทับ แล้วเหยียดขาอย่างช้า ๆ

• ขยับข้อเท้าและนิ้วเท้าเบา ๆ เพื่อให้กล้ามเนื้อทำงาน

• รอให้การทรงตัวกลับมาก่อนเดิน เพราะขาที่ยังชาอาจทำให้สะดุดหรือล้มได้

อาการจากท่านั่งมักดีขึ้นภายในไม่กี่นาที แต่ถ้าชาเป็นเวลานาน เกิดซ้ำบ่อยโดยไม่สัมพันธ์กับท่าทาง หรือมีอ่อนแรง เดินเซ ปวดร้าวจากหลังลงขา หน้าเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด ควรพบแพทย์ทันที เพราะอาจมีสาเหตุจากเส้นประสาท ระบบไหลเวียนเลือด หรือโรคทางระบบประสาทที่ต้องประเมินแยกต่างหาก

สรุปคือ เหน็บชาหลังนั่งทับขาไม่ได้เกิดจากเลือดไปเลี้ยงไม่พอเพียงอย่างเดียว จุดหลักคือแรงกดที่รบกวนการทำงานของเส้นประสาท และแรงกดนั้นอาจลดเลือดที่ไปเลี้ยงเส้นประสาทร่วมด้วย