จังหวัดไหนในไทยมีน้ำประปาดื่มได้ เช็กจากข้อมูลกรมอนามัย

ถ้าถามว่า “น้ำประปาจังหวัดไหนสะอาดที่สุดเป็นอันดับ 1 ในประเทศไทย?” หลายคนอาจคาดว่าจะมีจังหวัดหนึ่งถูกจัดอันดับขึ้นมา

แต่เมื่อดูข้อมูลจากหน่วยงานรัฐ สิ่งที่พบกลับไม่ใช่การจัดอันดับจังหวัดว่าใคร “สะอาดที่สุด”

กรมอนามัยมีระบบ รับรองคุณภาพน้ำประปาดื่มได้ โดยใช้เกณฑ์ตรวจสอบคุณภาพน้ำด้านกายภาพ เคมี และชีวภาพ รวม 21 รายการ

ดังนั้นคำถามที่ตอบได้จากข้อมูลทางการจึงควรเป็นว่า

“พื้นที่ไหนได้รับการรับรองว่าน้ำประปาดื่มได้?”

“น้ำประปาดื่มได้” วัดจากอะไร?

คำว่า “น้ำประปาดื่มได้” ไม่ได้ตัดสินจากความใสของน้ำเพียงอย่างเดียว

กรมอนามัยกำหนดเกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ พ.ศ. 2563 โดยพิจารณาคุณภาพทั้ง ด้านกายภาพ เคมี และชีวภาพ รวม 21 รายการ

นั่นหมายความว่า น้ำที่ดูใสด้วยตาเปล่าไม่ได้แปลว่าจะผ่านมาตรฐานโดยอัตโนมัติ

ในทางกลับกัน การรับรองต้องอาศัยการตรวจวิเคราะห์ตามเกณฑ์ที่กำหนด

แล้ว “อันดับ 1” อยู่ที่จังหวัดไหน?

คำตอบที่ตรงกับข้อมูลคือ ยังไม่มีหลักฐานทางการเพียงพอที่จะระบุว่าจังหวัดใดเป็น “อันดับ 1 ของประเทศไทย”

เหตุผลสำคัญคือฐานข้อมูลของกรมอนามัยเป็น ทะเบียนการรับรองคุณภาพน้ำประปาดื่มได้ ไม่ใช่ตาราง Ranking จังหวัดจากสะอาดที่สุดไปสกปรกที่สุด

จึงไม่ควรนำจำนวนพื้นที่ที่ได้รับการรับรอง หรือผลตรวจบางพื้นที่ ไปสรุปว่าทั้งจังหวัดมีน้ำประปาสะอาดที่สุดในประเทศ

นี่เป็นจุดสำคัญ เพราะคำว่า “ผ่านมาตรฐาน” กับ “อันดับ 1” เป็นคนละ Claim กัน

กปภ.มีระบบตรวจสอบน้ำประปาอย่างไร?

การประปาส่วนภูมิภาคระบุว่า โครงการ “น้ำประปาดื่มได้” ดำเนินการร่วมกับกรมอนามัย โดยมีการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำอย่างละเอียด

การเก็บตัวอย่างครอบคลุมตั้งแต่บริเวณต้นทาง โรงกรองน้ำ ไปจนถึงปลายทางของระบบจ่ายน้ำหรือสถานที่สาธารณะ และหากผลตรวจผ่านเกณฑ์ที่กำหนดจึงประกาศรับรองพื้นที่น้ำประปาดื่มได้

กปภ.ระบุด้วยว่าหลังได้รับการรับรองแล้ว ยังมีการติดตามเฝ้าระวังคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง

สิ่งสำคัญคือ “พื้นที่รับรอง” ไม่ใช่ “ทั้งจังหวัด”

อีกเรื่องที่ต้องระวังคือการอ่านข้อมูลแบบเหมารวม

การมีพื้นที่ที่ได้รับการรับรองน้ำประปาดื่มได้ในจังหวัดหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าน้ำประปาทุกระบบ ทุกอำเภอ หรือทุกบ้านในจังหวัดนั้นผ่านมาตรฐานเดียวกันทั้งหมด

ตัวอย่างเช่น กปภ.มีการประกาศและติดตามรับรองเป็นรายพื้นที่และรายสาขา

ในปี 2569 ยังมีการเก็บตัวอย่างเพื่อติดตามสถานะโครงการน้ำประปาดื่มได้ในหลายพื้นที่ เช่น กปภ.สาขาสมเด็จ จังหวัดกาฬสินธุ์ และ กปภ.สาขาชัยภูมิ ซึ่งสะท้อนว่าการรับรองคุณภาพเป็นกระบวนการที่ต้องมีการติดตาม ไม่ใช่การประกาศครั้งเดียวแล้วจบ

แล้วจังหวัดไหน “สะอาดที่สุด”?

หากใช้ข้อมูลทางการอย่างเคร่งครัด คำตอบคือ

ยังไม่สามารถระบุจังหวัดอันดับ 1 ได้

เพราะยังขาดตัวชี้วัดที่ใช้จัดอันดับจังหวัดแบบเดียวกันทั้งหมด เช่น คะแนนคุณภาพน้ำเฉลี่ย ผลตรวจทั้งหมด จำนวนตัวอย่างที่ผ่าน/ไม่ผ่าน หรือคะแนนมาตรฐานที่สามารถนำมาเปรียบเทียบระหว่างจังหวัดได้โดยตรง

สิ่งที่มีหลักฐานรองรับคือ พื้นที่ที่ได้รับการรับรองว่าเป็น “น้ำประปาดื่มได้” ตามเกณฑ์ของกรมอนามัย

ดังนั้น หากเห็นการจัดอันดับบนโลกออนไลน์ว่าจังหวัดหนึ่งมี “น้ำประปาสะอาดที่สุดในประเทศไทย” ควรตรวจสอบต่อว่าอันดับดังกล่าวใช้ข้อมูลอะไร วัดในปีไหน และใครเป็นผู้จัดอันดับ

สรุป

คำถามว่า “น้ำประปาจังหวัดไหนสะอาดที่สุดอันดับ 1 ในไทย?” อาจฟังเหมือนมีคำตอบเป็นจังหวัดเดียว

แต่ข้อมูลจากหน่วยงานรัฐไม่ได้รองรับการจัดอันดับในรูปแบบนั้น

สิ่งที่มีระบบรองรับชัดเจนคือ การรับรองคุณภาพน้ำประปาดื่มได้ของกรมอนามัย ซึ่งพิจารณาทั้งด้านกายภาพ เคมี และชีวภาพตามเกณฑ์ที่กำหนด

เพราะฉะนั้น เวลาจะดูว่าน้ำประปาพื้นที่หนึ่ง “สะอาดและดื่มได้หรือไม่” คำถามที่แม่นกว่าคือ

“พื้นที่นั้นได้รับการรับรองน้ำประปาดื่มได้ตามเกณฑ์ของกรมอนามัยหรือไม่?”

มากกว่าการถามว่า “เป็นอันดับ 1 ของประเทศหรือเปล่า?”