อังกฤษ ไม่ใช่ สหราชอาณาจักร แล้วทำไมคนทั่วโลกยังเรียกสลับกัน

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับชื่อเรียกประเทศต่าง ๆ บนแผนที่โลก แล้วสะดุดใจกับเรื่องหนึ่งที่เชื่อว่าหลายคนอาจเคยเข้าใจคลาดเคลื่อนโดยไม่รู้ตัว นั่นคือคำว่า “อังกฤษ” “บริเตนใหญ่” และ “สหราชอาณาจักร”

สามคำนี้ปรากฏอยู่ในข่าว การแข่งขันกีฬา หนังสือเดินทาง แผนที่ รวมถึงบทความต่าง ๆ จนบางครั้งเราเห็นคำว่า England, Britain, Great Britain และ United Kingdom ปะปนกันไปหมด

สำหรับคนไทย เรื่องนี้อาจดูเหมือนไม่ใช่เรื่องใหญ่ เพราะในชีวิตประจำวันเรามักพูดกันง่าย ๆ ว่า “อังกฤษ”

ไปเที่ยวอังกฤษ

เรียนต่ออังกฤษ

รัฐบาลอังกฤษ

หรือทีมฟุตบอลอังกฤษ

แต่ถ้าลองถามกลับว่า “อังกฤษกับสหราชอาณาจักรคือประเทศเดียวกันหรือไม่?”

คำตอบที่ถูกต้องคือ

ไม่ใช่

และนี่คือจุดเริ่มต้นของเรื่องที่น่าสนใจ เพราะคำว่า “อังกฤษ” ที่คนทั่วโลกรู้จักกันดีนั้น แท้จริงแล้วเป็นเพียง หนึ่งในสี่ส่วนของสหราชอาณาจักร

หากแยกชื่อให้ถูกต้อง เรื่องที่เคยดูสับสนก็จะชัดเจนขึ้นทันที

อังกฤษคืออะไร และสหราชอาณาจักรคืออะไร?

คำว่า England หรืออังกฤษ หมายถึงหนึ่งในดินแดนที่เป็นองค์ประกอบของ United Kingdom หรือ UK

ส่วนอีกสามแห่งคือ

Scotland — สกอตแลนด์

Wales — เวลส์

และ

Northern Ireland — ไอร์แลนด์เหนือ

รัฐบาลสหราชอาณาจักรระบุว่า United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า United Kingdom ประกอบด้วย 4 ส่วน ได้แก่ England, Scotland, Wales และ Northern Ireland

ดังนั้น หากพูดอย่างตรงไปตรงมา

England ไม่ได้เท่ากับ United Kingdom

แต่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของ United Kingdom เท่านั้น

เรื่องนี้อาจเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่าย ๆ ว่า หากสหราชอาณาจักรเป็นบ้านหลังหนึ่ง อังกฤษก็เป็นห้องหนึ่งภายในบ้านหลังนั้น ไม่ใช่ชื่อของบ้านทั้งหลัง

แน่นอนว่า England เป็นส่วนที่มีประชากรมากที่สุด และเป็นที่ตั้งของกรุงลอนดอน ซึ่งมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อการเมือง เศรษฐกิจ และการบริหารของ UK จึงไม่น่าแปลกที่ชื่อ “อังกฤษ” จะเป็นชื่อที่ผู้คนทั่วโลกคุ้นเคยมากเป็นพิเศษ

แต่ความคุ้นเคยนั้นไม่ได้ทำให้ England กลายเป็นชื่อของทั้ง UK

แล้วทำไมคำว่า “อังกฤษ” จึงติดปากคนทั่วโลก?

