นามสกุลไหนคนใช้เยอะที่สุดในไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าถามว่าในไทยมีนามสกุลอะไรที่เจอบ่อยที่สุด หลายคนน่าจะนึกถึงคำอย่าง “ใจดี” “ศรีสุข” หรือ “แสงทอง” ก่อน แต่คำตอบจากฐานข้อมูลนามสกุลสากลกลับชี้ไปที่ แซ่ตั้ง ซึ่งถูกประเมินว่ามีผู้ใช้ราว 89,926 คนในประเทศไทย

อันดับถัดมาในชุดข้อมูลเดียวกันคือ เฉิน ราว 88,520 คน, แซ่ลิ้ม ราว 86,176 คน, หวัง ราว 84,369 คน และ หลี่ ราว 81,944 คน ตามด้วย จาง หลิว ลี ตัน และ หวง จะเห็นว่าอันดับต้น ๆ แทบทั้งหมดเป็นสกุลจีนหรือการถอดเสียงแซ่จีนหลายสำเนียง

ตัวเลขนี้ควรมองเป็น ค่าประมาณจากฐานข้อมูลนามสกุล ไม่ใช่ตารางจัดอันดับประชากรอย่างเป็นทางการที่กรมการปกครองเผยแพร่โดยตรง แต่ช่วยอธิบายภาพใหญ่ได้ดีว่า เหตุใดนามสกุลที่คนไทยใช้มากจึงไม่จำเป็นต้องเป็นนามสกุลไทยที่เราคุ้นตาในละครหรือในห้องเรียน

ทำไมนามสกุลไทยแท้ ๆ จึงไม่ค่อยมีคำว่า “ใช้เยอะที่สุด”

เสน่ห์อย่างหนึ่งของระบบนามสกุลไทยคือ การจดทะเบียนนามสกุลใหม่ต้องตรวจไม่ให้ซ้ำกับนามสกุลที่จดไว้แล้ว หลักนี้ทำให้นามสกุลที่ตั้งขึ้นใหม่มักผูกกับครอบครัวหรือสายตระกูลหนึ่งโดยเฉพาะ คนที่ใช้นามสกุลเดียวกันจึงมีโอกาสเกี่ยวดองกันมากกว่าหลายประเทศที่นามสกุลยอดนิยมอย่าง Smith, Kim หรือ Nguyen กระจายอยู่เป็นล้านคน

ผลที่ตามมาคือไทยมีนามสกุลหลากหลายมาก ฐานข้อมูล Forebears ระบุว่าพบนามสกุลในประเทศไทยมากกว่า 2.4 ล้านรูปแบบ จึงไม่แปลกที่เราเจอชื่อสกุลยาว ๆ หรือชื่อที่ไม่เคยเห็นมาก่อนอยู่เรื่อย ๆ ทั้งที่อยู่ประเทศเดียวกัน

แต่กฎเรื่องนามสกุลไม่ซ้ำไม่ได้แปลว่าคนใช้นามสกุลเดียวกันทุกคนต้องเป็นญาติใกล้ชิดเสมอไป เพราะยังมีกรณีใช้นามสกุลจากการสมรส การรับบุตรบุญธรรม การเปลี่ยนชื่อสกุลตามสิทธิ หรือการสืบสายครอบครัวที่ขยายออกไปหลายรุ่น

แซ่จีนคือข้อยกเว้นที่ทำให้ภาพต่างออกไป

แซ่จีนมีประวัติการใช้ยาวนานและกระจายอยู่ในเครือญาติขนาดใหญ่ เมื่อคนจีนอพยพมาตั้งถิ่นฐานในไทย บางครอบครัวเปลี่ยนมาใช้นามสกุลไทยเต็มรูปแบบ บางครอบครัวคงแซ่เดิมไว้ หรือถอดเสียงแซ่เดียวกันออกมาเป็นหลายแบบตามสำเนียง เช่น แต้จิ๋ว จีนกลาง หรือการเขียนด้วยอักษรโรมัน

จึงเกิดภาพที่ชวนสับสนเล็กน้อย เช่น “แซ่ตั้ง” กับ “เฉิน” อาจโยงกับรากอักษรจีนเดียวกันในคนละการออกเสียง ขณะที่ “ลี” “หลี่” หรือ “หลิว” ก็เป็นคนละสกุลตามการเขียนและการถอดเสียง ไม่ควรเหมารวมจากเสียงที่ใกล้กันเพียงอย่างเดียว

นามสกุลที่ใช้เยอะจึงไม่ได้บอกว่าครอบครัวนั้นใหญ่ที่สุดในความหมายเดียวเสมอไป แต่มันสะท้อนทั้งประวัติการย้ายถิ่น ภาษา สำเนียง การสมรส และกติกาการตั้งชื่อของไทยไปพร้อมกัน

ถ้าอยากตรวจว่านามสกุลที่คิดจะใช้มีผู้จดทะเบียนแล้วหรือไม่ ควรตรวจผ่านระบบทะเบียนชื่อบุคคลของสำนักบริหารการทะเบียนโดยตรง เพราะเป็นช่องทางที่เกี่ยวข้องกับการจดทะเบียนจริง ส่วนรายชื่อ “นามสกุลยอดนิยม” ที่เห็นตามอินเทอร์เน็ต เหมาะสำหรับดูแนวโน้มและชวนคุยเรื่องรากครอบครัวมากกว่าใช้ยืนยันสิทธิทางทะเบียน