น้องหมาหมุนก่อนขับถ่ายเกี่ยวกับสนามแม่เหล็กโลกหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พาเจ้าตูบออกเดินเล่นแล้วเห็นมันดมพื้น เดินวน เปลี่ยนมุมอยู่หลายรอบ ก่อนจะย่อตัวทำธุระ หลายคนคงคิดว่าแค่กำลังเลือกหญ้านุ่ม ๆ หรือหาที่ลับตาเท่านั้น แต่พฤติกรรมนี้มีงานวิจัยชิ้นหนึ่งที่ชวนให้มองต่างออกไป

นักวิจัยติดตามสุนัข 70 ตัว จาก 37 สายพันธุ์ เป็นเวลา 2 ปี บันทึกการขับถ่าย 1,893 ครั้ง และการปัสสาวะ 5,582 ครั้ง รวม 7,475 การสังเกต พวกเขาวัดแนวลำตัวของสุนัขในพื้นที่เปิด แล้วนำไปเทียบกับความแปรปรวนของสนามแม่เหล็กโลกในช่วงเวลานั้น

คำตอบคือ สุนัขมีแนวโน้มจัดลำตัวตามแกนเหนือ–ใต้จริง แต่เห็นชัดเฉพาะช่วงที่สนามแม่เหล็กโลกค่อนข้างนิ่ง ไม่ได้หมายความว่าน้องหมาทุกตัวจะหันหน้าไปทางเหนือเสมอ เพราะการวัดเป็น “แนวแกนลำตัว” จึงอาจหันหัวไปทางเหนือหรือใต้ก็ได้

ผลที่น่าสนใจกว่า คือเมื่อดูข้อมูลทั้งหมดปนกันโดยไม่แยกสภาพสนามแม่เหล็ก แนวการยืนค่อนข้างกระจัดกระจาย จนแทบไม่เห็นรูปแบบชัดเจน แต่เมื่อคัดเฉพาะช่วงที่ค่าทิศของสนามแม่เหล็กคงที่ งานวิจัยพบการวางลำตัวตามแนวเหนือ–ใต้ในการขับถ่ายอย่างมีนัยสำคัญ และเมื่อสนามแปรปรวนเร็ว รูปแบบนี้ก็หายไป

พูดให้ตรงคือ งานนี้สนับสนุนว่าสุนัขอาจรับรู้ความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ของสนามแม่เหล็กโลกได้ นักวิจัยเรียกความสามารถลักษณะนี้ว่า magnetoreception หรือการรับรู้สนามแม่เหล็ก ไม่ใช่ “สัมผัสที่ 6” แบบเหนือธรรมชาติ

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานจากงานนี้ว่าการเดินวนก่อนอึเกิดขึ้น เพราะ สุนัขกำลังจูนทิศโดยตรง การศึกษาเก็บทิศของร่างกายขณะขับถ่าย ไม่ได้วัดจำนวนรอบที่หมุนหรือพิสูจน์กลไกในสมอง ดังนั้นประโยคที่ว่า “หมุนตัวเพื่อทำตัวเป็นเข็มทิศมีชีวิต” เป็นคำอธิบายที่ฟังสนุก แต่เกินกว่าที่ข้อมูลยืนยันได้

การเลือกจุดของสุนัขยังอาจเกี่ยวข้องกับกลิ่นของสุนัขตัวอื่น พื้นผิว ลม เสียง สิ่งรบกวน ความคุ้นเคย และความรู้สึกปลอดภัยด้วย โดยเฉพาะในสวนหรือริมถนนที่มีสิ่งกระตุ้นมากมาย

งานชิ้นนี้ตีพิมพ์ปี 2013 และได้รับรางวัลอิกโนเบล สาขาชีววิทยา ปี 2014 เพราะตั้งคำถามแปลกแต่ใช้การเก็บข้อมูลจริงจัง สิ่งที่ควรจำจึงไม่ใช่ว่าน้องหมาทุกตัวมีเข็มทิศซ่อนอยู่ในตัว หากแต่เป็นว่าในเงื่อนไขบางแบบ พฤติกรรมธรรมดาอย่างการขับถ่ายอาจเผยให้เห็นการตอบสนองต่อโลกที่ประสาทสัมผัสของมนุษย์ไม่รับรู้

ครั้งหน้าที่เห็นน้องหมาเดินวน ลองปล่อยให้มันเลือกตำแหน่งอย่างปลอดภัยและเก็บมูลให้เรียบร้อย ส่วนเรื่องทิศเหนือ–ใต้ เก็บไว้เป็นเกร็ดวิทยาศาสตร์ที่น่าทึ่งได้พอดี