ตามความเชื่อของไทยเด็กเกิดใหม่จะมีแม่ซื้อ และแม่ซื้อคือใคร

    อยู่ ๆ ลูกสาวตัวน้อยก็หัวร่องอหายเอิ๊กอ๊ากอยู่ในเปลคนเดียวคนเดียวผู้เป็นแม่รู้สึกแปลกใจมากไม่รู้ว่าลูกสาวเล่นอยู่กับใครเลยนึกถึงคำพูดของคนโบราณว่าน่าจะเล่นกระแม่ซื้อ และแม่ซื้อคือใคร

          แม่ซื้อ ในความเชื่อโบราณของไทย คือ "เทวดาประจำตัวเด็ก" หรือผีพิทักษ์ทารกที่เชื่อว่าคอยดูแลเด็กตั้งแต่แรกเกิดจนถึงอายุ 12 ขวบ (หรือจนกว่าจะเดียงสา) ตามตำราคัมภีร์กำเนิดแม่ซื้อและคัมภีร์เวชศาสตร์โบราณ เชื่อว่ามนุษย์ทุกคนเกิดมาพร้อมกับแม่ซื้อประจำวันเกิด และแม่ซื้อเหล่านี้จะติดตามมาจากภพชาติก่อน

​         

          1. แม่ซื้อคือใคร มีชื่อและลักษณะอย่างไร?
​แม่ซื้อในตำราไทยมีทั้งหมด 7 องค์ ตามวันเกิดทั้ง 7 วัน แต่ละองค์มีชื่อ รูปร่าง และสีกายแตกต่างกันอย่างชัดเจน:
​วันอาทิตย์: ชื่อ "วิจิตรมาวรรณ"
​ลักษณะ: กายสีขาว รูปร่างสิริสิเน่หา คอยดูแลเด็กที่เกิดวันอาทิตย์

​          วันจันทร์: ชื่อ "วรรณนงคราญ"
​ลักษณะ: กายสีเหลืองผุดผ่อง หรือบางตำราว่าสีกายประดัง คอยดูแลเด็กเกิดวันจันทร์

​          วันอังคาร: ชื่อ "ยักษ์บริสุทธิ์"
​ลักษณะ: กายสีชมพู หรือสีแดง/ชมพูกลีบบัว รูปร่างคล้ายยักษ์แต่จิตใจดี คอยดูแลเด็กเกิดวันอังคาร

​          วันพุธ: ชื่อ "สามลทัศน์"
​ลักษณะ: กายสีเขียวใบไม้ รูปร่างงดงาม คอยดูแลเด็กเกิดวันพุธ

​          วันพฤหัสบดี: ชื่อ "มธุสรทิพ"
​ลักษณะ: กายสีเหลืองอ่อน หรือสีไพร คอยดูแลเด็กเกิดวัพฤหัสบดี

​          วันศุกร์: ชื่อ "นงคลาญสาวเลิศ"
​ลักษณะ: กายสีฟ้า หรือสีกรนฐี คอยดูแลเด็กเกิดวันศุกร์

​          วันเสาร์: ชื่อ "เอกาไลย"
​ลักษณะ: กายสีดำ หรือสีคล้ำ รูปร่างคล้ายยักษ์ คอยดูแลเด็กเกิดวันเสาร์

​          2. กำเนิดและหน้าที่ของแม่ซื้อ
​การเกิดและหน้าที่คุ้มครอง: แม่ซื้อปฏิบัตินานัปการในการคอยเฝ้าอุ้มชูดูแลทารก ป้องกันสิ่งชั่วร้ายและโรคภัยไข้เจ็บไม่ให้มารบกวนเด็ก เมื่อเด็กนอนหลับและยิ้ม หัวเราะ หรือผวาเพ้อ โบราณเชื่อว่า "แม่ซื้อกำลังหยอกล้อและเล่นกับเด็ก"

​          หน้าที่ในทางตรงกันข้าม (การทำให้เจ็บป่วย): แม้แม่ซื้อจะมีหน้าที่ปกป้อง แต่บางครั้งตามตำราก็เชื่อว่า หากแม่ซื้อหยอกล้อรุนแรงเกินไป หรือคิดถึงทารกเพราะต้องการนำกลับไปอยู่ด้วยในภพเดิม ก็จะทำให้ทารกเกิดอาการร้องไห้กอปรกับมีไข้ ร้องไห้ไม่หยุดตอนกลางคืน (ร้องงอแงผิดปกติ) หรือที่เรียกว่า "แม่ซื้อกวน"

