เจาะลึก "ทางด่วนขั้นที่ 1" เมกะโปรเจกต์ลอยฟ้าแห่งแรกที่เปลี่ยนโครงสร้างเมืองหลวง

เจาะลึก "ทางด่วนขั้นที่ 1" เมกะโปรเจกต์ลอยฟ้าแห่งแรกที่เปลี่ยนโครงสร้างเมืองหลวง

เมื่อเอ่ยถึงโครงสร้างพื้นฐานที่เข้ามาปฏิวัติการเดินทางของคนเมืองหลวง "ทางพิเศษเฉลิมมหานคร" หรือที่เรียกกันติดปากว่า "ทางด่วนขั้นที่ 1" คือเมกะโปรเจกต์ลอยฟ้าแห่งแรกของประเทศไทย เปิดใช้งานอย่างเป็นทางการเมื่อปี พ.ศ. 2524 การเกิดขึ้นของทางด่วนสายนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่การสร้างถนนเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งสาย แต่คือจุดเปลี่ยนทางวิศวกรรมโยธาและการวางผังเมืองครั้งใหญ่ ที่ยกเส้นทางคมนาคมขึ้นไปอยู่บนอากาศเพื่อผ่าวิกฤตจราจรที่เริ่มอัมพาตบนพื้นดิน

ในยุคทศวรรษที่ 2510 กรุงเทพมหานครเผชิญปัญหาการขยายตัวของเมืองอย่างรวดเร็ว ปริมาณรถยนต์สะสมเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล ขณะที่พื้นที่ถนนบนพื้นดินมีจำกัดและไม่สามารถขยายได้เนื่องจากติดปัญหาการเวนคืนที่ดินในเขตชุมชนหนาแน่น รัฐบาลไทยจึงร่วมมือกับผู้เชี่ยวชาญด้านการวางผังเมืองจากต่างประเทศ ออกแบบระบบทางด่วนยกระดับย่านใจกลางเมืองขึ้น เพื่อเชื่อมโยงจุดยุทธศาสตร์สำคัญทางการค้าและการขนส่งสินค้า นั่นคือ ท่าเรือคลองเตย ย่านดินแดง และย่านบางนา

โครงสร้างทางวิศวกรรมของทางด่วนขั้นที่ 1 มีความยาวรวมประมาณ 27.1 กิโลเมตร แบ่งออกเป็น 3 สายหลัก ได้แก่ สายดินแดง-ท่าเรือ สายบางนา-ท่าเรือ และสายดาวขนอง-ท่าเรือ โดยมี "ต่างระดับท่าเรือ" เป็นศูนย์กลางการตัดผ่าน หัวใจของงานวิศวกรรมในยุคนั้นคือการใช้โครงสร้างเสาตอม่อคอนกรีตอัดแรง ยื่นคานคอนกรีตหล่อสำเร็จ (Precast Concrete Girder) เพื่อข้ามผ่านจุดตัดจราจรและลำคลองสายสำคัญ โดยไม่กระทบกับการจราจรบนถนนราบด้านล่างในระหว่างการก่อสร้าง

ผลกระทบจากการมาถึงของทางด่วนขั้นที่ 1 ส่งผลให้รูปแบบการกระจายตัวของเมืองเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง เกิดการขยายตัวของย่านที่อยู่อาศัยออกสู่วงแหวนรอบนอกและปริมณฑลอย่างรวดเร็ว เพราะผู้คนสามารถเดินทางเข้าสู่ใจกลางเมืองได้ในเวลาไม่กี่นาที โครงข่ายลอยฟ้าสายแรกนี้จึงกลายเป็นต้นแบบให้แก่ระบบทางพิเศษและรถไฟฟ้าสายอื่นๆ ในเวลาต่อมา ยืนยันถึงบทบาทสำคัญของงานวิศวกรรมขนส่งที่เข้ามาเปลี่ยนโฉมหน้ากรุงเทพมหานครสู่ความเป็นมหานครระดับสากล