ระนองมีประชากรน้อยกว่าพื้นที่เล็ก ๆ หลายแห่งได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันฝนเพิ่งซา เมืองระนองให้ความรู้สึกต่างจากจังหวัดท่องเที่ยวใหญ่ ๆ อยู่พอสมควร ถนนไม่ได้แน่นตลอดวัน บ้านเรือนไม่ไหลยาวจนสุดสายตา และพอออกจากเขตเมืองเพียงไม่นาน สีเขียวของภูเขากับป่าก็เข้ามาแทนที่ตึกแถว นี่จึงเป็นจังหวัดที่หลายคนมาแล้วสงสัยว่า เหตุใดพื้นที่ทั้งจังหวัดจึงมีคนอยู่ไม่ถึงสองแสนคน

คำตอบไม่ได้อยู่ที่ระนองไม่มีอะไรให้ทำ ตรงกันข้าม จังหวัดนี้มีทั้งชายฝั่งอันดามัน เกาะ ป่าชายเลน น้ำตก และบ่อน้ำแร่ธรรมชาติ แต่ลักษณะพื้นที่และการตั้งถิ่นฐานทำให้จำนวนคนกระจายตัวบางกว่าหลายจังหวัดอย่างชัดเจน

ข้อมูลทะเบียนราษฎรของสำนักบริหารการทะเบียนระบุว่า ระนองเป็นจังหวัดที่มีประชากรตามทะเบียนราษฎรน้อยที่สุดของไทย ตัวเลขในช่วงข้อมูลล่าสุดอยู่ราว 1.9 แสนคนเท่านั้น เมื่อนำไปเทียบกับข้อมูลชุดเดียวกัน จะเห็นว่าบางเขตของกรุงเทพมหานคร เช่น สายไหม มีประชากรมากกว่าทั้งจังหวัดระนอง และอำเภอเมืองสมุทรปราการก็มีคนมากกว่าระนองทั้งจังหวัดเช่นกัน

จุดสำคัญคือคำว่า “ประชากรตามทะเบียนราษฎร” ไม่ได้แปลว่าคนทุกคนอยู่ในพื้นที่นั้นพร้อมกันทุกวัน แต่เป็นการนับตามทะเบียนบ้านในช่วงเวลาที่ทางราชการเผยแพร่ จึงเหมาะสำหรับดูขนาดประชากรเชิงการปกครองและเปรียบเทียบจังหวัดมากกว่าการบอกจำนวนคนที่เดินอยู่บนถนนในวันหนึ่งวันใด

ระนองมีพื้นที่ราว 3,300 ตารางกิโลเมตร แต่พื้นที่จำนวนมากเป็นแนวเขาสลับซับซ้อนต่อเนื่องกับป่าและพื้นที่ชายฝั่งฝนชุก จังหวัดอยู่ฝั่งอันดามันและรับอิทธิพลมรสุมโดยตรง ฝนที่ตกบ่อยช่วยหล่อเลี้ยงป่าและต้นน้ำ แต่ก็ทำให้พื้นที่ราบขนาดใหญ่สำหรับขยายเมืองหรือเกษตรกรรมแบบเข้มข้นมีไม่มากเท่าที่ราบภาคกลางและภาคตะวันออก

พื้นที่ชายเลนมีความสำคัญกับระบบนิเวศและประมงพื้นบ้าน แต่ไม่ได้ถูกพัฒนาเป็นย่านชุมชนหนาแน่นเหมือนเมืองริมแม่น้ำในพื้นที่ราบ ส่วนแนวภูเขาและทางเดินระหว่างอำเภอก็ทำให้ชุมชนเกิดเป็นหย่อม ๆ ตามที่ราบแคบและชายฝั่ง ผลคือระนองไม่ได้มีเมืองศูนย์กลางขนาดใหญ่ที่ดึงประชากรเข้ามาอยู่รวมกันจำนวนมาก

ความคับคั่งจึงไม่ใช่ภาพหลักของเมืองนี้ ในตัวเมืองระนองยังมีตลาด ร้านอาหาร และบริการที่จำเป็นครบ แต่จังหวะชีวิตไม่ถูกขับเคลื่อนด้วยคนหลายแสนคนในพื้นที่เดียว การเดินทางจากย่านตลาดไปสู่ป่า ชายเลน หรือจุดชมทะเลทำได้โดยไม่ต้องผ่านแนวอาคารสูงต่อเนื่องเป็นระยะไกล

เมืองคนน้อยไม่ได้หมายความว่าเมืองเงียบจนไม่มีเศรษฐกิจ ระนองมีบทบาทด้านชายแดน การประมง การท่องเที่ยว และบริการเชื่อมโยงกับพื้นที่อันดามัน เพียงแต่กิจกรรมเหล่านี้ไม่ได้เปลี่ยนจังหวัดให้กลายเป็นมหานครขนาดใหญ่ ความหนาแน่นของคนจึงยังอยู่ในระดับที่ธรรมชาติรอบเมืองมองเห็นได้ง่ายกว่าหลายจังหวัด

อีกเสน่ห์หนึ่งคือบ่อน้ำแร่ร้อน ซึ่งเกิดจากความร้อนใต้พิภพและถูกนำมาใช้เป็นพื้นที่พักผ่อนและท่องเที่ยวมานาน นักท่องเที่ยวควรตรวจสอบเวลาเปิดบริการ อุณหภูมิน้ำ และข้อแนะนำของแต่ละสถานที่ก่อนลงแช่ เพราะแหล่งน้ำร้อนแต่ละแห่งมีการจัดการต่างกัน

เมื่อมองจากตัวเลข ระนองคือจังหวัดที่มีประชากรตามทะเบียนราษฎรน้อยที่สุดของประเทศจริง แต่ตัวเลขนั้นไม่ได้บอกว่าเมืองนี้เล็กในความหมายของประสบการณ์ ระนองมีพื้นที่ป่า ภูเขา ชายเลน และทะเลอยู่ในจังหวัดเดียวกันมากพอจะทำให้การเดินทางสั้น ๆ เปลี่ยนบรรยากาศได้หลายแบบ ความบางของผู้คนจึงเป็นผลจากภูมิประเทศและรูปแบบการตั้งถิ่นฐาน และกลายเป็นส่วนหนึ่งของบุคลิกเมืองที่ยังหายใจช้ากว่าเมืองใหญ่