ภาษีใครคิด ใครเก็บ แล้วเงินเราไปไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาจ่ายภาษีหรือเห็น VAT ในใบเสร็จ หลายคนอาจรู้สึกว่า “กรมสรรพากรเป็นคนคิดภาษีหรือเปล่า” คำตอบสั้น ๆ คือ กรมสรรพากรมีหน้าที่จัดเก็บและบังคับใช้กฎหมายภาษีเป็นหลัก ไม่ได้กำหนดภาษีเองตามใจ

การจะมีภาษีใหม่ ปรับอัตรา หรือเปลี่ยนเงื่อนไขสำคัญ ต้องเดินผ่านกระบวนการกฎหมาย รัฐบาลและกระทรวงที่เกี่ยวข้องผลักดันร่างกฎหมาย จากนั้นรัฐสภาพิจารณา เมื่อผ่านและประกาศใช้แล้ว หน่วยงานรัฐจึงทำหน้าที่เก็บภาษีตามกติกานั้น

คนคิด คนอนุมัติ และคนเก็บ เป็นคนละบทบาท

• ฝ่ายรัฐบาล เสนอนโยบายและร่างกฎหมายภาษี โดยมีข้อมูลเศรษฐกิจและงบประมาณประกอบ

• รัฐสภา พิจารณา แก้ไข และลงมติให้กฎหมายมีผลใช้บังคับ

• หน่วยงานจัดเก็บ เช่น กรมสรรพากร กรมสรรพสามิต กรมศุลกากร หรือองค์กรปกครองท้องถิ่น เก็บภาษีในประเภทที่กฎหมายมอบหมาย

จึงไม่ควรเหมารวมว่าเจ้าหน้าที่หน้าเคาน์เตอร์หรือแอปยื่นภาษีเป็นผู้กำหนดภาระของเรา เขากำลังทำงานภายใต้กฎหมาย อัตรา และหลักเกณฑ์ที่ถูกกำหนดไว้ก่อนแล้ว

ภาษีไม่ได้มีแค่ตอนยื่นแบบปลายปี

ภาษีเงินได้คือแบบที่คนทำงานคุ้นที่สุด เพราะเห็นจากเงินเดือนหรือการยื่นแบบ แต่ในชีวิตประจำวันเรายังเจอภาษีมูลค่าเพิ่มผ่านการซื้อสินค้าและบริการ ภาษีสรรพสามิตในสินค้าบางชนิด ภาษีนำเข้า รวมถึงภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างซึ่งเป็นเรื่องของท้องถิ่น

บางครั้งร้านค้าเป็นคนออกใบเสร็จและนำส่งภาษี แต่ไม่ได้แปลว่าร้านคิดอัตราเอง ร้านเพียงทำหน้าที่อยู่ในห่วงโซ่การจัดเก็บ ส่วนผู้บริโภคจึงเห็นภาษีชัดที่สุดในจังหวะที่จ่ายเงิน

แล้วเงินภาษีถูกใช้ตัดสินโดยใคร

เงินภาษีไหลเข้าสู่รายได้ของรัฐและถูกนำไปใช้ตามงบประมาณแผ่นดิน ทั้งบริการสาธารณะ การศึกษา สาธารณสุข ถนน ความปลอดภัย และการทำงานของภาครัฐ งบประมาณก็มีขั้นตอนเสนอและพิจารณาโดยรัฐสภาเช่นกัน

เพราะฉะนั้นคำถามที่ตรงกว่า “ภาษีใครคิด” อาจเป็น กฎหมายภาษีนั้นผ่านอย่างไร ใครได้ผลกระทบ และเงินที่เก็บถูกใช้คุ้มค่าหรือไม่ ภาษีจึงไม่ใช่แค่ตัวเลขที่หายจากกระเป๋า แต่เป็นเรื่องที่ประชาชนมีสิทธิ์ติดตาม ตั้งคำถาม และตรวจสอบได้

ภาพประกอบในบทความนี้สร้างขึ้นเพื่อสื่อความหมาย ไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริง