สหรัฐฯ มองประเทศไทยสำคัญอย่างไรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จากมุมความร่วมมือด้านความมั่นคง

ถ้ามองจากแผนที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศไทยอาจไม่ได้เป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่ที่สุดหรือมีประชากรมากที่สุดในภูมิภาค แต่ในมุมของสหรัฐอเมริกา ไทยมีสถานะที่ค่อนข้างพิเศษ เพราะเป็นหนึ่งในพันธมิตรทางทหารที่เก่าแก่ที่สุดของสหรัฐฯ ในเอเชีย และมีความร่วมมือด้านความมั่นคงต่อเนื่องมายาวนาน

 

สหรัฐฯ ระบุว่าไทยเป็น พันธมิตรตามสนธิสัญญาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีปเพียงประเทศเดียว และเป็นพันธมิตรตามสนธิสัญญามาตั้งแต่ปี 1954 ก่อนที่สหรัฐฯ จะกำหนดสถานะไทยเป็น Major Non-NATO Ally หรือพันธมิตรนอก NATO รายสำคัญในปี 2003

 

1. ไทยเป็นพันธมิตรทางทหารที่มีความสัมพันธ์ยาวนาน

 

ความสัมพันธ์ด้านความมั่นคงระหว่างไทยกับสหรัฐฯ ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แต่มีรากฐานมาตั้งแต่ยุคสงครามเย็น และพัฒนาต่อเนื่องผ่านข้อตกลงหลายฉบับ

 

สหรัฐฯ ระบุว่าพื้นฐานสำคัญของความสัมพันธ์ด้านการป้องกันประเทศประกอบด้วย Manila Pact ปี 1954, Thanat-Rusk Communiqué ปี 1962, Joint Vision Statement และข้อตกลงด้านยุทธศาสตร์ที่เกิดขึ้นในเวลาต่อมา

 

สิ่งนี้ทำให้ไทยมีสถานะที่แตกต่างจากประเทศที่สหรัฐฯ เพิ่งเริ่มสร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงในช่วงหลัง เพราะมีทั้งประวัติศาสตร์ กลไกความร่วมมือ และความคุ้นเคยระหว่างกองทัพของทั้งสองประเทศสะสมมาเป็นเวลานาน

 

2. Cobra Gold ทำให้ไทยเป็นศูนย์กลางการฝึกร่วมระดับภูมิภาค

 

หนึ่งในตัวอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุดคือ การฝึกร่วม Cobra Gold ซึ่งไทยกับสหรัฐฯ เป็นเจ้าภาพร่วม และมีประเทศอื่นเข้าร่วมด้วย

 

กระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ระบุว่า Cobra Gold เป็นหนึ่งในการฝึกสำคัญในอินโด-แปซิฟิก และการฝึกในภูมิภาคมีแนวโน้มซับซ้อนและมีประเทศเข้าร่วมมากขึ้น

 

ความสำคัญจึงไม่ได้อยู่แค่การฝึกทางทหารระหว่างไทยกับสหรัฐฯ แต่ยังเป็นพื้นที่ให้หลายประเทศได้ฝึกปฏิบัติการร่วมกัน ทั้งด้านการทหาร การช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม และการรับมือภัยพิบัติ

 

ในมุมนี้ ไทยจึงมีบทบาทเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญสำหรับการสร้างความคุ้นเคยและความสามารถในการทำงานร่วมกันของกองกำลังจากหลายประเทศ

 

3. ไทยมีความสำคัญต่อการรับมือภัยพิบัติและภารกิจด้านมนุษยธรรม

 

ความร่วมมือด้านความมั่นคงไม่ได้หมายถึงการเตรียมพร้อมสำหรับสงครามเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการช่วยเหลือประชาชนเมื่อเกิดภัยพิบัติ

 

การฝึกร่วมระหว่างไทยกับสหรัฐฯ จึงมีองค์ประกอบด้านการช่วยเหลือผู้ประสบภัยและการบรรเทาสาธารณภัยด้วย กระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ยังยกตัวอย่างว่าความสามารถที่พัฒนาจากการฝึกร่วมถูกนำไปใช้ในการตอบสนองต่อเหตุแผ่นดินไหวในภูมิภาคด้วย

 

