ถั่งเช่าเป็นหนอนหรือเห็ดกันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ก้อนสีน้ำตาลคล้ายหนอนที่มีแท่งยาว ๆ โผล่จากหัว ทำให้ถั่งเช่าดูเหมือนสิ่งมีชีวิตที่ประกอบขึ้นมาครึ่งหนึ่งเป็นสัตว์ ครึ่งหนึ่งเป็นพืช หลายคนจึงเรียกสั้น ๆ ว่า “เห็ดหนอน” และสงสัยว่าตกลงส่วนไหนคือถั่งเช่าตัวจริง

คำตอบคือ ถั่งเช่าเป็นเชื้อรา ไม่ใช่หนอน ส่วนที่ดูเหมือนหนอนคือร่างของตัวอ่อนผีเสื้อกลางคืนที่ถูกเชื้อราอาศัยเป็นโฮสต์ จนท้ายที่สุดเหลือเป็นฐานให้โครงสร้างสืบพันธุ์ของเชื้อรางอกออกมา

ถั่งเช่าจีนตามธรรมชาติที่มีราคาสูงมักหมายถึงกลุ่มเชื้อราที่ปัจจุบันใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Ophiocordyceps sinensis มันสัมพันธ์กับตัวอ่อนผีเสื้อกลุ่ม ghost moth ซึ่งอาศัยอยู่ใต้ดินในทุ่งหญ้าบนที่สูงของที่ราบสูงทิเบตและพื้นที่ใกล้เคียง

สปอร์ของเชื้อราสามารถเกาะผิวตัวอ่อน งอกโครงสร้างเล็ก ๆ เพื่อผ่านชั้นผิว แล้วเพิ่มจำนวนภายในร่างกาย งานทดลองกับตัวอ่อน ghost moth พบลำดับการบุกรุกได้ตั้งแต่สปอร์เกาะผิว งอกส่วนเจาะผ่านผิว และพบเซลล์เชื้อราในโพรงลำตัวภายในไม่กี่วันภายใต้เงื่อนไขทดลอง

ภาพเล่าว่าเชื้อราควบคุมสมองให้หนอนมุดลงดินเป็นเรื่องที่ฟังติดหู แต่สำหรับถั่งเช่าจีน หลักฐานที่ใช้ยืนยันกระบวนการติดเชื้อชี้ชัดเรื่องการเกาะผิวและเจาะเข้าสู่ตัวอ่อนมากกว่า ยังไม่ควรเล่าเกินหลักฐานว่าเชื้อราชักใยพฤติกรรมของหนอนทุกขั้นตอน ตัวอ่อนชนิดนี้ใช้ชีวิตใต้ดินอยู่แล้ว

เมื่อเชื้อราใช้สารอาหารจากโฮสต์จนวงจรดำเนินไป ร่างตัวอ่อนจะตายและคงรูปร่างไว้ จากนั้นส่วนที่เราเห็นเป็นก้านคล้ายเห็ดจึงงอกพ้นดินขึ้นมา เพื่อสร้างและกระจายสปอร์ต่อไป นั่นจึงเป็นที่มาของหน้าตาแปลกตา: ฐานเป็นร่างโฮสต์เดิม แต่ก้านที่งอกขึ้นคือเชื้อรา

ถั่งเช่าไม่ได้มีชนิดเดียว ผลิตภัณฑ์สีส้มที่เพาะเลี้ยงกันทั่วไปจำนวนมากเป็น Cordyceps militaris ซึ่งเป็นเชื้อรากลุ่มใกล้เคียงและเพาะได้ง่ายกว่า ขณะที่ “ถั่งเช่าจีน” ตามธรรมชาติเป็นระบบระหว่างเชื้อรา Ophiocordyceps กับตัวอ่อนผีเสื้อเฉพาะกลุ่ม จึงไม่ควรเหมารวมสินค้าทุกแบบว่าเป็นชนิดเดียวกัน

ความน่ากลัวแบบเชื้อราอาศัยแมลงจึงมีส่วนทำให้คนเชื่อมโยงถั่งเช่ากับโลกซอมบี้ของ The Last of Us ซึ่งใช้การติดเชื้อ Cordyceps เป็นแกนของเรื่อง แต่ในโลกจริงเชื้อรากลุ่มนี้มีความจำเพาะกับโฮสต์แมลง และเรื่องมนุษย์ติดเชื้อจนกลายเป็นซอมบี้เป็นเรื่องแต่ง

สรุปให้สั้นที่สุด ถั่งเช่าไม่ใช่หนอนที่งอกเห็ด แต่เป็น เชื้อราที่เติบโตบนและภายในตัวอ่อนแมลง หนอนคือโฮสต์ ส่วนก้านที่โผล่ขึ้นมาคือส่วนหนึ่งของเชื้อราที่ทำหน้าที่สืบพันธุ์ ภาพครึ่งหนอนครึ่งเห็ดจึงเป็นร่องรอยของวงจรชีวิตสองสิ่งที่มาบรรจบกัน