รู้หรือไม่? “สวัสดี” คำที่คนไทยพูดทุกวัน เพิ่งใช้ทักทายไม่ถึง 100 ปี ใครเป็นคนเริ่ม?

 

“สวัสดีครับ” “สวัสดีค่ะ”

สองคำสั้น ๆ ที่คนไทยพูดกันแทบทุกวัน ตั้งแต่ตื่นเช้ามาเจอคนในบ้าน เดินทางไปทำงาน พบเพื่อนฝูง เข้าร้านค้า ไปโรงพยาบาล ติดต่อราชการ หรือแม้แต่เปิดโทรศัพท์ขึ้นมาคุยกับใครสักคนผ่านโลกออนไลน์

หลายคนพูดคำว่า “สวัสดี” จนเป็นเรื่องธรรมดา จนแทบไม่เคยตั้งคำถามว่า คำนี้มาจากไหน ใครเป็นคนคิดขึ้นมา และคนไทยเริ่มใช้ “สวัสดี” เป็นคำทักทายตั้งแต่เมื่อใด?

ยิ่งสำหรับคนรุ่นที่เติบโตมากับการไหว้และการกล่าวคำว่า “สวัสดี” ตั้งแต่เด็ก เรื่องนี้ยิ่งน่าสนใจ เพราะเราอาจเคยเข้าใจว่า “สวัสดี” เป็นคำทักทายของคนไทยมาแต่โบราณ ใช้กันมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยหรือกรุงศรีอยุธยา

แต่ข้อเท็จจริงกลับไม่เป็นเช่นนั้นทั้งหมด

ตัวคำว่า “สวัสดี” มีรากศัพท์เก่าแก่มาก แต่การนำคำนี้มาใช้เป็นคำทักทายแบบที่คนไทยคุ้นเคยในปัจจุบัน เพิ่งเกิดขึ้นในช่วงไม่ถึง 100 ปีที่ผ่านมา

และเบื้องหลังคำธรรมดา ๆ นี้ มีชื่อของ พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ) รวมถึงเหตุการณ์สำคัญในสมัยรัฐบาล จอมพล ป. พิบูลสงคราม เข้ามาเกี่ยวข้องอย่างชัดเจน

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ประวัติของคำคำหนึ่ง แต่เป็นภาพสะท้อนว่า ภาษา วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของคนไทยสามารถเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยได้อย่างไร

“สวัสดี” มีความหมายว่าอะไร?

ก่อนจะไปถึงเรื่องว่าใครเป็นผู้ริเริ่มใช้คำนี้เป็นคำทักทาย ต้องย้อนกลับไปดูความหมายดั้งเดิมของคำเสียก่อน

คำว่า “สวัสดี” มีรากศัพท์จากคำโบราณในกลุ่มภาษาอินเดีย โดยเกี่ยวข้องกับคำว่า “โสตถิ” ในภาษาบาลี และ “สฺวสฺติ” ในภาษาสันสกฤต

คำดังกล่าวมีความหมายในทางที่ดีและเป็นมงคล เช่น ความดีงาม ความโชคดี ความสำเร็จ ความมั่งคั่ง ความสุข และการดำรงอยู่ในภาวะที่ดี

ข้อมูลจากหอสมุดมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทาระบุว่า “สวัสดี” มาจากคำภาษาสันสกฤตว่า “สฺวสฺติ” ซึ่งมีความหมายเกี่ยวกับการเป็นหรือดำรงอยู่ในภาวะที่ดี ความโชคดี ความสำเร็จ ความมั่งคั่งร่ำรวย และความสุข อีกทั้งคำนี้มีใช้ในภาษาไทยมาแต่เดิมในลักษณะของคำอวยพร ก่อนจะถูกนำมาปรับใช้เป็นคำทักทาย

จึงต้องแยกให้ออกระหว่าง “คำว่าสวัสดี” กับ “การใช้สวัสดีเป็นคำทักทาย”

สองเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

คำนี้ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นใหม่ในช่วง พ.ศ. 2476 หรือ พ.ศ. 2486 แต่เป็นคำที่มีรากศัพท์เก่าแก่และมีการใช้ในภาษาไทยมาก่อนแล้ว

สิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงศตวรรษที่ผ่านมา คือการนำคำดังกล่าวมาเปลี่ยนบทบาทให้กลายเป็นคำทักทายที่ใช้กันอย่างเป็นแบบแผน

พูดง่าย ๆ คือ

คำเก่า แต่หน้าที่ในการเป็นคำทักทายแบบสมัยใหม่เพิ่งเกิดขึ้นภายหลัง

นี่คือจุดที่หลายคนอาจเข้าใจคลาดเคลื่อน

ความหมายของ “สวัสดี” จึงไม่ใช่แค่ “Hello”

หากแปลในบริบทของการทักทาย “สวัสดี” อาจทำหน้าที่คล้ายคำว่า “Hello” ในภาษาอังกฤษ

แต่ในแง่รากศัพท์ “สวัสดี” มีความหมายลึกกว่านั้น เพราะเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ดี ความเป็นมงคล และความปรารถนาดี

นั่นหมายความว่า เมื่อคนไทยกล่าวว่า “สวัสดี” กับใครสักคน จึงไม่ใช่เพียงการส่งสัญญาณว่า “ฉันกำลังจะพูดกับคุณ” เท่านั้น

แต่ในทางวัฒนธรรมยังแฝงความหมายของการอวยพรและส่งความปรารถนาดีให้แก่กันอยู่ด้วย

จึงไม่น่าแปลกใจที่คำนี้จะเหมาะกับการนำมาใช้เป็นคำทักทาย

เพราะแทนที่จะเป็นเพียงคำเรียกหรือคำส่งเสียงเพื่อให้คนหันมาสนใจ “สวัสดี” กลับมีความหมายที่เป็นมงคลอยู่ในตัว

แล้วก่อนมี “สวัสดี” คนไทยทักกันอย่างไร?

คำถามนี้น่าสนใจมาก เพราะหาก “สวัสดี” ยังไม่ได้เป็นคำทักทายมาตรฐาน คนไทยในอดีตย่อมต้องมีวิธีทักทายกันอยู่แล้ว

คำตอบคือ คนไทยไม่ได้ไม่มีคำพูดสำหรับการทักทาย แต่การทักทายในชีวิตประจำวันไม่ได้ยึดคำกลางเพียงคำเดียวแบบที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน

ข้อมูลของ Thai PBS ระบุว่า แต่เดิมคนไทยมักทักทายกันด้วยคำถามอย่าง “สบายดีหรือ” หรือถามต่อว่า “ไปไหนมา” ซึ่งเป็นรูปแบบการพูดที่สะท้อนวิถีชีวิตและความสัมพันธ์ของผู้คนในสังคมไทยในอดีต

ลองนึกภาพคนสมัยก่อนเดินสวนกันในหมู่บ้าน

แทนที่จะพูดว่า

“สวัสดีครับ”

อีกฝ่ายอาจถามว่า

“ไปไหนมา?”

หรือ

“สบายดีหรือ?”

คำถามเหล่านี้ฟังดูธรรมดามากในปัจจุบัน แต่ในวัฒนธรรมการสื่อสารของคนไทย คำถามดังกล่าวสามารถทำหน้าที่เป็นการทักทายได้

โดยเฉพาะคำว่า “กินข้าวหรือยัง” ซึ่งหลายคนในรุ่นก่อน ๆ คุ้นเคยเป็นอย่างดี

แม้ผู้ถามอาจไม่ได้ตั้งใจจะชวนไปกินข้าวจริง ๆ แต่เป็นภาษาที่ใช้แสดงความห่วงใยและความเป็นกันเอง

จุดนี้สะท้อนให้เห็นลักษณะเฉพาะอย่างหนึ่งของภาษาไทย

คือ การทักทายไม่ได้จำเป็นต้องเป็นคำทักทายโดยตรงเสมอไป

บางครั้งคำถามเกี่ยวกับชีวิตประจำวันก็สามารถทำหน้าที่เป็นคำทักทายได้เช่นกัน

แล้วใครเป็นคนริเริ่มนำ “สวัสดี” มาใช้ทักทาย?