ตรงนี้เป็นอีกประเด็นที่น่าสนใจ

หากมองจากภายนอก คนจำนวนมากอาจมองสหราชอาณาจักรผ่านภาพของกรุงลอนดอน ราชวงศ์ รัฐบาลอังกฤษ ภาษาอังกฤษ มหาวิทยาลัยชื่อดัง สโมสรฟุตบอล และประวัติศาสตร์จักรวรรดิอังกฤษ

หลายสิ่งเหล่านี้เชื่อมโยงกับ England โดยตรง

เมื่อชื่อของ England ปรากฏอยู่ในเรื่องราวระดับโลกอยู่บ่อยครั้ง จึงเกิดการใช้คำว่า “England” ในความหมายกว้างจนบางครั้งถูกนำไปใช้แทน UK

แต่ในทางภูมิศาสตร์และการเมืองแล้ว เรื่องนี้ไม่ถูกต้อง

เพราะสหราชอาณาจักรไม่ได้มีเพียง England

ยังมี Scotland, Wales และ Northern Ireland อยู่ด้วย

และแต่ละพื้นที่ก็มีประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และอัตลักษณ์ของตนเอง

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่องชื่อเรียกจึงไม่ใช่แค่เรื่องภาษา หากแต่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกของผู้คนด้วย

แต่เรื่องยังไม่จบ เพราะมีคำว่า “Great Britain” เข้ามาอีกคำ

หากแค่ England กับ UK ยังทำให้สับสน คำว่า Great Britain หรือบริเตนใหญ่ ก็ยิ่งทำให้หลายคนงงเข้าไปอีก

เพราะ Great Britain ก็ ไม่ใช่คำเดียวกับ United Kingdom

ตามข้อมูลของรัฐบาลสหราชอาณาจักรและสำนักงานสถิติแห่งชาติ Great Britain ประกอบด้วย

England + Scotland + Wales

และ ไม่รวม Northern Ireland

นี่คือจุดสำคัญที่ควรจำให้แม่น

เพราะเมื่อพูดว่า Great Britain เรากำลังพูดถึงเกาะบริเตนใหญ่ ซึ่งมี England, Scotland และ Wales อยู่บนเกาะดังกล่าว

แต่ Northern Ireland อยู่อีกฝั่งของทะเลไอริช จึงไม่ได้รวมอยู่ในคำว่า Great Britain

ส่วน United Kingdom นั้นมี Northern Ireland รวมอยู่ด้วย

ดังนั้นจึงจำง่าย ๆ ได้ว่า

England = อังกฤษ

Great Britain = อังกฤษ + สกอตแลนด์ + เวลส์

United Kingdom = อังกฤษ + สกอตแลนด์ + เวลส์ + ไอร์แลนด์เหนือ

สำนักงานสถิติแห่งชาติของสหราชอาณาจักรใช้หลักการเดียวกัน โดยระบุชัดว่า UK ประกอบด้วย England, Northern Ireland, Scotland และ Wales ขณะที่ Great Britain คือ England, Scotland และ Wales ส่วน UK ก็คือ Great Britain รวมกับ Northern Ireland

ถ้าอย่างนั้น “Britain” กับ “Great Britain” เหมือนกันหรือไม่?

ในชีวิตประจำวันอาจพบการใช้คำว่า Britain ในความหมายใกล้เคียงกับ Great Britain หรือบางครั้งใช้พูดถึง UK ในบริบททั่วไป

แต่หากต้องการความแม่นยำ โดยเฉพาะในบทความที่เกี่ยวข้องกับภูมิศาสตร์และการเมือง ควรใช้คำว่า UK หรือ United Kingdom เมื่อหมายถึงประเทศสหราชอาณาจักรทั้งประเทศ

รัฐบาลสหราชอาณาจักรเองก็มีแนวทางการใช้คำ โดยระบุว่า Great Britain หมายถึง England, Scotland และ Wales และไม่รวม Northern Ireland

ดังนั้น หากเป็นเรื่องข้อมูลที่ต้องการความชัดเจน การเขียนว่า

“รัฐบาลสหราชอาณาจักร”

จึงตรงความหมายกว่าการใช้คำว่า “รัฐบาลอังกฤษ” เมื่อกำลังหมายถึงรัฐบาลของ UK ทั้งหมด

แล้วคนสกอตแลนด์เป็นคนอังกฤษหรือไม่?

