เหตุใดเมื่ออายุมากขึ้น เวลาจึงดูผ่านไปไวกว่าก่อน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยไหม เพิ่งเก็บของหลังปีใหม่ไม่ทันไร ปฏิทินก็วนมาถึงปลายปีอีกแล้ว แต่ถ้าย้อนกลับไปตอนเด็ก ชั่วโมงสุดท้ายก่อนเลิกเรียนยาวเสียจนมองนาฬิกาซ้ำหลายรอบ ความยาวของเวลาเท่าเดิม ทว่าความรู้สึกที่เรามีต่อมันเปลี่ยนไปมาก

คำตอบไม่ได้มีปุ่มเดียวที่กดแล้วเวลาจะเร่งขึ้น แต่มีทั้งมุมมองต่อช่วงชีวิต ความทรงจำ และจังหวะชีวิตประจำวันร่วมกัน งานศึกษาหลายชิ้นพบว่า คนจำนวนมากประเมินช่วงเวลาที่ผ่านมาเร็วขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น แม้ผลของอายุอธิบายความแตกต่างระหว่างคนได้เพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น

ภาพเปรียบเทียบที่เข้าใจง่ายคือ “สัดส่วนของชีวิต” ตอนอายุ 5 ขวบ หนึ่งปีคิดเป็น 20% ของชีวิตที่เคยผ่านมา แต่เมื่ออายุ 50 ปี หนึ่งปีคิดเป็นเพียง 2% ตัวเลขนี้ไม่ใช่กฎพิสูจน์ว่าสมองคำนวณเวลาเป็นเปอร์เซ็นต์ตรง ๆ แต่ช่วยอธิบายได้ดีว่า ช่วงหนึ่งปีถูกวางเทียบกับประสบการณ์สะสมที่ยาวขึ้นทุกปี จึงดูเล็กลงในความรู้สึก

มีงานเสนอแบบจำลองทางคณิตศาสตร์เกี่ยวกับการรับรู้ระยะยาวของเวลา และงานสำรวจผู้มีอายุ 14–94 ปีจำนวน 499 คนก็พบแนวโน้มสนับสนุนความเชื่อที่ว่า เวลาผ่านไวจนรู้สึกได้เมื่ออายุมากขึ้น อย่างไรก็ตาม นักวิจัยระบุชัดว่าผลมีขนาดเล็กถึงปานกลาง จึงไม่ควรสรุปว่าอายุเป็นเหตุทั้งหมด

อีกส่วนสำคัญอยู่ที่ความทรงจำ ตอนเด็ก วันหนึ่งเต็มไปด้วยสิ่งที่เพิ่งพบเป็นครั้งแรก—เส้นทางไปโรงเรียน เพื่อนใหม่ วิชาที่ยังไม่คุ้น และโลกที่ต้องเรียนรู้รายละเอียดตลอดเวลา เมื่อหันกลับไป สมองจึงมี “หมุด” ความทรงจำมากมายให้เห็นว่าช่วงนั้นยาวและแน่นเพียงใด

พอเป็นผู้ใหญ่ หลายวันมีโครงคล้ายกันมาก ตื่น ทำงาน เดินทาง กลับบ้าน ทำซ้ำจนสมองไม่จำเป็นต้องเก็บรายละเอียดทุกครั้ง ความรู้สึกว่าเวลาถูกข้าม มักเกิดชัดตอนมองย้อนกลับหลัง ไม่ได้แปลว่าในขณะนั้นเราไม่เคยมีเวลาเลย

งานทบทวนด้านการรับรู้เวลาเสนอว่า การลดลงของเหตุการณ์ใหม่และน่าสนใจอาจเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เวลาช่วงยาวดูบางลง ขณะที่งานสำรวจอีกชิ้นพบความเกี่ยวข้องระหว่างรูทีน มุมมองต่ออนาคต การจัดการอารมณ์ และความเร็วที่ผู้ตอบรู้สึกต่อช่วงเวลาหลายปีที่ผ่านมา

เพราะฉะนั้น วิธีทำให้ชีวิตไม่ไหลหายไปเร็วเกินความทรงจำ ไม่จำเป็นต้องลาออกไปเที่ยวไกล อาจเริ่มจากเปลี่ยนทางกลับบ้าน ลองทำอาหารเมนูใหม่ เรียนทักษะเล็ก ๆ นัดเจอคนที่ไม่ได้คุยนาน หรือวางโทรศัพท์ลงเพื่อสังเกตสิ่งรอบตัวให้ละเอียดขึ้น สิ่งใหม่ไม่ได้ทำให้นาฬิกาเดินช้าลง แต่ช่วยเพิ่มร่องรอยให้วันธรรมดามีน้ำหนักเมื่อเราย้อนมอง

เวลาจึงไม่ได้หายไปไหน ความน่ากลัวมักเกิดจากวันที่คล้ายกันจนเราแทบไม่มีหลักฐานในใจว่ามันเคยเกิดขึ้น การเติมประสบการณ์ที่ตั้งใจจดจำ อาจทำให้ปีหนึ่งยังคงเดินเร็วตามจริง แต่ไม่ผ่านไปแบบว่างเปล่า