ชื่อที่ต้องจดจำไว้คือ พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ) นักปราชญ์ด้านภาษาไทยและบุคคลสำคัญในวงการภาษาไทย

ข้อมูลจาก Chula Radio Plus ระบุว่า ผู้ที่ริเริ่มใช้คำว่า “สวัสดี” คือพระยาอุปกิตศิลปสาร โดยพิจารณาคำจาก “โสตฺถิ” ในภาษาบาลี และ “สวัสติ” ในภาษาสันสกฤต ก่อนนำมาใช้เป็นคำทักทายที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ขณะที่ท่านดำรงบทบาทเป็นอาจารย์อยู่ที่นั่น

Thai PBS ก็ให้ข้อมูลไปในทิศทางเดียวกันว่า ในปี พ.ศ. 2476 พระยาอุปกิตศิลปสารเริ่มใช้คำว่า “สวัสดี” ขณะที่เป็นอาจารย์พิเศษด้านภาษาไทยที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมีการทดลองใช้ในหมู่นิสิตก่อน

ดังนั้น หากถามว่า

“ใครเป็นผู้ริเริ่มนำคำว่า ‘สวัสดี’ มาใช้เป็นคำทักทายสมัยใหม่?”

คำตอบที่มีหลักฐานรองรับคือ

พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ)

แต่ถ้าถามว่า

“ใครคือคนไทยคนแรกในประวัติศาสตร์ที่เคยพูดคำว่าสวัสดี?”

คำถามนี้ไม่ควรตอบแบบฟันธง เพราะตัวคำมีใช้ในภาษาไทยมาก่อนการนำมาใช้เป็นคำทักทาย และไม่มีหลักฐานที่จะระบุบุคคลแรกที่เคยเปล่งคำนี้ได้อย่างแน่นอน

นี่เป็นรายละเอียดเล็ก ๆ แต่สำคัญมาก หากต้องการเขียนเรื่องประวัติศาสตร์ภาษาให้ถูกต้อง

จุดเริ่มต้นไม่ได้อยู่ที่รัฐบาล แต่เริ่มจากวงการการศึกษา

เรื่องที่น่าสนใจคือ “สวัสดี” ไม่ได้กลายเป็นคำทักทายทั่วประเทศในทันที

ในระยะแรก คำนี้เริ่มจากวงการการศึกษาและกลุ่มอาจารย์กับนิสิต

Thai PBS ระบุว่า พระยาอุปกิตศิลปสารได้เขียนถึงความสำคัญของคำว่า “สวัสดี” และส่งเสริมให้นิสิตอักษรศาสตร์ชั้นปีที่ 1 และ 2 ใช้คำดังกล่าว โดยมีข้อความลงวันที่ 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2478 ซึ่งสะท้อนความตั้งใจของท่านที่จะให้มหาวิทยาลัยเป็นจุดเริ่มต้นในการทำให้คำทักทายนี้แพร่หลายออกไป

เรื่องนี้น่าสนใจตรงที่พระยาอุปกิตศิลปสารไม่ได้มอง “สวัสดี” เป็นเพียงคำศัพท์คำหนึ่ง

แต่เห็นว่าประเทศไทยควรมีคำทักทายที่เป็นแบบแผนในการพบปะกัน

จากจุดเริ่มต้นในรั้วมหาวิทยาลัย คำนี้จึงค่อย ๆ เดินทางออกสู่สังคมกว้างขึ้น

แต่การจะทำให้คนทั้งประเทศใช้คำเดียวกันได้ ย่อมต้องมีแรงผลักดันที่มากกว่าการใช้กันในกลุ่มนิสิตและอาจารย์

และจุดเปลี่ยนสำคัญก็มาถึงในอีกไม่กี่ปีต่อมา

วันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486 คือวันสำคัญของคำว่า “สวัสดี”

หากถามว่า “สวัสดีเริ่มกลายเป็นคำทักทายของคนไทยทั่วประเทศเมื่อใด?”

วันที่ที่ควรจำคือ

22 มกราคม พ.ศ. 2486

ในวันดังกล่าว รัฐบาลของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ประกาศให้ใช้คำว่า “สวัสดี” เป็นคำทักทายเมื่อแรกพบกันอย่างเป็นทางการ

นี่คือจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่

จากเดิมที่คำดังกล่าวถูกริเริ่มใช้ในแวดวงการศึกษา กลายมาเป็นแบบแผนการทักทายที่รัฐบาลส่งเสริมให้ใช้ในสังคมไทย

หากนับถึงปี พ.ศ. 2569 ก็เป็นเวลาประมาณ 83 ปี

จึงกล่าวได้อย่างถูกต้องว่า “สวัสดี” ในฐานะคำทักทายอย่างเป็นทางการของสังคมไทย มีประวัติไม่ถึง 100 ปี

แต่ต้องย้ำอีกครั้งว่า นั่นไม่ได้หมายความว่าคำว่า “สวัสดี” เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อ 83 ปีก่อน

เพราะตัวคำมีรากศัพท์เก่าแก่และมีการใช้ในภาษาไทยก่อนหน้านั้นแล้ว

สิ่งที่เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2486 คือการทำให้คำนี้มีสถานะเป็นคำทักทายอย่างเป็นทางการและแพร่หลายมากขึ้น

ทำไมรัฐบาลสมัยจอมพล ป. จึงให้ความสำคัญกับเรื่องนี้?

ต้องมองเหตุการณ์ภายใต้บริบทของสังคมไทยในช่วงเวลานั้น

พ.ศ. 2486 อยู่ในยุคที่รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามมีนโยบายเกี่ยวกับความเป็นชาติและการสร้างแบบแผนร่วมของสังคม

การกำหนดหรือส่งเสริมรูปแบบการปฏิบัติต่าง ๆ จึงไม่ได้มีเฉพาะเรื่องภาษา แต่ยังเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตและมารยาทในสังคมด้วย

การส่งเสริมคำว่า “สวัสดี” ให้เป็นคำทักทายจึงสามารถมองได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามทำให้การติดต่อระหว่างผู้คนมีรูปแบบที่ชัดเจนและเป็นมาตรฐานมากขึ้น

Thai PBS ระบุชัดว่า วันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามประกาศให้ใช้คำว่า “สวัสดี” เป็นคำทักทายเมื่อแรกพบ และถือเป็นการนำมาใช้อย่างเป็นทางการครั้งสำคัญ

จากคำในวงการศึกษา สู่คำที่เด็กไทยต้องรู้จัก

หลังจากนั้น “สวัสดี” ค่อย ๆ กลายเป็นคำที่ฝังอยู่ในชีวิตประจำวันของคนไทย

เด็กนักเรียนถูกสอนให้กล่าว “สวัสดี” เมื่อพบครู

เมื่อพบผู้ใหญ่ก็กล่าว “สวัสดี” พร้อมยกมือไหว้

ในสถานที่ทำงาน คนที่เพิ่งพบกันก็ใช้คำนี้

เจ้าหน้าที่พบประชาชนก็ใช้

พิธีกรเปิดรายการก็ใช้

พระสงฆ์หรือผู้ใหญ่ได้รับการกล่าวคำทักทายด้วยความสุภาพ

และเมื่อมีโทรศัพท์เข้ามา คนจำนวนไม่น้อยก็เริ่มต้นด้วยคำว่า “สวัสดี”

จากคำที่เคยอยู่ในวงจำกัดจึงกลายเป็นคำพื้นฐานที่เด็กไทยแทบทุกคนเรียนรู้ตั้งแต่วัยเยาว์

นี่คือพลังของภาษาเมื่อได้รับการยอมรับจากสังคม

แล้ว “สวัสดี” เกี่ยวข้องกับการไหว้อย่างไร?

อีกเรื่องที่คนไทยมักนึกถึงทันทีเมื่อได้ยินคำว่า “สวัสดี” คือการไหว้

เมื่อเด็กพูดว่า

“สวัสดีครับคุณครู”

ภาพที่ตามมามักเป็นการยกมือไหว้

แต่ในทางประวัติศาสตร์ควรเข้าใจว่า คำพูดกับท่าทางเป็นคนละองค์ประกอบกัน

“สวัสดี” คือคำทักทาย

ส่วน “ไหว้” คือกิริยาท่าทางที่ใช้แสดงความเคารพ ความสุภาพ หรือการทักทายตามบริบท

เมื่อทั้งสองสิ่งถูกใช้ควบคู่กันมาเป็นเวลานาน จึงกลายเป็นภาพจำของวัฒนธรรมไทย

ชาวต่างชาติที่มาเมืองไทยจำนวนไม่น้อยจึงจดจำ “การไหว้” และคำว่า “สวัสดี” ไปพร้อมกัน

พูดอีกอย่างหนึ่งก็คือ คำว่า “สวัสดี” ช่วยให้การทักทายมีถ้อยคำ ส่วนการไหว้ช่วยให้การทักทายมีภาษากาย