คำถามนี้อาจฟังดูธรรมดา แต่สำหรับคนในสหราชอาณาจักรแล้ว มีความละเอียดอ่อนกว่าที่คิด

คนจาก England สามารถเรียกว่า English

คนจาก Scotland เรียกว่า Scottish

คนจาก Wales เรียกว่า Welsh

ส่วนผู้ที่มาจาก Northern Ireland สามารถเรียกว่า Northern Irish

ดังนั้น คนที่เกิดหรือมีอัตลักษณ์เป็นชาวสกอตแลนด์จึงไม่ควรถูกเรียกว่า “English” เพียงเพราะเขาอาศัยอยู่ในประเทศเดียวกับ England

เช่นเดียวกับคนเวลส์ที่มีอัตลักษณ์ Welsh และคนจาก Northern Ireland ที่อาจระบุอัตลักษณ์ของตนเองว่า Northern Irish

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่า “ประเทศเดียวกัน” ไม่ได้หมายความว่า “อัตลักษณ์เหมือนกันทั้งหมด”

สหราชอาณาจักรมีโครงสร้างที่รวมดินแดนหลายแห่งเข้าไว้ด้วยกัน แต่ประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ของแต่ละแห่งยังคงมีความสำคัญ

แล้ว “British” หมายถึงคนอังกฤษหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่จำเป็นต้องหมายถึงคน England

นี่เป็นอีกคำที่ควรแยกให้ออก

คำว่า English ใช้เกี่ยวข้องกับ England

ส่วน British เป็นคำคุณศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับ Britain และยังใช้ในความหมายเกี่ยวกับ United Kingdom ด้วย

รัฐบาลสหราชอาณาจักรระบุว่า British citizen เป็นคำทางการสำหรับพลเมืองของสหราชอาณาจักร

ดังนั้น “English” กับ “British” จึงไม่ใช่คำที่สามารถสลับกันได้ทุกกรณี

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุดก็คือ

English เป็นอัตลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับ England

ขณะที่ British มีความหมายในระดับสหราชอาณาจักร

แต่เรื่องอัตลักษณ์ของบุคคลมีรายละเอียดมากกว่านั้น เพราะคนหนึ่งคนอาจมองตนเองว่าเป็น British, English, Scottish, Welsh หรือ Northern Irish หรืออาจใช้มากกว่าหนึ่งอัตลักษณ์ ขึ้นอยู่กับภูมิหลังและความรู้สึกของแต่ละคน

ดังนั้นจึงไม่ควรนำคำเหล่านี้ไปใช้เหมารวมอย่างง่าย ๆ

อีกเรื่องที่ต้องระวัง — Ireland ไม่เท่ากับ Northern Ireland

หลายคนเห็นคำว่า Ireland และ Northern Ireland แล้วคิดว่าเป็นสิ่งเดียวกัน แต่จริง ๆ แล้วไม่ใช่

Northern Ireland เป็นส่วนหนึ่งของ United Kingdom

แต่ Ireland หรือสาธารณรัฐไอร์แลนด์เป็นประเทศเอกราชที่แยกออกจาก United Kingdom

ดังนั้นหากเราพูดว่า

United Kingdom = England + Scotland + Wales + Northern Ireland

ก็ไม่ได้หมายความว่า “ทั้งเกาะไอร์แลนด์” อยู่ใน UK

มีเพียง Northern Ireland เท่านั้นที่เป็นส่วนหนึ่งของสหราชอาณาจักร

จุดนี้สำคัญมาก เพราะเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้การพูดถึงแผนที่การเมืองของหมู่เกาะอังกฤษเกิดความสับสนอยู่เสมอ

และยังมีอีกเรื่องที่หลายคนไม่ทราบ คือ Isle of Man และ Channel Islands ก็ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของ United Kingdom แม้จะมีความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์และรัฐธรรมนูญกับ British Crown ก็ตาม

แล้วชื่อ United Kingdom เกิดขึ้นได้อย่างไร?

