Rh-null กรุ๊ปเลือดหายากเพียงใดและต้องระวังเรื่องการรับเลือดอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงกรุ๊ปเลือด คนส่วนใหญ่มักนึกถึง A, B, O, AB แล้วต่อท้ายด้วยบวกหรือลบ แต่บนผิวเม็ดเลือดแดงยังมีระบบแอนติเจนอีกมาก โดยเฉพาะระบบ Rh ที่สำคัญมากต่อการให้เลือด ไม่ได้มีเพียงเครื่องหมาย Rh+ หรือ Rh- อย่างที่เห็นในผลตรวจทั่วไป

ในบรรดาความแตกต่างเหล่านั้น มีภาวะหนึ่งที่หายากจนถูกเรียกว่า Golden Blood หรือ Rh-null เป็นชื่อเล่นที่สื่อถึงคุณค่าทางการแพทย์ ไม่ได้หมายความว่าเลือดมีสีทองจริง เลือดของผู้มีภาวะนี้ยังเป็นสีแดงตามปกติ

คำว่า Rh-null หมายถึงเม็ดเลือดแดงที่ไม่มีแอนติเจนในระบบ Rh เลย ขณะที่คนที่เป็น Rh-negative ตามที่คุ้นกันนั้น ส่วนใหญ่หมายถึงไม่มีแอนติเจน D แต่ยังอาจมีแอนติเจน Rh ตัวอื่นอยู่ จึงไม่ใช่สิ่งเดียวกัน ความต่างเล็ก ๆ ในรายงานผลเลือดนี้เปลี่ยนเงื่อนไขการถ่ายเลือดอย่างมาก

รายงานผู้ป่วยในวารสารการแพทย์ระบุว่าพบ Rh-null ราว 1 คนต่อประชากร 6 ล้านคน และจำนวนผู้ที่มีข้อมูลยืนยันในเอกสารทางการแพทย์มีไม่ถึง 50 ราย ตัวเลขหลังนี้จึงไม่ใช่การสำรวจประชากรโลกทั้งหมด แต่สะท้อนว่าผู้ที่ตรวจพบและบันทึกไว้มีน้อยมาก

เหตุผลที่เลือดชนิดนี้มีความสำคัญไม่ได้อยู่ที่ความหายากอย่างเดียว เม็ดเลือดแดง Rh-null อาจเป็นทางเลือกที่เข้ากันได้ดีสำหรับผู้ป่วยบางรายซึ่งมีแอนติบอดีต่อแอนติเจน Rh หลายชนิด และหาเลือดที่เข้ากันได้ยากมาก อย่างไรก็ดี คำว่า “ให้ได้ทุกคน” ไม่ถูกต้อง เพราะการให้เลือดยังต้องดูระบบ ABO และความเข้ากันได้ของแอนติเจนอื่น รวมถึงการทำ crossmatch ในห้องปฏิบัติการทุกครั้ง

ด้านที่น่ากังวลเกิดกับเจ้าของเลือด Rh-null เอง หากร่างกายเคยสร้างแอนติบอดีต่อ Rh แล้ว การรับเม็ดเลือดแดงทั่วไป—even O-negative—อาจเสี่ยงเกิดปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันได้ จึงมักต้องพึ่งเลือด Rh-null ที่เข้ากันได้ การเตรียมเลือดอาจเกี่ยวข้องกับเครือข่ายธนาคารเลือดหายากและการขนส่งระหว่างประเทศ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะต้องบินหาเลือดทุกครั้ง เพราะแผนรักษาขึ้นกับปริมาณเลือดสำรอง สภาพผู้ป่วย และการตัดสินใจของทีมเวชศาสตร์การให้เลือด

Rh-null ยังสัมพันธ์กับความผิดปกติของเยื่อหุ้มเม็ดเลือดแดงในบางคน ทำให้มีภาวะเม็ดเลือดแดงแตกเรื้อรังระดับอ่อนถึงปานกลางได้ จึงเป็นเรื่องที่แพทย์ติดตามมากกว่าแค่การติดป้ายว่า “กรุ๊ปเลือดหายาก”

สาระสำคัญคือ Golden Blood ไม่ใช่เลือดวิเศษและไม่ใช่บัตรผ่านให้บริจาคได้กับทุกคน มันคือฟีโนไทป์ของระบบ Rh ที่แทบไม่พบ และมีประโยชน์อย่างยิ่งเมื่อใช้กับผู้ป่วยที่ตรงเงื่อนไข หากใครทราบว่าตนมีกรุ๊ปเลือดหายาก ควรเก็บข้อมูลผลตรวจไว้ แจ้งสถานพยาบาลเมื่อเข้ารับการรักษา และปรึกษาศูนย์บริการโลหิตเรื่องการขึ้นทะเบียนหรือการบริจาคตามความเหมาะสม

ข้อมูลจาก Cleveland Clinic อธิบายว่า Rh-null ไม่มีแอนติเจน Rh บนเม็ดเลือดแดงและมีข้อจำกัดเฉพาะในการรับเลือด ขณะที่รายงานกรณีศึกษาที่เผยแพร่ใน PubMed Central สนับสนุนความหายากระดับประมาณ 1 ต่อ 6 ล้านคน