​          3. คำพูด/พิธีกรรมที่เป็นการท้าทาย หรือตัดขาดแม่ซื้อ
​ในสังคมโบราณ เมื่อทารกเกิดมา คนโบราณจะทำพิธี "ซื้อเด็ก" หรือ "ขายเด็กให้แม่ซื้อใหม่" เพื่อแก้เคล็ดไม่ให้แม่ซื้อเดิมตามมารบกวน โดยมีพิธีสำคัญคือ "พิธีร่อนเบาะ"
​คำพูดที่เป็นการท้าทายและเปลี่ยนเจ้าของ:
ผู้ใหญ่จะนำเด็กทารกลงไปนอนในกระด้ง แล้วร่อนไปมาพร้อมกับพูดคำโบราณขึ้นมาเพื่อท้าทายและแสดงความเป็นเจ้าของใหม่ ดังนี้:

​          "สามวันลูกผี สี่วันลูกคน ลูกของใคร ใครเอาไปเน้อ!"
​การพูดประโยคนี้เป็นการประกาศท้าทายว่า ช่วง 3 วันแรก เด็กยังเป็นของผี (แม่ซื้อ/ภพเดิม) แต่พอเข้าวันที่ 4 เด็กเป็นของมนุษย์แล้ว หากแม่ซื้อหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์องค์ใดจะเอาคืนก็ให้รีบเอาไปใน 3 วันนี้ แต่ถ้าเลย 3 วันไปแล้ว เด็กคนนี้จะเป็นลูกของมนุษย์บนโลกอย่างสมบูรณ์ และผีไม่มีสิทธิ์มารบกวนอีก

​          หลังจากพูดเสร็จ จะมีผู้ใหญ่ในบ้านหรือ "แม่ซื้อจำลอง" (ญาติผู้ใหญ่ที่ดวงดี) ตะโกนรับว่า:
​"ลูกกูเอง!" พร้อมกับทำการซื้อเด็กด้วยเงินจำนวนเล็กน้อย (เช่น 1 บาท หรือ 5 บาท) เพื่อถือเป็นอันสิ้นสุดการท้าทาย และแสดงว่าเด็กมีเจ้าของใหม่เป็นมนุษย์แล้ว

​          4. พิธีกรรมการช่วยรักษาและปกป้องทารกจากแม่ซื้อ
​หากเด็กเกิดอาการร้องไห้ผิดปกติ ไข้ขึ้นโดยไม่มีสาเหตุ หรือโบราณเรียกว่า "แม่ซื้อกวน" จะมีวิธีการช่วยเหลือและปกป้องดังนี้:
​พิธีทำขวัญวันและทำขวัญแม่ซื้อ:
​มีการตั้งบายศรี ทำพิธีชักแม่ซื้อ โดยการนำแป้งมาปั้นเป็นรูปแม่ซื้อตามสีประจำวันเกิดของเด็ก แล้วนำใส่กระทงใบตอง พร้อมเครื่องสังเวย (เช่น ข้าว ส้มป่อย ไข่ต้ม) ทำพิธีสวดอ้อนวอนขอให้แม่ซื้อเมตตา อย่ามารบกวนเด็ก แล้วนำกระทงนั้นไปวางไว้ที่ทางสามแพร่ง

​          การผูกสายสิญจน์ผูกข้อมือ:
​ผู้ใหญ่จะทำพิธีผูกข้อมือทารกด้วยสายสิญจน์ที่ผ่านการปลุกเสก เพื่อเป็นเกราะป้องกันสิ่งอัปมงคลและสะกดไม่ให้ภูตผีหรือแม่ซื้อเดิมมารบกวน
​การใช้เครื่องรางสวมใส่:
​นำ "กำไลข้อเท้าลูกพรวน" มาใส่ให้ทารก เชื่อว่าเสียงลูกพรวนกังวานจะช่วยไล่สิ่งชั่วร้าย และหากเด็กขยับตัว แม่ซื้อจะรู้ว่าเด็กมีคนดูแลอยู่

​          การตั้งชื่อแก้เคล็ด:
​หากเด็กเลี้ยงยากหรือเจ็บป่วยบ่อย มักจะตั้งชื่อเล่นให้ดูน่าเกลียด เช่น หมู หมา อ้วน ดำ เพื่อให้แม่ซื้อเห็นว่าเด็กคนนี้ไม่น่ารักและไม่อยากเอาตัวกลับไปภพภูมิเดิม

​          ความเชื่อเรื่องแม่ซื้อจึงเป็นภูมิปัญญาโบราณที่ช่วยสร้างความสบายใจให้กับพ่อแม่ในการเลี้ยงดูทารกแรกเกิด และเป็นกุศโลบายให้คนโบราณระมัดระวังดูแลเด็กอย่างใกล้ชิดในช่วงที่ภูมิคุ้มกันยังไม่แข็งแรง