เรื่องนี้ทำให้ความสัมพันธ์ทางทหารมีมิติที่กว้างกว่าการเตรียมกำลังรบ เพราะสามารถใช้ในการสร้างความพร้อมสำหรับเหตุฉุกเฉินที่กระทบต่อประชาชนจำนวนมากได้

 

4. ไทยอยู่ในจุดยุทธศาสตร์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

 

อีกเหตุผลสำคัญคือที่ตั้งของประเทศไทย ไทยอยู่บริเวณใจกลางของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป และมีความเชื่อมโยงกับประเทศในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง

 

สหรัฐฯ ระบุว่าความร่วมมือกับไทยมีทั้งระดับทวิภาคีและระดับภูมิภาค โดยให้ความสำคัญกับความมั่นคงและความเจริญรุ่งเรืองของภูมิภาค รวมถึงความร่วมมือในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง

 

ดังนั้น ในมุมยุทธศาสตร์ ไทยไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างกรุงเทพฯ กับวอชิงตัน แต่ยังเชื่อมโยงกับภาพใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย

 

5. ไทยช่วยให้สหรัฐฯ ทำงานร่วมกับประเทศอื่นในภูมิภาคได้

 

ความสำคัญอีกด้านหนึ่งคือไทยไม่ได้มีบทบาทเพียงในความสัมพันธ์สองประเทศ แต่ยังสามารถเป็นพื้นที่สำหรับความร่วมมือพหุภาคี

 

ข้อตกลงด้านยุทธศาสตร์ของไทยและสหรัฐฯ ระบุถึงความสำคัญของ ASEAN และสนับสนุนบทบาทของกลไกที่นำโดยอาเซียน เช่น ASEAN Defence Ministers' Meeting-Plus และ ASEAN Regional Forum รวมถึงความร่วมมือด้านความมั่นคงในภูมิภาค

 

นี่เป็นเหตุผลที่การฝึกอย่าง Cobra Gold มีความหมายมากกว่าการฝึกของกองทัพสองประเทศ เพราะสามารถดึงประเทศอื่นเข้ามาทำงานร่วมกัน และช่วยสร้างความสามารถในการประสานงานเมื่อเกิดวิกฤต

 

แล้วสหรัฐฯ มองไทยอย่างไรเมื่อเทียบกับประเทศอื่น?

 

คำตอบที่น่าสนใจคือ ไทยไม่ได้เป็นพันธมิตรเพียงประเทศเดียวของสหรัฐฯ ในเอเชียแปซิฟิก เพราะสหรัฐฯ มีพันธมิตรตามสนธิสัญญาหลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ฟิลิปปินส์ และออสเตรเลีย แต่ไทยมีสถานะเฉพาะตัวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป และมีประวัติความร่วมมือด้านความมั่นคงกับสหรัฐฯ ยาวนาน

 

ในเอกสารของสหรัฐฯ ไทยจึงถูกอธิบายว่าเป็นพันธมิตรสำคัญด้านความมั่นคงในเอเชีย และความสัมพันธ์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องกองทัพ แต่ครอบคลุมความร่วมมือทางการเมือง เศรษฐกิจ สุขภาพ การบังคับใช้กฎหมาย และประเด็นระดับภูมิภาคด้วย

 

เมื่อมองภาพรวมแล้ว ความสำคัญของประเทศไทยในสายตาสหรัฐฯ จึงไม่ได้อยู่ที่การเป็น “ฐานทัพ” หรือการเป็นประเทศที่มีกองทัพขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน ทั้งสถานะพันธมิตรที่มีมายาวนาน ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ ความสามารถในการจัดการฝึกร่วมขนาดใหญ่ และบทบาทของไทยในโครงสร้างความร่วมมือของอาเซียน

 

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดคือ ความสัมพันธ์ด้านความมั่นคงไทย-สหรัฐฯ ได้ปรับตัวจากยุคสงครามเย็นมาสู่โจทย์ใหม่ ๆ เช่น การช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม ภัยพิบัติ อาชญากรรมข้ามชาติ และความมั่นคงในภูมิภาค

 

ดังนั้น หากถามว่า “สหรัฐฯ มองประเทศไทยสำคัญอย่างไรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้?” คำตอบจากมุมความมั่นคงก็คือ ไทยเป็นทั้งพันธมิตรตามสนธิสัญญาที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน เป็นจุดเชื่อมสำคัญของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป และเป็นหนึ่งในพื้นที่หลักที่สหรัฐฯ ใช้สร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงกับประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาค