ภูเขาสีรุ้งตันเซี๋ยเกิดสีเป็นชั้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มองไกล ๆ แล้วเนินเขาในมณฑลกานซูของจีนดูเหมือนมีใครเอาพู่กันลากสีแดง เหลือง เทาเขียว และเทาฟ้าพาดไปตามสันเขาอย่างตั้งใจ ทั้งที่ตรงนั้นไม่มีสีทา ไม่มีแสงไฟ และไม่ได้แต่งภาพ ภูเขาสีรุ้งตันเซี๋ย หรือ Zhangye Danxia จึงมักทำให้คนเห็นภาพครั้งแรกสงสัยว่า สีเหล่านี้เกิดขึ้นจริงได้อย่างไร

คำตอบคือ สีทั้งหมดอยู่ในชั้นหินมาตั้งแต่ต้น ไม่ใช่สีที่เพิ่งเกิดบนผิวภูเขา หินทราย หินทรายแป้ง และหินโคลนถูกพอกพูนสลับกันในสภาพแวดล้อมของแม่น้ำและทะเลสาบโบราณ ก่อนจะถูกแรงธรณีแปรสัณฐานดันและพับจนชั้นหินเอียงเป็นลอน

ไม่ใช่เค้กพาสเทล แต่เป็นบันทึกของโลก

การเรียกว่าภูเขาอายุ 24 ล้านปีเป็นคำอธิบายที่พบได้บ่อยในสื่อท่องเที่ยว แต่ข้อมูลการเสนอแหล่งต่อยูเนสโกระบุละเอียดกว่านั้นว่า ชั้นหินเด่นของ Zhangye Colorful Hills อยู่ในกลุ่มหิน Xinminpu ยุคครีเทเชียสตอนต้น มีอายุราว 114–106 ล้านปี จึงควรแยกให้ชัดระหว่างอายุของชั้นตะกอนกับช่วงเวลายาวนานที่การยกตัวและการกัดเซาะค่อย ๆ ปั้นภูมิทัศน์ที่เห็นในปัจจุบัน

ความต่างของสีไม่ได้มาจากแร่ชนิดเดียว ชั้นสีออกแดงและน้ำตาลเกี่ยวข้องกับแร่ที่มีธาตุเหล็ก ขณะที่สภาพแวดล้อมระหว่างการสะสมตะกอนเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ทำให้เหล็กอยู่ในรูปแบบต่างกัน ยูเนสโกระบุว่าพื้นที่นี้มีสีมากกว่า 30 เฉด โดยระบบสีหลักคือแดงน้ำตาล เทาอมฟ้า และเหลืองอ่อน

แรงดันจากใต้ดินทำให้ลายสีโผล่ขึ้นมา

ถ้าชั้นหินยังนอนราบอยู่ใต้ดิน เราคงไม่เห็นลายคาดยาวแบบนี้ การเคลื่อนตัวของเปลือกโลกในบริเวณขอบที่ราบสูงชิงไห่-ทิเบตทำให้ชั้นหินเกิดการพับตัวและยกสูงขึ้น ภูมิประเทศจึงมีสันเขาและเนินโค้งที่ตัดผ่านชั้นตะกอนหลากสี

จากนั้นลม น้ำ การไหลของน้ำตามฤดูกาล แรงโน้มถ่วง และวงจรเยือกแข็ง-ละลายช่วยเซาะส่วนที่อ่อนกว่าออกไป หินในบริเวณนี้ประสานตัวไม่แน่นนัก จึงแตกกร่อนได้ง่าย ผลลัพธ์ไม่ใช่หน้าผาตั้งชันเป็นหลัก แต่เป็นเนินมนต่ำซึ่งเปิดหน้าตัดสีเป็นแถบกว้าง

สีเปลี่ยนตามมุมมองและเวลา

ภาพภูเขาสีรุ้งที่สดมากบนอินเทอร์เน็ตอาจผ่านการปรับสีมาแล้ว แต่ตัวภูมิประเทศมีสีจริง เพียงความเข้มที่ตาเห็นขึ้นกับแสงอาทิตย์ ความชื้น หมอก และมุมที่มอง แสงเช้าหรือเย็นจะขับโทนแดง เหลือง และเงาของร่องเขาให้เด่นกว่าเวลาแสงแข็งกลางวัน

พื้นที่นี้อยู่ใน Zhangye UNESCO Global Geopark ทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีน ซึ่งครอบคลุมภูมิประเทศหลายแบบ ไม่ได้มีเพียงเนินหลากสี ยูเนสโกระบุว่าจุดเด่นสำคัญของอุทยานคือเนินสีสันจากหินทรายที่พับตัว รวมถึงภูมิประเทศตันเซี๋ยแบบช่องหน้าต่างและรูปทรงคล้ายตำหนัก

สิ่งที่ทำให้ตันเซี๋ยน่าทึ่งจึงไม่ใช่แค่ความสวยแปลกตา แต่เป็นการมองเห็นกระบวนการทางธรณีวิทยาหลายช่วงเวลาในภาพเดียว: ตะกอนที่สะสมเป็นชั้น แร่เหล็กที่เปลี่ยนสภาพ แรงบีบอัดที่พับชั้นหิน และการกัดเซาะที่เปิดมันออกมาให้เห็นเต็มแนวเขา ภูเขาลูกนี้ไม่ได้ถูกระบายสีภายหลัง โลกต่างหากที่ค่อย ๆ เขียนลายสีไว้ในเนื้อหินนานกว่าร้อยล้านปี