เมื่อรวมกันจึงเกิดเป็นรูปแบบการทักทายที่คนไทยคุ้นเคยอย่างมาก

คำว่า “สวัสดี” ผ่านยุคสมัยมาถึงโลกออนไลน์

ลองมองย้อนกลับไปตั้งแต่สมัยที่คำนี้เริ่มถูกนำมาใช้

ยุคนั้นไม่มีโทรศัพท์มือถือ ไม่มี LINE ไม่มี Facebook ไม่มีวิดีโอคอล และไม่มีโซเชียลมีเดีย

การพบปะกันส่วนใหญ่เกิดขึ้นต่อหน้า

การพูดคุยเกิดขึ้นในบ้าน ในโรงเรียน ในสถานที่ทำงาน ในตลาด หรือในชุมชน

แต่วันนี้รูปแบบการสื่อสารเปลี่ยนไปแทบทั้งหมด

เราสามารถคุยกับคนที่อยู่คนละจังหวัดหรือคนละประเทศได้ภายในไม่กี่วินาที

ทว่าคำว่า “สวัสดี” ยังไม่หายไป

เรายังคงพิมพ์ว่า

“สวัสดีครับ”

“สวัสดีค่ะ”

“สวัสดีตอนเช้า”

“สวัสดีปีใหม่”

หรือแม้แต่ส่งสติกเกอร์ที่มีคำว่า “สวัสดี” ไปหาเพื่อนและญาติ

นี่แสดงให้เห็นว่าเทคโนโลยีสามารถเปลี่ยนวิธีการสื่อสารได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถลบวัฒนธรรมการใช้ภาษาที่ฝังอยู่ในสังคมออกไปได้ง่าย ๆ

ที่น่าสนใจคือ “สวัสดี” เป็นทั้งคำทักทายและคำอวยพร

นี่อาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้คำนี้ยังคงฟังดูสุภาพและอบอุ่น แม้เราจะใช้มันซ้ำ ๆ ทุกวัน

เพราะรากความหมายของคำไม่ได้เป็นเพียงการเรียกให้อีกฝ่ายหันมาสนใจ แต่เกี่ยวข้องกับความดี ความเป็นมงคล ความสุข และความเจริญ

เมื่อกล่าวว่า “สวัสดี” จึงมีความหมายในเชิงปรารถนาดีอยู่ด้วย

แม้ผู้พูดอาจไม่ได้คิดถึงรากศัพท์ทุกครั้งที่พูด แต่ความหมายทางวัฒนธรรมยังคงทำงานอยู่เบื้องหลัง

นี่เป็นเสน่ห์ของภาษา

คำบางคำอาจถูกใช้จนเป็นเรื่องธรรมดา แต่ความหมายที่สั่งสมอยู่ภายในกลับมีประวัติยาวนานกว่าที่เราคิด

เรื่องนี้ยังทำให้เห็นว่า ภาษาไทยไม่เคยหยุดนิ่ง

หลายคนอาจคิดว่าภาษาไทยเป็นสิ่งที่ตายตัว

แต่ความจริงแล้วภาษาเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

คำบางคำเลิกใช้

คำบางคำเปลี่ยนความหมาย

คำบางคำมาจากภาษาอื่นแล้วถูกปรับเสียงให้เข้ากับภาษาไทย

และบางคำที่เคยมีความหมายอย่างหนึ่งก็ได้รับหน้าที่ใหม่ในสังคม

“สวัสดี” เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัด

รากศัพท์เก่าแก่

มีใช้ในภาษาไทยมาแต่เดิม

แต่ต่อมาถูกนำมาทำหน้าที่ใหม่ คือเป็นคำทักทาย

จากนั้นถูกผลักดันให้เป็นคำทักทายอย่างเป็นทางการ

แล้วค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตคนไทย

เส้นทางทั้งหมดนี้กินเวลาหลายช่วงวัย

จนคนรุ่นปัจจุบันแทบไม่รู้สึกว่า “สวัสดี” เคยเป็นคำใหม่ในสังคมไทย

ถ้าอย่างนั้น “ใครคือคนไทยคนแรกที่ใช้คำว่าสวัสดี?”

