ไขปริศนา "อุโมงค์ทางลอด" ในกรุงเทพฯ ทำไมสร้างยากและมักเจอปัญหาน้ำท่วมขัง?

เมื่อพูดถึงการแก้ปัญหาจุดตัดจราจรในเมืองใหญ่ "อุโมงค์ทางลอด" หรืออุโมงค์รถลอด (Underpass) คือหนึ่งในโซลูชันทางวิศวกรรมที่ช่วยให้รถวิ่งผ่านทางแยกได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่ต้องรอสัญญาณไฟจราจร ทว่าสำหรับกรุงเทพมหานคร การสร้างอุโมงค์ขุดลึกลงไปใต้ดินไม่ได้เป็นเพียงแค่เรื่องของการขุดเจาะและเทคอนกรีต แต่เป็นความท้าทายระดับมหากาพย์ทางวิศวกรรมโยธา และบ่อยครั้งที่เรามักจะได้ยินข่าวปัญหาน้ำท่วมขังภายในอุโมงค์ยามเกิดฝนตกหนัก

สาเหตุสำคัญที่ทำให้ออุโมงค์ทางลอดในกรุงเทพฯ สร้างยากกว่าหลายเมืองทั่วโลก คือสภาพชั้นดินของกรุงเทพฯ ซึ่งเป็น "ดินเหนียวอ่อน" (Soft Bangkok Clay) ที่มีความชื้นสูงและรับน้ำหนักได้น้อย การขุดเจาะลงไปใต้ดินจึงเสี่ยงต่อการพังทลายของกำแพงดินรอบข้างสูงมาก ทีมช่างต้องใช้วิธีสร้างกำแพงกันดินคอนกรีตอัดแรงลึกหลายสิบเมตร (Diaphragm Wall) ควบคู่ไปกับการตอกเสาเข็มยึดฐานอุโมงค์ไว้ไม่ให้โครงสร้างลอยตัวขึ้นตามแรงดันน้ำใต้ดิน (Uplift Force) ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ต้องใช้เวลานานและมีค่าใช้จ่ายสูงมหาศาล

ส่วนปริศนาที่ว่าทำไมอุโมงค์ทางลอดมักจะเกิดปัญหาน้ำท่วมขังเมื่อฝนตกหนัก มีปัจจัยหลักมาจากลักษณะทางกายภาพที่เป็น "แอ่งกระทะ" ต่ำกว่าระดับน้ำทะเลและระดับน้ำในคลองรอบข้าง น้ำฝนบนพื้นผิวถนนจึงไหลมารวมกันที่จุดต่ำสุดของอุโมงค์โดยธรรมชาติ อุโมงค์ทุกแห่งจึงต้องพึ่งพาระบบสาธารณูปโภคเฉพาะ นั่นคือ "บ่อสูบน้ำใต้ดิน" (Sump Pit) และเครื่องสูบน้ำอัตโนมัติประสิทธิภาพสูงเพื่อสูบน้ำระบายออกตลอดเวลา

หากเมื่อใดที่เกิดฝนตกหนักระดับวิกฤตจนระบบไฟฟ้าขัดข้อง ขยะไปอุดตันทางสอยน้ำ หรือปริมาณน้ำฝนเกินกว่าความจุของบ่อสูบและคลองรับน้ำปลายทาง อุโมงค์ทางลอดก็จะกลายสภาพเป็นแอ่งรับน้ำทันที การออกแบบทางวิศวกรรมยุคใหม่จึงต้องมีการติดตั้งระบบเซนเซอร์วัดระดับน้ำ ป้ายเตือนดิจิทัลอัตโนมัติ และระบบไฟสำรองฉุกเฉิน เพื่อปิดกั้นไม่ให้รถขับลงไปในอุโมงค์เมื่อเกิดเหตุน้ำท่วมขัง ป้องกันอันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินของคนเมืองอย่างทันท่วงที