แช่น้ำนานแล้วมือเหี่ยว ไม่ใช่เพราะผิวบวมน้ำ แต่เพราะสมองสั่งให้เป็นดอกยางกันลื่น

หลายคนเข้าใจว่ามือเหี่ยวเพราะผิวดูดน้ำเข้าไปจนบวม แต่ความจริงตรงกันข้ามครับ

งานวิจัยพบว่า รอยเหี่ยวเกิดจากระบบประสาทอัตโนมัติ ไม่ใช่การดูดน้ำ เมื่อผิวสัมผัสน้ำนานๆ ต่อมเหงื่อเปิดและเปลี่ยนระดับเกลือ สมองจะส่งสัญญาณให้หลอดเลือดใต้ผิวหดตัว ปริมาตรนิ้วลดลง ผิวจึงหดเข้าด้านในเป็นร่อง

รอยย่นนี้มีประโยชน์ —  ทำหน้าที่เหมือนดอกยางรถบนถนนเปียก  สร้างร่องระบายน้ำออกจากผิว ทำให้หยิบจับของเปียกได้ดีขึ้น ทดสอบแล้วว่านิ้วเหี่ยวย่นหยิบของเปียกได้ดีกว่านิ้วเรียบ

ทำไมถึงรู้ว่าไม่ใช่แค่น้ำซึม?

เพราะในคนที่มีเส้นประสาทนิ้วเสียหาย ผิวจะไม่เหี่ยวย่นแบบเป็นลายเดียวกัน แม้แช่น้ำนานเท่าเดิม แสดงว่ากระบวนการนี้ต้องอาศัยการทำงานของระบบประสาท sympathetic ที่สมบูรณ์

กลไกหลักที่งานด้านประสาทอธิบายคือ  vasoconstriction หรือการหดตัวของหลอดเลือดที่ปลายนิ้ว  เมื่อการไหลเวียนลดลง เนื้อเยื่อด้านในยุบตัวเล็กน้อย ผิวด้านนอกที่ยืดหยุ่นจึงพับเป็นร่องตามแรงตึง

ตัวแปรที่ทำให้เหี่ยวช้าเร็วต่างกัน:
1) อุณหภูมิน้ำ — น้ำอุ่นกระตุ้นเร็วกว่าน้ำเย็น
2) ความสมบูรณ์ของเส้นประสาท — เส้นประสาทเสียหายจะไม่เหี่ยว
3) ตำแหน่ง — ปลายนิ้วมือและเท้าเหี่ยวชัด เพราะมีต่อมเหงื่อหนาแน่น
4) เวลา — ต้องแช่ต่อเนื่องหลายนาที ระบบประสาทถึงจะสั่งหดตัว
5) วิธีนี้อธิบายกลไกหนึ่ง ไม่ใช่ทั้งหมดของการเปลี่ยนแปลงผิวเมื่อโดนน้ำ

ครั้งหน้าถ้าเห็นนิ้วเหี่ยวหลังล้างจานนานๆ ลองนึกถึงดอกยางกันลื่นที่ร่างกายสร้างขึ้นเอง — ไม่ใช่ความผิดปกติ แต่เป็นวิวัฒนาการที่ช่วยให้บรรพบุรุษหยิบของเปียกในลำธารได้มั่นคงขึ้น