"สถานีไฟฟ้าใต้ดิน" กลางเมืองใหญ่ เขาเอาหม้อแปลงไฟขนาดยักษ์มุดลงไปวางยังไงโดยไม่ระเบิดหรือทำเมืองดับ?

"สถานีไฟฟ้าใต้ดิน" กลางเมืองใหญ่ เขาเอาหม้อแปลงไฟขนาดยักษ์มุดลงไปวางยังไงโดยไม่ระเบิดหรือทำเมืองดับ?

ในพื้นที่ใจกลางเมืองที่มีความหนาแน่นสูงและที่ดินมีราคามหาศาล การสร้างสถานีเปลี่ยนไฟฟ้าแรงสูงบนดินแบบทั่วไปเป็นเรื่องแทบเป็นไปไม่ได้ การไฟฟ้านครหลวงและเมืองใหญ่ทั่วโลกจึงต้องสร้าง "สถานีไฟฟ้าใต้ดิน" (Underground Substation) มุดอยู่ลึกลงไปใต้ดินหลายสิบเมตร โดยที่ผู้คนเดินผ่านไปมาด้านบนแทบไม่เคยรู้ตัว คำถามคือ หม้อแปลงไฟฟ้าแรงสูงขนาดยักษ์หนักหลายร้อยตัน และระบบจ่ายไฟแรงดันสูงระดับ 230,000 โวลต์ ถูกลำเลียงมุดลงไปวางได้อย่างไรโดยปลอดภัย ไม่เสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัย หรือระเบิดชอร์ตทำไฟดับทั้งเมือง?

ความท้าทายแรกคือ "การขนย้ายและติดตั้ง" วิศวกรจะออกแบบอาคารใต้ดินด้วยการขุดเจาะแบบ Cut-and-Cover พร้อมสร้างช่องเปิดพิเศษ (Equipment Hatch) ขนาดใหญ่ไว้ที่ผิวดิน เพื่อให้เครนขนาดยักษ์ทยอยหย่อนหม้อแปลงและอุปกรณ์ไฟฟ้าแรงสูงลงไปตามช่องเปิดทีละชิ้น จากนั้นจึงปิดผนึกโครงสร้างด้วยแผ่นคอนกรีตอัดแรงและตกแต่งผิวดินด้านบนให้กลายเป็นสวนสาธารณะ หรืออาคารทั่วไป

ความท้าทายประการต่อมาคือ "การป้องกันระเบิดและอัคคีภัย" หม้อแปลงไฟฟ้าแรงสูงยุคเก่ามักใช้น้ำมันเป็นสารระบายความร้อนซึ่งติดไฟได้ แต่สำหรับสถานีใต้ดิน วิศวกรจะเปลี่ยนมาใช้หม้อแปลงชนิดแห้ง (Dry-type Transformer) หรือใช้นวัตกรรมก๊าซฉนวน SF6 (Sulfur Hexafluoride) ในระบบ Gas-Insulated Switchgear (GIS) ซึ่งไม่ติดไฟ อุปกรณ์ทั้งหมดจะถูกปิดกั้นในถังความดันโลหะอย่างมิดชิด ป้องกันการเกิดประกายไฟสัมผัสกับอากาศภายนอกอย่างสิ้นเชิง

นอกจากนี้ การระบายความร้อนและแรงดันก็เป็นสิ่งสำคัญ ใต้ดินไม่มีลมพัดตามธรรมชาติ จึงต้องติดตั้งระบบระบายอากาศอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ (HVAC) ที่อัดอากาศเย็นลงไปและดูดความร้อนออกตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมทั้งใช้วิธีแบ่งห้องกักเก็บอุปกรณ์แยกจากกันด้วยผนังกันไฟและผนังกันแรงอัดระเบิด (Blast Wall) หากเกิดเหตุขัดข้องขึ้นในห้องใดห้องหนึ่ง ระบบก๊าซดับเพลิงอัตโนมัติจะทำงานทันทีโดยไม่ส่งผลกระทบต่ออุปกรณ์ห้องอื่นและไม่ทำให้ระบบไฟฟ้าส่วนใหญ่ของเมืองต้องดับลง