อุโมงค์ขุนตาน ขุดผ่านภูเขาหินแข็งยุคไม่มีเครื่องมือไฮเทค ช่างยุคก่อนเขารอดมาได้ยังไง?

"อุโมงค์ขุนตาน" อุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทยด้วยระยะทาง 1,352 เมตร พาดผ่านเทือกเขาขุนตานระหว่างจังหวัดลำปางและลำพูน คือหนึ่งในตำนานงานวิศวกรรมที่แลกมาด้วยหยาดเหงื่อและชีวิตของผู้คนนับพัน การก่อสร้างเริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2450 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และแล้วเสร็จในสมัยรัชกาลที่ 6 ยุคที่ไม่มีทั้งเครื่องเจาะหัวเจาะอุโมงค์ (TBM) ไม่มีรถแบคโฮ และไม่มีเทคโนโลยีการรักษาสภาพดินเลนสมัยใหม่

โจทย์ที่ท้าทายที่สุดคือการขุดผ่าน "ชั้นหินแกรนิตแข็ง" ของเทือกเขาขุนตาน วิศวกรชาวเยอรมัน "มร.เอมิล ไอเซนโฮเฟอร์" (Emil Eisenhofer) ผู้ควบคุมการก่อสร้าง ต้องใช้เทคโนโลยีที่ดีที่สุดในยุคนั้น นั่นคือการใช้แรงงานคนตอกส่วดด้วยมือ รั่วเจาะรูบนหน้าหิน จากนั้นอัดยัดด้วย "ระเบิดไดนาไมต์" เพื่อระเบิดหินทีละนิด แล้วใช้แรงงานคนและสัตว์พาหนะขนเศษหินใส้รถเข็นออกมาด้านนอก

อันตรายรอบด้านคือสิ่งที่กรรมกรชาวไทย ชาวจีน และชาวลาวต้องเผชิญทุกวินาที ควันพิษจากการระเบิด อากาศภายในอุโมงค์ที่เบาบางจนต้องใช้วิธีต่อท่อส่งอากาศและพัดลมระบายอากาศแบบโบราณ ความเสี่ยงจากหินถล่มทรุดตัวเนื่องจากยังไม่มีระบบคอนกรีตฉีด (Shotcrete) หรือพุกยึดหิน (Rock Bolts) รวมถึงโรคระบาดร้ายแรงในป่าลึกอย่างไข้มาลาเรีย ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตในระหว่างการก่อสร้างนับร้อยคน

เพื่อให้การเจาะเข้าหากันแม่นยำ วิศวกรได้ใช้เทคโนโลยีการสำรวจทางภูมิศาสตร์ด้วยระบบกล้องแทรนสิต (Transit) และรังวัดสามเหลี่ยม โดยขุดเจาะพร้อมกันจากทั้งสองฝั่ง (ฝั่งลำปางและฝั่งลำพูน) จนกระทั่งปลายอุโมงค์ทั้งสองด้านมาบรรจบกันได้อย่างแม่นยำคลาดเคลื่อนเพียงไม่กี่เซนติเมตร อุโมงค์ขุนตานจึงไม่ได้เป็นเพียงเส้นทางรถไฟสู่ภาคเหนือ แต่คืออนุสรณ์สถานแห่งความเพียรพยายามและวิศวกรรมยุคบุกเบิกที่ยังคงเปิดใช้งานมาจนถึงปัจจุบัน