10 พิธีศพที่ดูแปลกจากทั่วโลก

ความตายเป็นเรื่องที่มนุษย์ทุกสังคมต้องพบเจอ แต่สิ่งที่แตกต่างกันคือ ผู้คนเลือกบอกลาและจัดการกับผู้เสียชีวิตอย่างไร

บางแห่งฝังร่างลงดิน บางแห่งเผา บางแห่งเก็บร่างไว้กับครอบครัว และบางวัฒนธรรมมีพิธีที่เมื่อมองจากสายตาคนนอกอาจรู้สึกแปลกมาก แต่สำหรับคนในชุมชน สิ่งเหล่านี้กลับเป็นประเพณีที่มีความหมายลึกซึ้ง

1. ทิเบตกับ “การฝังศพบนท้องฟ้า”

ในพื้นที่สูงของทิเบตและบางชุมชนที่นับถือพุทธศาสนาแบบทิเบต มีประเพณีที่เรียกว่า Sky Burial หรือการจัดการศพโดยนำร่างไปยังพื้นที่เฉพาะ แล้วปล่อยให้แร้งและนกกินซากเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการ

แนวคิดสำคัญเกี่ยวข้องกับการมองร่างกายว่าเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เมื่อชีวิตสิ้นสุดลง ร่างกายจึงสามารถมอบกลับคืนให้ธรรมชาติ ขณะที่จิตตามความเชื่อทางพุทธศาสนาไม่ได้ถูกมองว่าผูกติดอยู่กับร่างเดิม

พิธีนี้ไม่ได้ทำกันทั่วไปในทุกพื้นที่ของทิเบต และมีขั้นตอนตามธรรมเนียมและข้อกำหนดของท้องถิ่น

2. มาดากัสการ์กับการ “นำศพกลับมาพบครอบครัว”

ในบางชุมชนของมาดากัสการ์ โดยเฉพาะกลุ่มชาวมาลากาซีบางกลุ่ม มีพิธีที่เรียกว่า Famadihana หรือ “การพลิกกระดูก”

เมื่อถึงช่วงเวลาที่กำหนดตามธรรมเนียม ครอบครัวจะเปิดสุสาน นำร่างหรือกระดูกของบรรพบุรุษออกมา ห่อด้วยผ้าผืนใหม่ และร่วมกันเฉลิมฉลอง ก่อนนำกลับไปเก็บไว้ตามเดิม

สำหรับผู้ที่ไม่คุ้นเคยอาจรู้สึกประหลาด เพราะการเปิดสุสานและนำผู้เสียชีวิตออกมาพบญาติไม่ได้เป็นเรื่องที่พบทั่วไปในหลายประเทศ

แต่สำหรับผู้ประกอบพิธี นี่คือช่วงเวลาที่ครอบครัวได้แสดงความรักและความผูกพันกับบรรพบุรุษ

3. อินโดนีเซียกับงานศพที่อาจใช้เวลานานหลายเดือน

ในชุมชน โทราจา (Toraja) บนเกาะสุลาเวสีของอินโดนีเซีย ความตายไม่ได้หมายความว่าพิธีศพจะเกิดขึ้นทันที

ตามธรรมเนียมของชาวโทราจา ผู้เสียชีวิตที่ยังไม่ได้ประกอบพิธีศพอาจถูกเก็บรักษาไว้ภายในบ้าน และครอบครัวอาจเรียกผู้เสียชีวิตว่าเป็น “ผู้ป่วย” หรือผู้ที่ยังอยู่ในครอบครัว จนกว่าจะพร้อมจัดพิธี

งานศพของครอบครัวที่มีฐานะหรือมีญาติร่วมจำนวนมากอาจใช้เวลาวางแผนและเตรียมงานนาน และพิธีสามารถมีผู้เข้าร่วมจำนวนมาก

หลังพิธี บางชุมชนมีธรรมเนียมนำร่างไปฝังในช่องหินหรือสุสานที่เจาะเข้าไปในหน้าผา รวมถึงการทำหุ่นไม้ Tau Tau เพื่อเป็นตัวแทนของผู้เสียชีวิตในบางพื้นที่

4. กานากับโลงศพรูปสิ่งของที่มีความหมาย

ในกานา โดยเฉพาะในกลุ่มชาวกาบูหรือกา (Ga) มีธรรมเนียมการสร้าง โลงศพแฟนซี หรือโลงศพที่มีรูปร่างเป็นสิ่งต่าง ๆ

โลงศพอาจทำเป็นปลา รถยนต์ เครื่องบิน รองเท้า โทรศัพท์ หรือสิ่งที่สะท้อนอาชีพ บุคลิก ความฝัน หรือสิ่งที่ผู้เสียชีวิตชื่นชอบ

จุดประสงค์จึงไม่ได้มีแค่ความแปลกหรือความสวยงาม แต่เป็นการบอกเล่าเรื่องราวของคนคนหนึ่งผ่านสิ่งที่เขาเคยรักหรือมีความเกี่ยวข้องด้วย

คนที่ทำโลงศพเหล่านี้จึงไม่ได้เป็นเพียงช่างไม้ แต่ต้องเข้าใจเรื่องราวของผู้เสียชีวิตด้วย

