น้ำมันไทยมีสำรอง 121 วัน จริงหรือ เปิดตัวเลข 4 ก้อนที่ซ่อนอยู่ในระบบพลังงาน

เห็นตัวเลขว่า “ไทยมีน้ำมันสำรอง 121 วัน” หลายคนอาจนึกภาพว่าประเทศไทยมีน้ำมันเก็บอยู่ในคลังมากพอที่จะใช้ต่อเนื่อง 121 วัน โดยไม่ต้องนำเข้าเพิ่ม

แต่ความจริงซับซ้อนกว่านั้น

เพราะตัวเลข 121 วันของกระทรวงพลังงาน ณ วันที่ 10 กันยายน 2569 ไม่ได้ประกอบด้วยน้ำมันที่นอนอยู่ในคลังทั้งหมด แต่เกิดจากการรวม 4 ส่วนของระบบสำรองและจัดหาน้ำมันเข้าด้วยกัน ได้แก่ 25 วันตามกฎหมาย + 26 วันเพื่อการค้า + 38 วันระหว่างขนส่ง + 32 วันยืนยันจัดหา รวมเป็น 121 วัน

และยิ่งน่าสนใจขึ้นไปอีก เพราะเพียงวันถัดมา ตัวเลขก็เปลี่ยนแล้ว

วันที่ 11 กันยายน 2569 กระทรวงพลังงานรายงานสำรองรวมที่ 118 วัน แบ่งเป็น 25 วันตามกฎหมาย, 24 วันเพื่อการค้า, 37 วันระหว่างขนส่ง และ 32 วันยืนยันจัดหา

คำถามจึงไม่ใช่แค่ “ไทยมีน้ำมันกี่วัน?”

แต่คือ 121 วันนี้นับอะไรอยู่บ้าง?

121 วันมาจากไหน?

ข้อมูลของกระทรวงพลังงาน ณ วันที่ 10 กันยายน 2569 แสดงตัวเลขไว้ 4 ส่วน

ตัวเลขทั้ง 4 ส่วนรวมกันพอดี 121 วัน

จุดสำคัญคืออย่ามองทั้ง 4 ตัวเลขเหมือนกัน เพราะแต่ละส่วนสะท้อนตำแหน่งที่แตกต่างกันในห่วงโซ่น้ำมัน

1. สำรองตามกฎหมาย 25 วัน

ส่วนแรกคือปริมาณสำรองที่เกี่ยวข้องกับข้อกำหนดตามกฎหมายของระบบน้ำมันไทย

ประเทศไทยมีการกำหนดชนิด อัตรา หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการคำนวณปริมาณสำรองน้ำมันเชื้อเพลิง โดยกรมธุรกิจพลังงานมีประกาศและปรับปรุงหลักเกณฑ์ดังกล่าวเป็นระยะ

ดังนั้นตัวเลข 25 วันจึงไม่ใช่การคาดเดาว่า “น่าจะมีน้ำมันเหลือเท่านี้” แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบสำรองที่อยู่ภายใต้กติกาการกำกับดูแล

2. สำรองเพื่อการค้า 26 วัน

ก้อนที่สองคือ น้ำมันเพื่อการค้า 26 วัน

น้ำมันส่วนนี้มีบทบาทในระบบธุรกิจปกติ ทั้งการจัดเก็บ การผลิต การกระจาย และการจำหน่าย

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคำว่า “สำรอง” ไม่ควรถูกตีความเหมือนกับ “คลังน้ำมันฉุกเฉินของรัฐบาล” ทั้งหมด

เพราะระบบน้ำมันจริงต้องเดินอยู่ตลอดเวลา

น้ำมันถูกนำเข้า → เข้าสู่ระบบจัดเก็บ → โรงกลั่น/กระจาย → ส่งไปยังสถานีบริการและผู้ใช้ → มีการนำเข้าและเติมสต็อกชุดใหม่เข้ามา

3. น้ำมันระหว่างขนส่ง 38 วัน

ส่วนนี้น่าสนใจที่สุดส่วนหนึ่งของตัวเลข 121 วัน

กระทรวงพลังงานนับน้ำมันที่ อยู่ระหว่างขนส่ง ได้ 38 วัน ณ วันที่ 10 กันยายน

นั่นหมายความว่าเมื่อพูดถึงความมั่นคงทางน้ำมัน เราไม่ได้มองเฉพาะน้ำมันที่อยู่ในถัง ณ จุดใดจุดหนึ่ง แต่ต้องมองทั้งห่วงโซ่อุปทานด้วย

น้ำมันที่อยู่บนเรือหรือกำลังเดินทางจึงมีความสำคัญ เพราะมันกำลังเข้าสู่ระบบจัดหาของประเทศ