เมื่อมองย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ ก็จะเห็นว่าความซับซ้อนของชื่อเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ

อังกฤษและสกอตแลนด์เคยเป็นราชอาณาจักรแยกจากกัน ก่อนที่จะรวมกันในปี 1707 กลายเป็น Kingdom of Great Britain

ต่อมาในปี 1801 มีการรวมราชอาณาจักรบริเตนใหญ่เข้ากับไอร์แลนด์ เกิดเป็น United Kingdom of Great Britain and Ireland

แต่ประวัติศาสตร์ทางการเมืองของไอร์แลนด์ในเวลาต่อมานำไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ

ในปี 1922 รัฐอิสระไอริชเกิดขึ้นจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของเกาะไอร์แลนด์ ขณะที่ไอร์แลนด์เหนือยังคงอยู่ในสหราชอาณาจักร

จากนั้นชื่อสหภาพจึงเปลี่ยนมาเป็น United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland ซึ่งเป็นชื่อทางการที่ใช้ในปัจจุบัน

เมื่อมองจากประวัติศาสตร์ตรงนี้ จะเห็นทันทีว่าทำไมคำว่า England, Great Britain และ United Kingdom จึงมีความหมายแตกต่างกัน

เพราะแต่ละคำสะท้อนคนละชั้นของภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์

ถ้าเห็นธง Union Jack กำลังหมายถึงอะไร?

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือธงที่คนทั่วโลกรู้จักในชื่อ Union Jack

ธงนี้ไม่ได้หมายถึง “ธงของ England” โดยเฉพาะ

แต่เป็นสัญลักษณ์ของสหภาพที่รวมองค์ประกอบของธงที่เกี่ยวข้องกับ England, Scotland และ Ireland ในประวัติศาสตร์เข้าด้วยกัน โดยรูปแบบที่ใช้ในปัจจุบันสะท้อนประวัติศาสตร์ของสหราชอาณาจักรในเวลาต่อมา

นี่จึงเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่ช่วยให้เห็นว่า

England กับ United Kingdom ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

เพราะแม้ England จะเป็นองค์ประกอบสำคัญของสหราชอาณาจักร แต่สัญลักษณ์ระดับ UK ก็สะท้อนการรวมตัวของหลายดินแดน

แล้วทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญกว่าที่คิด?

บางคนอาจมองว่าเรื่องทั้งหมดนี้เป็นเพียงการเล่นกับชื่อประเทศ

แต่ในความเป็นจริง การเรียกชื่อให้ถูกต้องช่วยให้เราเข้าใจโลกได้แม่นยำขึ้น

ถ้าพูดถึงเมืองลอนดอน เรากำลังพูดถึงเมืองที่อยู่ใน England

ถ้าพูดถึงเอดินบะระ เรากำลังพูดถึงเมืองหลวงของ Scotland

ถ้าพูดถึงคาร์ดิฟฟ์ เรากำลังพูดถึงเมืองหลวงของ Wales

และถ้าพูดถึงเบลฟาสต์ เรากำลังพูดถึงเมืองหลวงของ Northern Ireland

เมืองเหล่านี้อยู่ภายใต้ United Kingdom เดียวกัน แต่ไม่ได้หมายความว่าทั้งหมดเป็น England

ข้อมูลของ ONS เองก็แยก England, Scotland, Wales และ Northern Ireland ออกจากกันในฐานะองค์ประกอบของ UK อย่างชัดเจน แม้ในทางสถิติจะรวมข้อมูลเป็น UK เมื่อจำเป็นก็ตาม

