อาการไข้ ตัวร้อนเกิดจากสาเหตุใด และเพราะเหตุใด?

     อาการไข้หรือตัวร้อน ไม่ใช่โรคในตัวเอง แต่เป็นกลไกการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติของร่างกาย เมื่อมีสิ่งแปลกปลอมเข้ามา หรือเกิดความผิดปกติบางอย่างขึ้นภายในร่างกาย

สาเหตุหลักๆ ของอาการไข้ ได้แก่

1. การติดเชื้อ (Infection) เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด ซึ่งเกิดได้จากเชื้อหลายประเภท

   • เชื้อไวรัส: เช่น ไข้หวัดใหญ่ ไข้เลือดออก โควิด-19 หรือไวรัสที่ทำให้เกิดอาการท้องเสีย

   • เชื้อแบคทีเรีย: เช่น ทอนซิลอักเสบ ปอดบวม ปัสสาวะอักเสบ หรือการติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร

   • เชื้ออื่นๆ: เช่น เชื้อรา หรือพยาธิบางชนิด

2. การอักเสบที่ไม่เกี่ยวกับการติดเชื้อ (Non-infectious Inflammation) เกิดจากโรคที่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ เช่น โรคภูมิแพ้ตัวเอง (SLE) โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ หรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง

3. ภาวะอื่นๆ เช่น ผลข้างเคียงจากการฉีดวัคซีน การได้รับความร้อนสูงจากภายนอกเป็นเวลานานจนเกิดภาวะฮีตสโตรก (Heat Stroke) มะเร็งบางชนิด หรือการใช้ยาบางประเภท

        ทำไมร่างกายถึงเกิดอาการตัวร้อน?

        เมื่อมีเชื้อโรคหรือความผิดปกติเกิดขึ้น เซลล์เม็ดเลือดขาวในร่างกายจะปล่อยสารเคมีที่เรียกว่า "สารก่อไข้" (Pyrogens) เข้าสู่กระแสเลือด สารนี้จะเดินทางไปยังสมองส่วนหน้าด้านล่างที่เรียกว่า ไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ซึ่งทำหน้าที่เหมือนศูนย์ควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย

        ปกติไฮโปทาลามัสจะตั้งค่าอุณหภูมิร่างกายไว้ที่ประมาณ 37 องศาเซลเซียส แต่เมื่อได้รับสารก่อไข้ ศูนย์นี้จะทำการ "ปรับเพิ่มระดับอุณหภูมิเป้าหมาย" ให้สูงขึ้น เช่น ปรับไปที่ 38 หรือ 39 องศาเซลเซียส

เมื่อระดับเป้าหมายถูกปรับให้สูงขึ้น ร่างกายจึงรับรู้ว่าอุณหภูมิขณะนั้น "ต่ำเกินไป" สมองจึงสั่งการให้เกิดกลไก สร้างและกักเก็บความร้อนขึ้นทันที

• เกิดอาการหนาวสั่น กล้ามเนื้อหดตัวและเกร็งสลับกันรวดเร็วเพื่อสร้างความร้อน

• ขนลุกและเส้นเลือดหดตัว เพื่อลดการสูญเสียความร้อนออกทางผิวหนัง ทำให้มือเท้าเย็น

• เหงื่อไม่ออก เพื่อกักเก็บความร้อนไว้ภายใน

เหตุผลที่ร่างกายต้องสร้างไข้ขึ้นมา ก็เพื่อช่วยต่อสู้กับเชื้อโรค เพราะการที่อุณหภูมิในร่างกายสูงขึ้นจะช่วยชะลอการขยายพันธุ์ของไวรัสและแบคทีเรียบางชนิด ขณะเดียวกันก็ช่วยกระตุ้นให้เซลล์เม็ดเลือดขาวและระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้รวดเร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้น

        สรุปก็คือ ไข้คือสัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลังเปิดระบบป้องกันตัวเอง และกำลังต่อสู้กับสิ่งแปลกปลอมอยู่นั่นเองค่ะ

หากมีอาการไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วัน ไข้ไม่ลดลงหลังทานยา หรือมีอาการร่วมอย่างซึมลง หอบเหนื่อย ปวดศีรษะรุนแรง หรืออาเจียนมาก ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงนะคะ