ตรอกกระดูกวาฬบนเกาะอิตติกรันสร้างขึ้นเพื่ออะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนชายฝั่งที่ลมหนาวพัดจากช่องแคบเบริง มีแนวกระดูกสีซีดยักษ์โผล่ขึ้นจากดินและหิมะราวกับประตูของสถานที่ที่ไม่มีคนอาศัยอยู่แล้ว พวกมันตั้งเรียงตามแนวทะเลบนเกาะอิตติกรัน หรือ Yttygran ทางตะวันออกสุดของรัสเซีย จนได้รับชื่อว่า Whale Bone Alley หรือ “ตรอกกระดูกวาฬ”

ภาพที่ดูคล้ายฉากสยองขวัญนี้ไม่ใช่สโตนเฮนจ์ของชนเผ่าอินูอิตตามคำเล่าที่แพร่หลาย แต่เป็นโบราณสถานของชุมชนล่าวาฬโบราณในเขตชูคอตกา ซึ่งเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมเอสกิโมเอเชียและชาวยูปิกในภูมิภาคนั้น หลักฐานชี้ว่าสถานที่นี้น่าจะเป็นทั้งพื้นที่รวมกลุ่ม พิธีกรรม และการจัดการอาหารจากการล่าวาฬ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันการบูชายัญมนุษย์

แนวโบราณสถานทอดไปตามชายฝั่งเหนือราวครึ่งกิโลเมตร กระดูกที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นกะโหลกและกระดูกขากรรไกรของวาฬหัวคันศรโตเต็มวัย มีประมาณ 5–6 โหล บางกะโหลกกว้างไม่น้อยกว่า 2 เมตร ขณะที่กระดูกขากรรไกรบางต้นสูงได้ถึง 5 เมตร และหนักราว 250–300 กิโลกรัมต่อชิ้น

สิ่งที่ทำให้สถานที่นี้น่าทึ่งคือกระดูกไม่ได้กระจัดกระจายแบบซากจากการล่า แต่ถูกจัดเป็นกลุ่มและเป็นแนวอย่างมีแบบแผน นักโบราณคดีจึงมองว่าเจ้าของพื้นที่ต้องร่วมแรงกันขนและปักกระดูกเหล่านี้โดยตั้งใจ

ข้อมูลจากแหล่งท่องเที่ยวอาร์กติกของรัสเซียระบุว่าไม่พบซี่โครงหรือกระดูกสันหลังในองค์ประกอบหลักของอนุสรณ์สถาน จึงมีข้อเสนอว่าวาฬอาจไม่ได้ถูกชำแหละที่เกาะนี้ตั้งแต่แรก แต่กระดูกขนาดใหญ่ถูกนำเข้ามาเพื่อสร้างสถานที่โดยเฉพาะ นักโบราณคดีวางอายุการก่อสร้างไว้ราวคริสต์ศตวรรษที่ 14 และมีการใช้งานต่อเนื่องประมาณ 200 ปี

การเรียกชุมชนโบราณเหล่านี้ว่า “อินูอิต” จึงไม่แม่นนัก เพราะคำนี้มักใช้กับกลุ่มชนพื้นเมืองในอาร์กติกของแคนาดาและกรีนแลนด์มากกว่า บริบทของอิตติกรันเกี่ยวข้องกับชาวเอสกิโมเอเชียและยูปิกในฝั่งรัสเซียของช่องแคบเบริง

ระหว่างแนวกระดูกมีหลุมเก็บเสบียงราว 150 หลุม รวมถึงวงหิน ทางเดินหินยาวราว 50 เมตร และลานกลมที่มีร่องรอยเถ้าถ่าน โครงสร้างเหล่านี้ทำให้นักวิจัยเสนอว่า พื้นที่ริมทะเลอาจใช้สำหรับงานเลี้ยง การแข่งขัน หรือพิธีร่วมของผู้มาเยือน ส่วนลานหินด้านในอาจมีพิธีที่จำกัดเฉพาะบางคน

แต่ยังมีคำอธิบายอีกด้านหนึ่งจากชาวยูปิกท้องถิ่น: ชื่อดั้งเดิมของเกาะ Sikliuk ใกล้กับคำว่า Sikliugak ซึ่งหมายถึง “หลุมเก็บเนื้อ” จึงอาจเป็นจุดที่กลุ่มนักล่ามารวมตัว ชำแหละวาฬ และเก็บเนื้อไว้มากกว่าจะเป็นศาลเจ้าล้วน ๆ ทั้งสองมุมมองไม่จำเป็นต้องขัดกัน เพราะพื้นที่สำคัญของชุมชนสามารถเป็นทั้งที่ทำงาน ที่เก็บอาหาร และที่ประกอบพิธีได้พร้อมกัน

ตรอกกระดูกวาฬจึงน่ากลัวเพราะขนาดและความเงียบของมัน ไม่ใช่เพราะมีหลักฐานว่ามันคือสถานที่สังเวยเลือด สิ่งที่ยืนยันได้ชัดคือชาวล่าวาฬในช่องแคบเบริงสร้างพื้นที่ขนาดมหึมาจากทรัพยากรที่หาได้ยาก เพื่อรองรับชีวิตร่วมกันในดินแดนหนาวจัด ส่วนรายละเอียดของพิธีกรรมยังเป็นคำถามที่โบราณคดีตอบได้ไม่หมด