ภาพน้ำตาใต้กล้องบอกอารมณ์ได้จริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หยดน้ำตาที่ไหลเพราะหั่นหัวหอม กับหยดน้ำตาในวันที่หัวเราะจนร้องไห้ ดูเผิน ๆ ก็ใสและเค็มเหมือนกัน แต่เมื่อปล่อยให้แห้งบนแผ่นสไลด์แล้วขยายภาพสูง ๆ มันอาจกลายเป็นลวดลายคล้ายแม่น้ำแตกแขนง พื้นผิวภูเขา หรือผลึกน้ำแข็งขนาดจิ๋วได้

ภาพเหล่านี้ทำให้หลายคนเชื่อว่าน้ำตาแห่งความสุขและความเศร้ามี “ลายประจำอารมณ์” ที่ต่างกันชัดเจน แต่คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ภาพที่เห็นต่างกันได้จริง ทว่ายังใช้ระบุอารมณ์จากรูปผลึกเพียงอย่างเดียวไม่ได้

โปรเจกต์ที่ทำให้คนหันมามองหยดน้ำตาใหม่

Rose-Lynn Fisher ศิลปินภาพถ่ายชาวอเมริกันสร้างผลงาน The Topography of Tears จากการเก็บน้ำตาหลายแบบ ทั้งน้ำตาปกติที่หล่อเลี้ยงดวงตา น้ำตารีเฟล็กซ์จากสิ่งระคายเคืองอย่างหัวหอม และน้ำตาจากอารมณ์ แล้วนำไปถ่ายผ่านกล้องจุลทรรศน์หลังหยดน้ำเริ่มแห้ง

เธอพบแพตเทิร์นที่ไม่ซ้ำกัน บางหยดดูคล้ายปะการัง บางหยดเป็นเส้นแตกแขนงละเอียด ภาพจึงชวนให้คิดว่าร่างกายบันทึกช่วงเวลาทางอารมณ์ไว้ในของเหลวเพียงหยดเดียว อย่างไรก็ตาม Fisher ระบุว่างานนี้เป็นการสำรวจเชิงศิลปะ ไม่ใช่งานทดลองที่ตั้งใจหากฎตายตัวสำหรับแยกประเภทอารมณ์

ทำไมลายที่แห้งจึงไม่เหมือนกัน

น้ำตาไม่ใช่น้ำเปล่า แต่มีน้ำ เกลือแร่ โปรตีน ไขมัน เอนไซม์ และสารอื่นร่วมอยู่ด้วย เมื่อหยดน้ำระเหย สารที่เหลือจะกระจุกตัวและตกผลึกเป็นลวดลาย การเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยของความเข้มข้น ปริมาณหยด อุณหภูมิ ความชื้น พื้นผิวสไลด์ หรือเวลาที่ปล่อยให้แห้ง ก็ทำให้ผลลัพธ์ต่างไปได้มาก

มีหลักฐานว่าสิ่งกระตุ้นมีผลต่อองค์ประกอบของน้ำตา งานวิจัยปี 1981 รายงานว่า ในกลุ่มผู้หญิงที่ศึกษา น้ำตาจากอารมณ์มีความเข้มข้นของโปรตีนสูงกว่าน้ำตาจากการระคายเคืองเฉลี่ย 24% แต่เป็นการศึกษาเก่าและไม่ได้พิสูจน์ว่าผลึกแบบหนึ่งต้องเท่ากับความสุขหรือความเศร้าแบบหนึ่งเสมอไป

สิ่งที่ภาพน้ำตาบอกเราได้

ความงามของภาพชุดนี้อยู่ตรงที่มันเผยให้เห็นว่าน้ำตาเป็นของเหลวที่ซับซ้อนกว่าที่ตาเปล่ามองเห็น อารมณ์และสิ่งกระตุ้นอาจเกี่ยวข้องกับการหลั่งสารในร่างกาย แต่ลายผลึกยังได้รับอิทธิพลจากขั้นตอนการเก็บและการแห้งอย่างมาก

ดังนั้น ถ้าเห็นภาพเปรียบเทียบน้ำตาแห่งความสุข ความเศร้า หรือการหั่นหัวหอม ควรดูมันเป็นภาพศิลปะและจุดตั้งต้นของคำถามทางชีววิทยา มากกว่าจะเป็นเครื่องตรวจจับความรู้สึกจากหยดน้ำตาเพียงหยดเดียว