คำตอบที่ถูกต้องต้องแยกเป็นสองประเด็น

ถ้าถามว่า ใครเป็นผู้ริเริ่มนำคำว่า “สวัสดี” มาใช้เป็นคำทักทายสมัยใหม่

คำตอบคือ พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ) โดยมีข้อมูลระบุว่าเริ่มใช้ในปี พ.ศ. 2476 ขณะทำงานด้านการสอนภาษาไทยที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมีการทดลองใช้ในหมู่นิสิตก่อน

แต่ถ้าถามว่า ใครคือคนแรกในประวัติศาสตร์ไทยที่เคยพูดคำว่า “สวัสดี”

เรื่องนี้ไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะระบุตัวบุคคลได้

เพราะคำนี้มีใช้ในภาษาไทยอยู่ก่อนแล้วในฐานะคำที่เกี่ยวข้องกับความเป็นมงคลและคำอวยพร

ดังนั้น การใช้คำว่า “ผู้ริเริ่มนำมาใช้เป็นคำทักทาย” จึงแม่นยำกว่าการใช้คำว่า “ผู้คิดค้นคำว่าสวัสดี”

และการใช้คำว่า “รัฐบาลประกาศให้ใช้เป็นคำทักทายอย่างเป็นทางการในวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486” ก็เป็นการระบุเหตุการณ์ตามหลักฐานที่ชัดเจนกว่า

จากวันนั้นถึงวันนี้ ผ่านมาแล้วกว่า 80 ปี

วันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486 จนถึง พ.ศ. 2569 เป็นเวลาประมาณ 83 ปี

ตลอดช่วงเวลานั้น คนไทยหลายรุ่นเติบโตมากับคำว่า “สวัสดี”

บางคนจำได้ว่าตอนเป็นเด็กต้องยกมือไหว้ผู้ใหญ่พร้อมกล่าวคำนี้

บางคนจำภาพคุณครูยืนหน้าห้องแล้วให้นักเรียนกล่าว “สวัสดีครับคุณครู”

บางคนจำการรับโทรศัพท์ในบ้านสมัยก่อน ซึ่งคำแรกที่พูดออกมาคือ “สวัสดี”

และสำหรับคนรุ่นใหม่ คำนี้ก็ยังคงอยู่ เพียงเปลี่ยนช่องทางจากการพูดต่อหน้าไปเป็นการพิมพ์ผ่านหน้าจอ

คำจึงยังเหมือนเดิม แต่โลกที่ใช้คำเปลี่ยนไป

 

ในมุมมองของผู้เขียนเห็นว่า เรื่องของคำว่า “สวัสดี” เป็นอีกหนึ่งเรื่องใกล้ตัวที่น่าสนใจ เพราะเป็นสิ่งที่เราใช้ทุกวันจนแทบไม่เคยตั้งคำถามถึงที่มา

หลายครั้งเรามักคิดว่าของที่อยู่กับเรามานานต้องมีมาตั้งแต่โบราณทั้งหมด แต่เรื่อง “สวัสดี” แสดงให้เห็นว่าไม่ใช่เสมอไป

ตัวคำมีรากศัพท์เก่าแก่จริง

มีการใช้ในภาษาไทยมาก่อนจริง

แต่การนำคำนี้มาใช้เป็นคำทักทายอย่างที่เราคุ้นเคยนั้นเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในช่วงประมาณหนึ่งศตวรรษที่ผ่านมา

และมีบุคคลสำคัญอยู่สองช่วงด้วยกัน

ช่วงแรกคือ พระยาอุปกิตศิลปสาร ผู้ริเริ่มนำคำนี้มาใช้เป็นคำทักทายและส่งเสริมในหมู่นิสิต

ช่วงที่สองคือ รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ซึ่งประกาศให้ใช้คำว่า “สวัสดี” เป็นคำทักทายเมื่อแรกพบอย่างเป็นทางการในวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486

ดังนั้น หากวันหนึ่งมีคนถามว่า

“สวัสดีเป็นคำไทยแท้หรือไม่?”

คำตอบก็ต้องอธิบายให้ละเอียดกว่าคำว่าใช่หรือไม่ใช่ เพราะรากศัพท์มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต และถูกนำมาปรับใช้ในภาษาไทยจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการสื่อสารของคนไทย

และหากถามว่า

“ทำไมคำนี้ถึงสำคัญ?”