อย่างไรก็ตาม คำว่า “ระหว่างขนส่ง” ก็ทำให้เห็นข้อจำกัดของตัวเลขนี้ทันที

น้ำมันบนเรือไม่เหมือนน้ำมันที่อยู่ในคลังพร้อมจ่ายออกทันที

เพราะยังมีเรื่องเวลาเดินทาง เส้นทางเดินเรือ สภาพอากาศ ความปลอดภัย ท่าเรือ และเหตุการณ์ระหว่างประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง

[Visual: ภาพเรือบรรทุกน้ำมันกลางทะเล + เส้นทางลูกศรเข้าสู่ประเทศไทย | Alt Text: น้ำมันดิบระหว่างขนส่งเป็นส่วนหนึ่งของตัวเลขสำรองน้ำมันไทย]

4. ยืนยันจัดหา 32 วัน

อีกตัวเลขหนึ่งที่ต้องทำความเข้าใจให้ถูกคือ 32 วัน “ยืนยันจัดหา”

ตัวเลขนี้อยู่ในระบบเดียวกับการประเมินความพร้อมด้านการจัดหาน้ำมัน แต่ไม่ควรนำไปตีความง่าย ๆ ว่า “มีน้ำมัน 32 วันอยู่ในถังแล้ว”

นี่คือความแตกต่างระหว่าง

“มีของอยู่แล้ว”

กับ

“มีแหล่งจัดหา/การจัดหาที่ได้รับการยืนยัน”

เมื่อรวมกับอีก 3 ส่วน จึงเกิดตัวเลข 121 วันขึ้นมา

เพราะฉะนั้น 121 วัน ไม่ใช่ “น้ำมันในคลัง 121 วัน”

นี่คือประเด็นสำคัญที่สุดของเรื่อง

ถ้าถามว่า

“ถ้าพรุ่งนี้โลกหยุดส่งน้ำมันให้ไทยทั้งหมด ไทยจะมีน้ำมันใช้ได้อีก 121 วันแน่นอนหรือไม่?”

คำตอบคือ สรุปแบบนั้นไม่ได้

เพราะตัวเลข 121 วันประกอบด้วยทั้งน้ำมันที่อยู่ในระบบสำรอง น้ำมันเพื่อการค้า น้ำมันระหว่างขนส่ง และส่วนที่ยืนยันจัดหา

ดังนั้นตัวเลขนี้ควรอ่านในฐานะ ภาพรวมความพร้อมของระบบน้ำมัน มากกว่าการตีความเป็น “ถังน้ำมันขนาด 121 วัน”

แล้วทำไมไทยต้องมีระบบสำรองหลายชั้น?

เหตุผลหนึ่งมาจากโครงสร้างพลังงานของไทยเอง

ประเทศไทยไม่ได้ผลิตน้ำมันดิบได้เพียงพอต่อความต้องการทั้งหมด และต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศในระดับสูง โดยข้อมูลของสำนักงานนโยบายและแผนพลังงานระบุว่าในช่วงเดือนมกราคม-มิถุนายน 2565 ไทยนำเข้าน้ำมันดิบประมาณ 93% ของการจัดหาน้ำมันดิบที่เข้าสู่กระบวนการกลั่นในช่วงดังกล่าว

เมื่อประเทศต้องพึ่งพาน้ำมันจากต่างประเทศ ความเสี่ยงจึงไม่ได้อยู่แค่เรื่อง “มีน้ำมันหรือไม่มีน้ำมัน”

แต่รวมถึงคำถามว่า

• น้ำมันมาจากประเทศใด

• เรือเดินทางผ่านเส้นทางไหน

• เส้นทางนั้นปลอดภัยหรือไม่

• โรงกลั่นมีวัตถุดิบเพียงพอหรือไม่

• น้ำมันสำเร็จรูปกระจายไปถึงพื้นที่ต่าง ๆ ได้หรือไม่

• หากราคาน้ำมันโลกพุ่งสูง รัฐมีเครื่องมือรับมืออย่างไร

นี่จึงเป็นเหตุผลที่คำว่า ความมั่นคงทางพลังงาน กว้างกว่าคำว่า “มีน้ำมันอยู่ในถัง”

ตัวเลข 121 วันไม่ได้อยู่นิ่ง

อีกเรื่องที่เห็นได้ชัดจากข้อมูลกระทรวงพลังงานคือ ตัวเลขสำรองเปลี่ยนแปลงได้ตามสถานการณ์

ตัวอย่างช่วงวันที่ 7–11 กันยายน 2569

ข้อมูลนี้สะท้อนว่า ตัวเลขสำรองไม่ได้เป็นตัวเลขตายตัว

เพียงวันเดียวจาก 10 เป็น 11 กันยายน ตัวเลขรวมลดจาก 121 เหลือ 118 วัน

ดังนั้นเวลาพาดหัวข่าวเรื่อง “น้ำมันสำรองกี่วัน” ควรระบุวันที่เสมอ

ไม่เช่นนั้นตัวเลขที่ถูกต้องในวันหนึ่ง อาจกลายเป็นตัวเลขที่ไม่ตรงกับสถานการณ์ในอีกไม่กี่วันต่อมา

แล้วไทยมีน้ำมันดิบในประเทศเองมากแค่ไหน?

