เคยสงสัยไหม? ทำไม "น้ำตา" ตอนเสียใจ ถึงไม่เหมือนน้ำตาตอนดีใจ

ไม่ว่าจะร้องไห้เพราะอกหัก โดนดุ หรือปลื้มปิติกับความสำเร็จ หยดน้ำที่ไหลออกมาจากดวงตาของเราก็ดูเป็นของเหลวใสๆ ที่ไร้สีและไร้กลิ่นเหมือนกันไปหมด จนเราเหมาเอาเองว่าพวกมันคือน้ำตาชนิดเดียวกัน แต่ในความเป็นจริงทางชีวเคมี น้ำตาแต่ละหยดที่ไหลออกมาจากอารมณ์ที่แตกต่างกันนั้น มี "องค์ประกอบทางเคมี" และโครงสร้างที่แทบจะเป็นคนละสารกันเลยทีเดียว

ในทางกายวิภาค น้ำตาของมนุษย์ถูกแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลักตามฟังก์ชันการทำงาน ประเภทแรกคือ "น้ำตาหล่อเลี้ยง (Basal Tears)" ที่หลั่งออกมาตลอดเวลาเพื่อปกป้องตาไม่ให้แห้ง ประเภทที่สองคือ "น้ำตาสะท้อนเงื่อนไข (Reflex Tears)" ที่ทะลักออกมาเวลาโดนควันหรือหั่นหัวหอมเพื่อชะลอสิ่งแปลกปลอม และประเภทสุดท้ายที่น่าอัศจรรย์ที่สุดคือ "น้ำตาทางอารมณ์ (Emotional Tears)" ซึ่งเป็นน้ำตาที่ไหลออกมาจากความรู้สึกภายในสมอง

เมื่อเราประสบกับอารมณ์ที่รุนแรง ไม่ว่าจะเป็นความเศร้าโศก หรือความสุขอย่างที่สุด สมองส่วนลิมบิก (Limbic System) ซึ่งควบคุมอารมณ์จะส่งสัญญาณประสาทไปกระตุ้นต่อมน้ำตา (Lacrimal Gland) ให้ผลิตน้ำตาออกมา แต่สิ่งที่ต่างกันคือชนิดของ "ฮอร์โมนและโปรตีน" ที่ปะปนออกมากับน้ำตานั้น

ยามที่คุณ "เสียใจและเศร้าโศก" ร่างกายจะตกอยู่ในภาวะความเครียดสูง สมองจึงหลั่งสารเคมีความเครียดออกมา และใช้น้ำตาเป็นช่องทางในการระบายสารเหล่านั้นออกจากร่างกาย น้ำตาจากความเสียใจจึงอุดมไปด้วยฮอร์โมนความเครียดอย่าง "ACTH (Adrenocorticotropic Hormone)" รวมถึงสารส่งประสาทที่เกี่ยวข้องกับความเจ็บปวด การร้องไห้โฮในยามเสียใจจึงเปรียบเสมือนการบำบัดทางเคมีที่ช่วยขับความเครียดออกจากร่างกาย ทำให้เรารู้สึกเบากายสบายใจขึ้นหลังร้องไห้เสร็จ

ในทางกลับกัน เมื่อคุณ "ดีใจอย่างที่สุด" จนน้ำตาไหล ร่างกายจะหลั่งสารสื่อประสาทกลุ่มความสุขอย่าง "เอนดอร์ฟิน (Endorphins)" และ "ออกซิโทซิน (Oxytocin)" ปะปนออกมากับน้ำตา เพื่อช่วยปรับสมดุลอารมณ์ที่พุ่งสูงเกินไปให้กลับเข้าสู่ภาวะปกติ

ความแตกต่างที่ชัดเจนที่สุดถูกค้นพบเมื่อนักวิทยาศาสตร์นำน้ำตาจากอารมณ์ต่างๆ ไปส่องผ่านกล้องจุลทรรศน์หลังจากตกผลึก ผลึกของน้ำตาที่มาจากความเสียใจจะมีรูปแบบขรุขระ หนาแน่น และเต็มไปด้วยโครงสร้างสายโปรตีนความเครียด ขณะที่ผลึกน้ำตาจากความดีใจจะมีรูปแบบที่โปร่ง ลวดลายเรียบงาม คล้ายกับเกล็ดหิมะที่สวยงาม ร่างกายมนุษย์จึงใช้กลไกการผลิตน้ำตาเป็นเหมือนหัวจ่ายเคมีที่คอยปรับสมดุลจิตใจให้เราผ่านพ้นทุกอารมณ์ไปได้อย่างน่าอัศจรรย์