จำง่าย ๆ แค่ 3 บรรทัด เรื่องทั้งหมดก็ไม่สับสนอีกต่อไป

หากอ่านมาถึงตรงนี้แล้วรู้สึกว่าชื่อเรียกช่างเยอะเหลือเกิน ผู้เขียนขอสรุปให้จำง่ายที่สุด

England = อังกฤษ

Great Britain = England + Scotland + Wales

United Kingdom = Great Britain + Northern Ireland

หรือจำเป็นภาพว่า

อังกฤษ → เป็นส่วนหนึ่งของ Great Britain

Great Britain → เป็นส่วนหนึ่งของ United Kingdom

United Kingdom → ประกอบด้วย England, Scotland, Wales และ Northern Ireland

เพียงเท่านี้ก็สามารถแยกสามคำที่คนทั่วโลกมักเรียกสลับกันได้แล้ว

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า เรื่อง “อังกฤษกับสหราชอาณาจักร” เป็นตัวอย่างที่ดีว่า ชื่อสถานที่หนึ่งคำอาจซ่อนประวัติศาสตร์เอาไว้หลายร้อยปี

คำว่า England, Scotland, Wales และ Northern Ireland ไม่ได้เป็นเพียงชื่อที่ปรากฏอยู่บนแผนที่ แต่แต่ละแห่งมีประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ของตนเอง ขณะเดียวกันก็อยู่ภายใต้โครงสร้างทางการเมืองที่เรียกว่า United Kingdom

เพราะฉะนั้น การเรียก UK ว่า “อังกฤษ” ในบทสนทนาทั่วไปอาจพบเห็นได้บ่อยและหลายคนก็เข้าใจว่าหมายถึงประเทศเดียวกัน แต่หากเป็นงานเขียน ข่าว บทความ หรือการพูดถึงประเด็นทางการเมืองและประวัติศาสตร์ การเลือกใช้คำให้ถูกต้องย่อมทำให้ข้อมูลมีความน่าเชื่อถือมากกว่า

ที่สำคัญที่สุดคือ อย่าจำเพียงว่า

“อังกฤษ = UK”

แต่ให้จำว่า

“England เป็นหนึ่งในองค์ประกอบของ UK”

ส่วน Great Britain คือ England, Scotland และ Wales

และ United Kingdom คือ Great Britain รวมกับ Northern Ireland

เมื่อแยกสามคำนี้ออกจากกันได้แล้ว แผนที่ของสหราชอาณาจักรก็จะไม่ใช่เรื่องชวนสับสนอีกต่อไป

และบางทีเรื่องเล็ก ๆ อย่างการเรียกชื่อประเทศให้ถูกต้องนี่เอง ก็อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการทำความเข้าใจประวัติศาสตร์ของผู้คนอีกหลายสิบล้านคนได้ดีกว่าที่เราคิด

แหล่งที่มาของข้อมูล :

1. GOV.UK — Toponymic guidelines: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland ให้ข้อมูลนิยามของ United Kingdom, Great Britain และ British รวมถึงองค์ประกอบของ UK และพัฒนาการของชื่อสหราชอาณาจักรในประวัติศาสตร์
2. Office for National Statistics (ONS) — People and places: Countries and regions ระบุว่า UK ประกอบด้วย England, Northern Ireland, Scotland และ Wales และ Great Britain ประกอบด้วย England, Scotland และ Wales
3. GOV.UK — A to Z style guide ยืนยันการใช้คำว่า Great Britain ว่าหมายถึง England, Scotland และ Wales และไม่รวม Northern Ireland
4. Office for National Statistics — National Statistics Country Classification ใช้ England, Northern Ireland, Scotland และ Wales เป็นองค์ประกอบประเทศของ UK ในระบบการจัดหมวดหมู่ข้อมูลสถิติ
5. GOV.UK — HMRC: Meaning of “the United Kingdom” ระบุว่า United Kingdom หมายถึง England, Wales, Scotland และ Northern Ireland และยืนยันว่า Isle of Man และ Channel Islands ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของ UK