อีกคำที่มักสับสนกับ “น้ำมันสำรอง” คือ ปริมาณสำรองปิโตรเลียมในแหล่งใต้ดิน

สองเรื่องนี้ไม่เหมือนกัน

กระทรวงพลังงานมีข้อมูลปริมาณสำรองปิโตรเลียมของประเทศแยกต่างหาก โดยข้อมูลล่าสุดที่แสดงบนเว็บไซต์ระบุปริมาณน้ำมันดิบสำรองที่พิสูจน์แล้วประมาณ 134.25 ล้านบาร์เรล และยังมีส่วนที่คาดว่าจะพบและน่าจะพบอีกตามนิยามของปริมาณสำรอง

ดังนั้น

“น้ำมันสำรองใช้ได้กี่วัน”

กับ

“ประเทศไทยมีน้ำมันดิบใต้ดินเหลือเท่าไร”

เป็นคนละคำถามกัน

คำแรกพูดถึง ความพร้อมของระบบน้ำมันในช่วงเวลาหนึ่ง

คำหลังพูดถึง ทรัพยากรปิโตรเลียมในแหล่งผลิต

ถ้าเกิดวิกฤตน้ำมัน ตัวเลขไหนสำคัญที่สุด?

คำตอบไม่ใช่ตัวเลขเดียว

เพราะวิกฤตพลังงานไม่ได้เกิดขึ้นจากการที่ “น้ำมันในประเทศหมด” อย่างเดียว

อาจเกิดจากการที่น้ำมันยังมีอยู่ แต่ นำเข้าไม่ได้

หรือเรือยังเดินทางมา แต่เส้นทางมีความเสี่ยง

หรือโรงกลั่นยังทำงาน แต่ได้รับน้ำมันดิบไม่เพียงพอ

หรือมีน้ำมันอยู่ในระบบ แต่การกระจายไปยังบางพื้นที่ติดขัด

ในเดือนมีนาคม 2569 กระทรวงพลังงานเคยรายงานสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงจากความขัดแย้งและช่องแคบฮอร์มุซ โดยวันที่ 1 มีนาคมระบุว่าน้ำมันคงเหลือในขณะนั้นรวมทั้งน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปอยู่ที่ 4,877 ล้านลิตร และมีน้ำมันดิบที่อยู่ระหว่างขนส่งและจากแหล่งอื่นรวมเพิ่มเติม ทำให้ประเมินปริมาณรวมได้ 7,660 ล้านลิตร หรือประมาณ 60 วันในสถานการณ์ขณะนั้น

นี่ทำให้เห็นว่า ตัวเลขสำรองเปลี่ยนตามสถานการณ์และวิธีประเมิน

ไม่ใช่เลข 121 วันที่ถูกล็อกไว้ตลอดปี

สรุป: 121 วันบอกอะไรเรา?

ถ้าจะจำเรื่องนี้เพียงประโยคเดียว ให้จำว่า

“น้ำมันสำรอง 121 วัน” ไม่ได้แปลว่าไทยมีน้ำมันอยู่ในคลังพร้อมใช้ 121 วันทั้งหมด แต่เป็นตัวเลขที่รวมหลายส่วนของระบบสำรองและการจัดหาน้ำมันเข้าด้วยกัน

สำหรับข้อมูลวันที่ 10 กันยายน 2569 ตัวเลขประกอบด้วย

25 วัน ตามกฎหมาย
26 วัน เพื่อการค้า
38 วัน ระหว่างขนส่ง
32 วัน ยืนยันจัดหา

รวม 121 วัน

และเพียงวันที่ 11 กันยายน ตัวเลขก็ลดเหลือ 118 วัน แล้ว

ดังนั้นสิ่งที่ตัวเลขนี้กำลังบอกเราไม่ใช่แค่ว่า “ไทยมีน้ำมันเยอะ”

แต่กำลังบอกว่า ระบบพลังงานไทยมีหลายชั้นในการรองรับความเสี่ยง ตั้งแต่สต็อกตามกฎหมาย น้ำมันเพื่อการค้า น้ำมันที่กำลังเดินทาง ไปจนถึงการจัดหาที่ได้รับการยืนยัน

และสำหรับประเทศที่ต้องพึ่งพาน้ำมันดิบจากต่างประเทศในสัดส่วนสูง สิ่งที่ต้องจับตาจึงไม่ใช่แค่ “น้ำมันเหลือกี่วัน” แต่คือ ระบบยังสามารถเติมน้ำมันเข้าสู่ประเทศได้ต่อเนื่องแค่ไหน นั่นต่างหากที่เป็นหัวใจของความมั่นคงทางพลังงาน