ทำไมร่างกายที่ยังมีชีวิตจึงไม่เน่า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ผิวหนังของเรามีทั้งเหงื่อ ไขมัน เซลล์ที่หลุดลอก และจุลชีพอาศัยอยู่ตลอดเวลา ฟังดูเหมือนเป็นสภาพที่พร้อมจะเสียได้ง่าย แต่แขนข้างเดิมยังคงเป็นผิวหนังปกติอยู่ทุกวัน เพราะร่างกายไม่ได้หยุดนิ่งเหมือนอาหารที่วางทิ้งไว้บนโต๊ะ

เนื้อเยื่อคนเราก็เสื่อมและมีเซลล์ตายอยู่เสมอ เพียงแต่ร่างกายมีระบบซ่อมแซม กำจัดของเสีย และควบคุมเชื้อโรคทำงานต่อเนื่อง ความ “ไม่เน่า” จึงเกิดจากการที่ระบบเหล่านี้ยังเดินอยู่ ไม่ได้แปลว่าเนื้อเยื่อไม่มีวันเสียหาย

ผิวหนังคือด่านแรก

ผิวหนังห่อหุ้มร่างกายและช่วยกันเชื้อจากภายนอกไม่ให้เข้าสู่เนื้อเยื่อได้ง่าย ชั้นผิวมีความเป็นกรดอ่อน ๆ รวมทั้งเหงื่อและไขมันจากต่อมผิวหนัง ซึ่งทำให้เชื้อบางชนิดเติบโตได้ไม่ดี ผิวหนังที่ไม่แตกจึงต่างจากเนื้อดิบที่เปิดรับอากาศ แมลง และจุลชีพเต็มตัว

แม้ผิวจะมีแบคทีเรียประจำถิ่นอยู่มากมาย ส่วนใหญ่ไม่ได้ทำให้เกิดโรค เพราะพวกมันอยู่ภายใต้สมดุลของผิวและแข่งกับเชื้อก่อโรคอยู่แล้ว ปัญหาจะเริ่มชัดเมื่อมีแผล ผิวหนังอักเสบ หรือร่างกายอ่อนแอจนเชื้อผ่านแนวป้องกันเข้าไปได้ จึงเห็นได้ว่าบาดแผลเล็ก ๆ ก็ต้องทำความสะอาดและเฝ้าดูอาการ

เลือดและออกซิเจนคอยส่งของ-เก็บขยะ

หัวใจสูบฉีดเลือดพาออกซิเจนและสารอาหารไปให้เซลล์ตลอดเวลา เซลล์จึงสร้างพลังงาน ซ่อมส่วนสึกหรอ และรักษาโครงสร้างของตัวเองได้ เลือดยังพาคาร์บอนไดออกไซด์และของเสียไปยังปอด ไต ตับ และอวัยวะที่จัดการต่อ หากของเสียสะสมหรือเลือดไปเลี้ยงเนื้อเยื่อไม่พอ เนื้อเยื่อนั้นอาจตายและติดเชื้อได้จริง เช่น แผลกดทับ หรือภาวะเนื้อตายจากเลือดไม่ไปเลี้ยง

ระบบภูมิคุ้มกันเป็นหน่วยลาดตระเวนอีกชั้นหนึ่ง เม็ดเลือดขาวตรวจพบเชื้อและสิ่งแปลกปลอม แล้วเข้าจัดการหรือส่งสัญญาณให้ร่างกายเกิดการอักเสบเพื่อจำกัดปัญหา อาการบวม แดง ร้อน และมีหนองในบางกรณีจึงเป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้กับการติดเชื้อ แม้อาการนั้นอาจต้องให้แพทย์ประเมินหากรุนแรง

พอเสียชีวิต จุดเปลี่ยนจึงเกิดขึ้น

หลังหัวใจและการหายใจหยุด เซลล์ขาดออกซิเจน การไหลเวียน การซ่อมแซม และภูมิคุ้มกันก็หยุดตาม เยื่อหุ้มเซลล์เริ่มเสียความสมบูรณ์ เอนไซม์ที่เคยอยู่ในเซลล์จึงออกมาย่อยเนื้อเยื่อของตัวเอง กระบวนการนี้เรียกว่า autolysis หรือการย่อยสลายตัวเอง

จากนั้นจุลชีพที่เคยอยู่ในลำไส้และจุดอื่นของร่างกายไม่มีภูมิคุ้มกันคอยควบคุม จึงเพิ่มจำนวนและย่อยโปรตีนกับคาร์โบไฮเดรตในเนื้อเยื่อ เกิดการเน่าเปื่อยหรือ putrefaction ก๊าซและสารประกอบที่เชื้อสร้างขึ้นทำให้เกิดกลิ่นและการเปลี่ยนแปลงของศพ ความเร็วของการเปลี่ยนแปลงขึ้นกับอุณหภูมิ ความชื้น แมลง สภาพแวดล้อม และสาเหตุการเสียชีวิต

ดังนั้น เหตุผลหลักที่ร่างกายมีชีวิตยังไม่เน่าคือมันยังเป็นระบบที่ดูแลตัวเองอยู่ตลอด 24 ชั่วโมง: ผิวหนังปิดกั้นเชื้อ เลือดเลี้ยงเซลล์ อวัยวะกำจัดของเสีย และภูมิคุ้มกันคุมจุลชีพไว้ พอระบบเหล่านี้หยุดพร้อมกัน การย่อยตัวเองของเซลล์และการเติบโตของแบคทีเรียจึงเริ่มมีอำนาจเหนือเนื้อเยื่อ