แอ่งดานาคิลเกิดสีเขียวเหลืองและสภาพสุดขั้วได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้ามองจากภาพถ่ายเพียงแวบแรก แอ่งดานาคิลทางตะวันออกเฉียงเหนือของเอธิโอเปียอาจดูเหมือนฉากจากดาวอีกดวง พื้นเกลือสีขาวถูกตัดด้วยแอ่งเขียวอมฟ้า คราบกำมะถันเหลืองจัด และไอร้อนที่พวยขึ้นจากพื้นดิน แต่ความสวยนี้ไม่ใช่พื้นที่ที่เดินสำรวจได้ตามใจ เพราะใต้ผิวขาวซีดนั้นคือระบบน้ำพุร้อนที่มีทั้งความร้อน ความเค็ม และความเป็นกรดสูงอยู่พร้อมกัน

คำตอบของสีประหลาดเหล่านี้อยู่ที่การพบกันของแมกมา น้ำเกลือ และชั้นแร่เกลือโบราณ ดานาคิลเป็นแอ่งแห้งแล้งต่ำกว่าระดับน้ำทะเลในเขตรอยแยกอาฟาร์ พื้นที่แถบดัลโลลมีแมกมาตื้นอยู่ใต้ชั้นตะกอนเกลือ เมื่อน้ำร้อนใต้ดินไหลผ่านเกลือและแร่หลายชนิดแล้วระเหยอย่างรวดเร็ว จึงทิ้งคราบแร่เป็นชั้น สีไม่ได้เกิดจากสีทาภูมิทัศน์ แต่เป็นร่องรอยของปฏิกิริยาเคมีจริงบนพื้นดิน

สีสดไม่ได้แปลว่าน้ำปลอดภัย

งานสำรวจทางวิทยาศาสตร์ระบุว่าน้ำพุร้อนในดัลโลลบางจุดมีความเป็นกรดใกล้ pH 0 และแหล่งกำเนิดน้ำร้อนอาจมีอุณหภูมิราว 90–109 องศาเซลเซียส สีเหลืองมักสัมพันธ์กับกำมะถันและสารประกอบกำมะถัน ส่วนเขียว เหลือง ส้ม และน้ำตาลเกิดจากการตกตะกอนของเกลือ แร่เหล็ก และแร่ชนิดอื่นในสภาพน้ำเค็มจัด

ดังนั้นคำว่า “บ่อน้ำกรดสีเขียวนีออน” พอใช้บรรยายภาพได้ แต่ไม่ควรตีความว่าทุกแอ่งมีองค์ประกอบหรืออุณหภูมิเท่ากัน ระบบนี้เปลี่ยนไปตามรอยแตกใต้ดิน การระเหย การปล่อยก๊าซ และกิจกรรมของแมกมา บางแอ่งเกิดขึ้นหรือหายไปได้ในช่วงเวลาไม่นาน

ร้อนที่สุดในโลก ต้องระบุขอบเขตให้ตรง

ดัลโลลมักถูกเรียกว่าเป็นหนึ่งในพื้นที่ร้อนที่สุดบนโลก ตัวเลขที่ถูกอ้างถึงบ่อยคืออุณหภูมิเฉลี่ยรายปี 34.4–34.7 องศาเซลเซียส จากการบันทึกที่ดัลโลลในช่วง ค.ศ. 1960–1966 ซึ่งเป็นสถิติทางประวัติศาสตร์ของพื้นที่อยู่อาศัย ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยปัจจุบันของแอ่งดานาคิลทั้งหมด พื้นที่จริงกว้างและมีทั้งทุ่งเกลือ ภูเขาไฟ และแอ่งน้ำร้อน จึงไม่ควรย่อให้เป็นอุณหภูมิเดียว

ภูมิประเทศที่คนมักนึกถึงรวมถึงบ่อเดือดและทุ่งเกลือของดัลโลล ขณะที่ทะเลสาบลาวาที่เห็นในสารคดีจำนวนมากอยู่ในแนวภูเขาไฟเออร์ตาอาเลทางตอนใต้ของแอ่งดานาคิล เป็นส่วนของภูมิภาคเดียวกัน แต่ไม่ใช่บ่อกรดเดียวกับดัลโลล การแยกสองสถานที่นี้ออกจากกันช่วยให้เห็นภาพทางธรณีวิทยาชัดขึ้น

ทำไมจึงเกี่ยวข้องกับการค้นหาชีวิตบนดาวอังคาร

นักชีวดาราศาสตร์สนใจดัลโลลเพราะมีภูเขาไฟ น้ำพุร้อน การเปลี่ยนแปลงของหินด้วยความร้อน และตะกอนซัลเฟตกรด ซึ่งคล้ายร่องรอยของระบบน้ำร้อนในอดีตบนดาวอังคาร ที่นี่จึงเป็นสนามทดสอบสำหรับตั้งคำถามว่า ในสภาพสุดขั้วเช่นนี้ ชีวิตจะอยู่ได้ตรงไหน และร่องรอยของมันจะหลงเหลืออย่างไร

ประเด็นเรื่องสิ่งมีชีวิตยังไม่มีคำตอบแบบตัดจบ งานวิจัยหนึ่งรายงานหลักฐานของจุลชีพขนาดเล็กในตะกอนแร่ของน้ำพุร้อนดัลโลล ขณะที่งานอีกชุดชี้ว่าแอ่งที่ทั้งกรดจัด เค็มจัด และมีเกลือแมกนีเซียมสูงบางแห่งอาจรุนแรงเกินกว่าชีวิตจะคงอยู่ได้ ความน่าสนใจจึงไม่ใช่การประกาศว่า “พบชีวิตแล้ว” แต่คือการใช้สถานที่นี้ทดสอบขอบเขตของคำว่าอยู่ได้จริง

ดานาคิลจึงไม่ใช่แค่ภูมิทัศน์สีจัดสำหรับภาพถ่าย มันคือภาพตัดขวางของโลกที่ยังเคลื่อนไหวอยู่: เปลือกโลกแยกออก แมกมาดันขึ้น น้ำเกลือหมุนเวียน และแร่ตกผลึกต่อหน้าต่อตา ความอันตรายของมันมาจากเคมีและความร้อนที่วัดได้ ส่วนคุณค่าของมันอยู่ที่ทำให้เราเห็นว่าโลกเองมีสภาพแวดล้อมที่ท้าทายไม่แพ้จินตนาการเรื่องดาวต่างดาว