ผู้เขียนเห็นว่า คำตอบไม่ได้อยู่ที่ตัวอักษรเพียง 7 ตัว แต่อยู่ที่ความหมายที่คนไทยใส่ลงไปในคำนี้ตลอดหลายสิบปี

เมื่อเราพูด “สวัสดี” เรากำลังเปิดประตูให้การสนทนาเริ่มต้น

กำลังแสดงความสุภาพต่อกัน

และในความหมายเชิงรากศัพท์ ยังเป็นถ้อยคำที่เกี่ยวข้องกับความดี ความเป็นมงคล และความปรารถนาดี

คำสั้น ๆ จึงมีความหมายมากกว่าที่คิด

“สวัสดี” อาจเป็นคำธรรมดา แต่เรื่องราวไม่ธรรมดา

จากคำที่มีรากศัพท์เก่าแก่ในภาษาบาลีและสันสกฤต

จากคำที่เคยใช้ในภาษาไทยในลักษณะของคำอวยพร

จากความคิดของนักปราชญ์ด้านภาษาอย่างพระยาอุปกิตศิลปสาร

จากห้องเรียนและกลุ่มนิสิตคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

จนถึงการประกาศใช้ในระดับประเทศเมื่อวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486

ทั้งหมดนี้ทำให้คำว่า “สวัสดี” เดินทางมาไกลกว่าที่เราคิด

และวันนี้ ไม่ว่าเราจะอยู่บ้าน ทำงาน เดินตลาด พบญาติผู้ใหญ่ เปิดโทรศัพท์ หรือเริ่มต้นสนทนากับคนแปลกหน้า

เรายังคงพูดคำเดิมว่า

“สวัสดีครับ”

หรือ

“สวัสดีค่ะ”

คำที่เราใช้จนคุ้นปากอาจดูธรรมดา

แต่เมื่อรู้ประวัติของมันแล้ว จะพบว่าเบื้องหลังคำธรรมดาคำนี้มีทั้งเรื่องของภาษา การศึกษา นโยบายของรัฐ และวัฒนธรรมการอยู่ร่วมกันของคนไทยซ่อนอยู่

และบางที นี่อาจเป็นเหตุผลว่าเหตุใดคำว่า “สวัสดี” จึงยังคงอยู่กับสังคมไทย แม้โลกจะเปลี่ยนไปมากเพียงใดก็ตาม

เพราะสุดท้ายแล้ว การทักทายที่ดีอาจไม่ใช่เพียงการเอ่ยคำใดคำหนึ่งออกมา

แต่คือการบอกอีกฝ่ายอย่างเรียบง่ายว่า

“ฉันเห็นคุณ และฉันปรารถนาดีต่อคุณ”

นั่นอาจเป็นความหมายที่งดงามที่สุดของคำว่า “สวัสดี”

---

แหล่งที่มาของข้อมูล :

1. Thai PBS NOW — บทความ “22 มกราคม 2486 ประกาศใช้ ‘สวัสดี’ คำทักทายแห่งความปรารถนาดี” ให้ข้อมูลเกี่ยวกับรากศัพท์ของคำ การเริ่มนำมาใช้ในปี พ.ศ. 2476 โดยพระยาอุปกิตศิลปสาร การส่งเสริมในหมู่นิสิต และการประกาศใช้เป็นคำทักทายอย่างเป็นทางการในวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486

2. Thai PBS On This Day — ข้อมูลวันที่ 22 มกราคม พ.ศ. 2486 ระบุว่า พระยาอุปกิตศิลปสารเริ่มนำ “สวัสดี” มาใช้ในปี พ.ศ. 2476 และรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามประกาศให้ใช้เป็นคำทักทายเมื่อแรกพบอย่างเป็นทางการใน พ.ศ. 2486 พร้อมข้อมูลเรื่องรากศัพท์จาก “โสตถิ” ในภาษาบาลีและ “สวัสดิ” ในภาษาสันสกฤต

3. Chula Radio Plus สถานีวิทยุจุฬาฯ — ข้อมูลระบุว่าพระยาอุปกิตศิลปสารเป็นผู้ริเริ่มนำคำว่า “สวัสดี” มาใช้เป็นคำทักทาย โดยเชื่อมโยงกับศัพท์ “โสตฺถิ” ในภาษาบาลีและ “สวัสติ” ในภาษาสันสกฤต และเริ่มใช้ที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก่อนรัฐบาลประกาศใช้ในปี พ.ศ. 2486

4. หอสมุดมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา — ให้ข้อมูลความหมายของ “สฺวสฺติ” ในภาษาสันสกฤตว่าเกี่ยวข้องกับการดำรงอยู่ในภาวะที่ดี ความโชคดี ความสำเร็จ ความมั่งคั่ง และความสุข รวมถึงระบุว่าคำนี้มีใช้ในภาษาไทยในลักษณะคำอวยพรมาก่อนการนำมาใช้เป็นคำทักทาย