ทำไมเราถึงชอบซื้อหนังสือมาดองไว้เต็มบ้าน แต่ไม่เคยหยิบมาอ่านเลยสักหน้า?

เดินเข้างานหนังสือหรือร้านหนังสือทีไร สัญญาณในหัวสั่งทันทีว่า เล่มนี้ต้องมี เล่มนี้ต้องอ่าน สรุปขนกลับบ้านมาเป็นตั้งๆ แต่พอถึงบ้าน ปล่อยทิ้งไว้บนชั้น จนฝุ่นจับเป็นปีก็ยังอ่านไม่จบสักที แถมพอมีเล่มออกใหม่ เราก็ยังไปซื้อมาดองเพิ่มอีก

พฤติกรรมดองหนังสือนี้ คนญี่ปุ่นมีศัพท์เรียกโดยเฉพาะว่า Tsundoku ซึ่งแปลตรงตัวว่า การกองหนังสือทิ้งไว้โดยไม่อ่าน และมันมีกลไกทางจิตวิทยาซ่อนอยู่เบื้องหลัง

ทำไมสมองเราถึงชอบหลอกให้ซื้อหนังสือมาดองไว้เต็มบ้าน?

1. จิตวิทยาของการซื้อ เท่ากับ ได้ความรู้ไปแล้ว: ในทางจิตวิทยา เวลาเราหยิบหนังสือไปจ่ายเงิน สมองจะหลั่งสารโดพามีนออกมาเพราะรู้สึกว่า เราได้ครอบครองความรู้นั้นเรียบร้อยแล้ว การซื้อสร้างความรู้สึกประสบความสำเร็จเทียมขึ้นมาทันที ทำให้สมองรู้สึกอิ่มเอมจนหมดแรงจูงใจที่จะต้องเหนื่อยอ่านมันจริงๆ

2. การซื้อหนังสือคือการซื้อ ตัวตนในอนาคต: เวลาเราเลือกซื้อหนังสือสักเล่ม เราไม่ได้แค่ซื้อกระดาษ แต่เรากำลังซื้อภาพฝันของตัวเองในอนาคต เช่น อยากเป็นคนเก่งขึ้น อยากเป็นคนอ่านหนังสือเยอะ การจ่ายเงินซื้อจึงเป็นทางลัดทางจิตวิทยาที่ทำให้เรารู้สึกว่า เราได้ก้าวเข้าใกล้ตัวตนในฝันนั้นแล้ว ทั้งที่ความจริงเรายังไม่ได้เริ่มอ่านเลยด้วยซ้ำ

3. ความกลัวที่จะพลาดโอกาส (FOMO): สัญชาตญาณมนุษย์กลัวการสูญเสีย การเห็นหนังสือวางอยู่ตรงหน้าสร้างความรู้สึกว่า ถ้าไม่ซื้อตอนนี้ วันหน้าอาจจะหาไม่ได้อีกแล้ว หรือจะคุยกับคนอื่นไม่รู้เรื่อง การซื้อมาเก็บไว้จึงเป็นการสร้าง พื้นที่ปลอดภัยทางอารมณ์ ว่าอย่างน้อยเราก็มีมันอยู่ในมือแล้ว

การมีหนังสือดองไว้เต็มบ้านไม่ใช่เรื่องน่าอาย นักคิดระดับโลกหลายคนมองว่า หนังสือที่ยังไม่ได้อ่านคือ สัญลักษณ์ของความอ่อนน้อมถ่อมตน ที่คอยเตือนสติเราเสมอว่า บนโลกนี้ยังมีสิ่งที่เรายังไม่รู้อีกมากมาย