เสียงที่เปลี่ยนหลังสมองบาดเจ็บเกี่ยวกับสำเนียงต่างชาติอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คนที่เพิ่งฟื้นจากโรคหลอดเลือดสมองหรืออุบัติเหตุศีรษะ บางรายพูดภาษาเดิมได้ครบคำ ฟังรู้เรื่อง และยังจำตัวตนของตัวเองได้ แต่คนรอบข้างกลับทักว่าเสียงเหมือนชาวต่างชาติหัดพูดภาษาแม่ของเขา บางคนถูกฟังว่าออกเสียงคล้ายฝรั่งเศส ไอริช หรือออสเตรเลีย ทั้งที่ไม่เคยใช้ชีวิตในประเทศนั้นเลย

ภาวะนี้มีชื่อว่า Foreign Accent Syndrome หรือ FAS เป็นความผิดปกติของการพูดที่พบได้น้อยมาก ไม่ได้หมายความว่าสมองเก็บสำเนียงชาติอื่นไว้แล้วนำมาใช้หลังฟื้นจากโคม่า สิ่งที่เปลี่ยนคือการควบคุมเสียงพูด จนผู้ฟังตีความว่าเสียงนั้นคล้ายสำเนียงต่างชาติ

ทำไมเสียงจึงฟังเหมือนเปลี่ยนสัญชาติ

การพูดหนึ่งประโยคต้องอาศัยจังหวะหายใจ การวางลิ้น การขยับกราม การออกเสียงสระ การเน้นพยางค์ ระดับเสียง และความเร็ว หากสมองส่วนที่วางแผนหรือควบคุมการเคลื่อนไหวเหล่านี้ทำงานผิดไปเพียงเล็กน้อย เสียงเดิมก็เปลี่ยนภาพรวมได้มาก

ตัวอย่างเช่น ผู้ป่วยอาจออกเสียงสระยาวหรือสั้นผิดจากเดิม เว้นจังหวะแปลกไป เน้นคำไม่ตรงตำแหน่งเดิม หรือออกเสียงพยัญชนะบางตัวไม่ชัด รูปแบบหลายอย่างรวมกันทำให้คนฟังเชื่อมโยงไปยังสำเนียงที่คุ้นหู ทั้งที่เมื่อนักภาษาศาสตร์ตรวจละเอียด เสียงนั้นมักไม่ตรงกับสำเนียงฝรั่งเศสหรือสำเนียงชาติใดชาติหนึ่งแบบสมบูรณ์

ข้อมูลจาก Cleveland Clinic ระบุว่า FAS ส่งผลต่อความเร็วในการพูด ระดับและโทนเสียง ความชัดของการออกเสียง การลงน้ำหนักพยางค์ ความยาวของเสียง และทำนองประโยค ภาวะนี้จึงอยู่ในกลุ่มปัญหาของระบบประสาทและการพูด ไม่ใช่การเปลี่ยนภาษาโดยฉับพลัน

โคม่าไม่ใช่ต้นเหตุโดยตรง

ภาพจำว่า “ตื่นจากโคม่าแล้วพูดสำเนียงใหม่” ทำให้เรื่องนี้ดูเหนือจริง แต่ทางการแพทย์จะมองหาสาเหตุที่ทำให้สมองบาดเจ็บหรือการทำงานของเครือข่ายการพูดเปลี่ยนไป เช่น โรคหลอดเลือดสมอง การบาดเจ็บที่ศีรษะ หลอดเลือดโป่งพอง เนื้องอกสมอง ไมเกรน หรือโรคทางระบบประสาทบางชนิด โคม่าอาจเกิดร่วมกับเหตุรุนแรงเหล่านี้ จึงเป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงหลังผู้ป่วยฟื้น

มีทั้งชนิดที่พบร่องรอยความผิดปกติของสมอง และชนิดที่ตรวจไม่พบความเสียหายเชิงโครงสร้างชัดเจน ซึ่งแพทย์อาจจัดอยู่ในกลุ่ม functional FAS การแยกสาเหตุจึงสำคัญ เพราะแนวทางดูแลและโรคร่วมอาจต่างกัน

“สำเนียงฝรั่งเศส” เกิดจากอะไร

งานจาก City St George’s, University of London รายงานกรณีผู้พูดภาษาเบลเยียมดัตช์ที่ถูกฟังว่ามีสำเนียงฝรั่งเศส การประเมินพบความต่างของสระและจังหวะคำพูด โดยจังหวะมีลักษณะคล้ายภาษาฝรั่งเศสมากกว่าดัตช์ พร้อมข้อบ่งชี้เรื่องการเชื่อมต่อระหว่างบริเวณวางแผนการพูดด้านหน้าของสมองกับสมองน้อย

กรณีนี้ช่วยอธิบายประเด็นสำคัญว่า ผู้ป่วยไม่ได้พูดฝรั่งเศสได้เองหรือได้รับสำเนียงใหม่จากที่ใด ผู้ฟังรับรู้ “ความคล้าย” จากจังหวะและเสียงบางส่วนที่เปลี่ยนไปต่างหาก สำเนียงที่ถูกเรียกจึงขึ้นอยู่กับภาษาเดิมของผู้ป่วยและประสบการณ์การฟังของคนรอบตัวด้วย

พบได้น้อย แต่เสียงเปลี่ยนกะทันหันต้องรีบตรวจ

รายงานของ Cleveland Clinic ระบุว่ามีผู้ป่วยยืนยันราว 100 รายตั้งแต่มีการบรรยายภาวะนี้ครั้งแรกในปี 1907 ส่วนหน่วยงานวิจัยสุขภาพของสหราชอาณาจักรระบุว่า รายงานผู้ป่วยส่วนใหญ่มักเริ่มหลังโรคหลอดเลือดสมอง การบาดเจ็บ หรือโรคของสมอง

การวินิจฉัยอาศัยการประเมินโดยแพทย์ระบบประสาทและนักแก้ไขการพูด ร่วมกับการตรวจระบบประสาทและการถ่ายภาพสมองตามความเหมาะสม การรักษามุ่งที่สาเหตุเดิมและการบำบัดการพูด ผลลัพธ์อาจดีขึ้นได้ในบางคน หรือคงอยู่นานในบางสาเหตุ

ข้อสรุปที่ตรงที่สุดคือ FAS เป็นภาวะจริงแต่หายาก เสียงที่คล้ายสำเนียงต่างชาติเป็นผลจากการควบคุมการออกเสียงและจังหวะพูดที่เปลี่ยนไป ไม่ใช่การตื่นขึ้นมาพร้อมความสามารถด้านภาษาที่ไม่เคยมีมาก่อน หากใครมีเสียงพูดเปลี่ยนแบบฉับพลัน คำพูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือสับสน ควรไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคหลอดเลือดสมอง