ทะเลสาบไบคาลลึกและกักเก็บน้ำมากเพียงใด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันหนาวเหนือผิวน้ำแข็งของไซบีเรีย แสงอาทิตย์สะท้อนผ่านแผ่นน้ำแข็งสีฟ้าใสจนเห็นรอยแตกร้าวทอดยาวไปไกล ภาพนี้ดูเหมือนภูมิประเทศจากอีกดาวเคราะห์หนึ่ง แต่ใต้แผ่นน้ำแข็งนั้นคือมวลน้ำขนาดมหึมาที่มีประวัติยาวนานกว่ามนุษย์หลายล้านปี

ทะเลสาบไบคาลอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของไซบีเรีย ประเทศรัสเซีย ชื่อเล่นว่า “ดวงตาสีฟ้าแห่งไซบีเรีย” มาจากสีของผิวน้ำและภูเขาที่โอบล้อม แต่สิ่งที่ทำให้มันต่างจากทะเลสาบทั่วไปอยู่ใต้ระดับสายตา

ไบคาลเป็นทะเลสาบน้ำจืดที่ลึกที่สุดในโลก ยูเนสโกระบุความลึกราว 1,700 เมตร ส่วนข้อมูลของ USGS ระบุว่าจุดลึกที่สุดมากกว่า 1,637 เมตร ตัวเลขที่นิยมอ้างกันคือ 1,642 เมตร หากเทียบกับหอไอเฟลสูงราว 330 เมตร ก็เกือบพอดีกับการวางซ้อนกัน 5 หลัง จึงเป็นภาพเปรียบเทียบที่ช่วยให้เห็นสเกลของความลึกได้ชัดเจน

ความลึกนี่เองทำให้ไบคาลไม่ได้เด่นแค่ขนาดผิวน้ำ แต่เด่นที่ ปริมาตรน้ำ ด้วย แหล่งข้อมูลทั้ง UNESCO และ USGS ระบุตรงกันว่า ทะเลสาบแห่งนี้เก็บน้ำจืดผิวดินที่ยังไม่กลายเป็นน้ำแข็งของโลกไว้ราว 20% หรือประมาณหนึ่งในห้าของทั้งหมด USGS ประเมินปริมาตรไว้ราว 23,013 ลูกบาศก์กิโลเมตร ซึ่งพอๆ กับเกรตเลกส์ทั้งห้าแห่งของอเมริกาเหนือรวมกัน

ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าน้ำทั้งหมดพร้อมนำมาใช้ได้ทันที เพราะเป็นระบบนิเวศขนาดใหญ่ที่ต้องรักษาคุณภาพน้ำและแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิตไปพร้อมกัน แต่ก็ทำให้เห็นว่าไบคาลเป็นแหล่งน้ำสำคัญระดับโลก ไม่ใช่เพียงสถานที่ท่องเที่ยวหน้าหนาว

ทะเลสาบนี้มีอายุราว 25 ล้านปี เกิดในร่องแยกของเปลือกโลก และยังคงเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยาอยู่ ความเก่าแก่กับความโดดเดี่ยวเปิดโอกาสให้สิ่งมีชีวิตจำนวนมากวิวัฒนาการเฉพาะถิ่น จน UNESCO เรียกไบคาลว่า “กาลาปากอสของรัสเซีย”

หนึ่งในสัตว์ที่คนจดจำได้คือแมวน้ำไบคาล สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่อาศัยอยู่ในทะเลสาบน้ำจืดแห่งนี้ การมีอยู่ของมันสะท้อนว่าระบบนิเวศของไบคาลมีความพิเศษเกินกว่าจะมองเป็นเพียงแอ่งน้ำลึกขนาดใหญ่

ฤดูหนาวทำให้ไบคาลมีภาพจำอีกแบบหนึ่ง ผิวน้ำแข็งหนาและใสจนเห็นฟองอากาศที่ถูกขังอยู่ด้านล่าง รอยแตกมักแยกเป็นเส้นและแผ่นเหลี่ยมตามแรงดันของน้ำแข็ง ภาพที่ดูสวยงามนี้ก็มีด้านที่ต้องระวัง เพราะน้ำแข็งแต่ละบริเวณมีสภาพไม่เท่ากัน การเดินทางบนผิวน้ำแข็งจึงควรอยู่ในพื้นที่ที่เจ้าหน้าที่หรือผู้เชี่ยวชาญกำหนด

เสน่ห์ของไบคาลจึงไม่ได้อยู่ที่คำว่า “ลึกที่สุด” เพียงอย่างเดียว แต่มาจากการรวมกันของอายุ ความลึก ปริมาณน้ำ และชีวิตเฉพาะถิ่นในพื้นที่เดียวกัน เมื่อมองแผ่นน้ำแข็งสีฟ้าบนผิวทะเลสาบ เรากำลังมองเห็นแค่ชั้นบนสุดของแหล่งน้ำจืดที่ใหญ่และลึกที่สุดแห่งหนึ่งของโลกเท่านั้น