5. ฟิลิปปินส์กับโลงศพที่แขวนอยู่บนหน้าผา

ในบางพื้นที่ของฟิลิปปินส์ โดยเฉพาะบริเวณ ซากาดา (Sagada) มีธรรมเนียมการจัดการศพของชุมชนอีโกโรตบางกลุ่มด้วยการนำโลงศพไปไว้ตามหน้าผาหรือบริเวณสูง

โลงศพที่อยู่บนหน้าผากลายเป็นภาพที่สร้างความสงสัยให้กับผู้คนจากภายนอก

แต่ในบริบทของชุมชน ประเพณีดังกล่าวเกี่ยวข้องกับความเชื่อและแนวคิดเกี่ยวกับผู้ตาย รวมถึงการเลือกสถานที่ฝังศพที่แตกต่างจากสุสานทั่วไป

ปัจจุบันธรรมเนียมดังกล่าวไม่ได้เป็นพิธีที่ชาวซากาดาทุกคนปฏิบัติเหมือนกัน และการจัดการศพในพื้นที่ก็มีรูปแบบที่หลากหลายขึ้น

6. เม็กซิโกกับวันที่คนเป็นกลับไปพบคนตาย

Día de Muertos หรือวันแห่งผู้ล่วงลับ ของเม็กซิโกอาจไม่ใช่ “พิธีศพ” ในความหมายตรง ๆ เพราะจัดขึ้นเพื่อรำลึกถึงผู้เสียชีวิตหลังจากเสียชีวิตไปแล้ว แต่เป็นประเพณีเกี่ยวกับความตายที่โดดเด่นมาก

ครอบครัวอาจจัดแท่นบูชา หรือ ofrenda พร้อมรูปถ่าย ดอกดาวเรือง อาหาร เครื่องดื่ม และสิ่งของที่ผู้ล่วงลับชื่นชอบ

สุสานบางแห่งจึงไม่ได้เต็มไปด้วยบรรยากาศเงียบงัน แต่กลับมีสมาชิกครอบครัวมารวมตัว พูดคุย ทำความสะอาดหลุมศพ และระลึกถึงคนที่จากไป

ความตายในวัฒนธรรมนี้จึงไม่ได้ถูกแยกออกจากชีวิตอย่างเด็ดขาด แต่ยังคงมีพื้นที่อยู่ในความทรงจำของครอบครัว

7. อินเดียกับการเผาศพริมแม่น้ำคงคา

สำหรับชาวฮินดูจำนวนมาก การเผาศพเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมหลังความตาย โดยหนึ่งในสถานที่ที่มีชื่อเสียงคือเมืองพาราณสี ซึ่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำคงคา

ที่นี่มี ghat หรือขั้นบันไดริมแม่น้ำหลายแห่ง และบางแห่งใช้สำหรับพิธีฌาปนกิจ

ตามความเชื่อของชาวฮินดู การเผาศพเกี่ยวข้องกับการปลดปล่อยจากร่างกายและวัฏจักรแห่งการเกิดและตาย ส่วนแม่น้ำคงคามีความศักดิ์สิทธิ์อย่างมากในศาสนาฮินดู

สิ่งที่คนจากวัฒนธรรมอื่นอาจมองว่าเป็นภาพที่แปลกตา สำหรับผู้คนที่นี่กลับเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตและความเชื่อทางศาสนาที่สืบทอดกันมายาวนาน

8. ชาวออสเตรเลียพื้นเมืองกับพิธีที่แตกต่างกันตามกลุ่ม

กลุ่มชนพื้นเมืองของออสเตรเลียไม่ได้มีพิธีศพแบบเดียวกันทั้งหมด เพราะมีชุมชนและวัฒนธรรมจำนวนมาก

ในบางกลุ่มมีธรรมเนียมที่เกี่ยวข้องกับการแยกร่างออกจากชุมชนในช่วงหนึ่ง การไว้ทุกข์ การทาสีร่างกาย หรือการปฏิบัติตามข้อห้ามบางอย่างหลังการเสียชีวิต

รายละเอียดแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละกลุ่มและแต่ละภูมิภาค จึงไม่ควรเหมารวมว่าเป็น “พิธีศพของชาวอะบอริจิน” เพียงรูปแบบเดียว

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้แต่ภายในประเทศเดียวกัน ความเข้าใจเรื่องความตายก็สามารถแตกต่างกันได้มาก

9. อียิปต์โบราณกับการทำมัมมี่

เมื่อพูดถึงพิธีศพที่แปลก คนจำนวนมากคงนึกถึง มัมมี่ของอียิปต์โบราณ

ชาวอียิปต์บางยุคเชื่อว่าการรักษาร่างกายมีความสำคัญต่อการดำรงอยู่หลังความตาย จึงพัฒนากระบวนการทำมัมมี่อย่างละเอียด มีทั้งการนำอวัยวะบางส่วนออก การทำให้ร่างแห้งด้วยสารที่เรียกว่า natron และการพันร่างด้วยผ้า

นอกจากตัวมัมมี่แล้ว หลุมศพยังอาจมีสิ่งของ เครื่องใช้ และข้อความที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องโลกหลังความตาย

สิ่งที่เหลืออยู่ในสุสานเหล่านี้จึงไม่ได้บอกแค่ว่า “คนตายถูกฝังอย่างไร” แต่ยังเปิดหน้าต่างให้เราเห็นว่า คนในอียิปต์โบราณคิดถึงชีวิต ความตาย และโลกหลังความตายอย่างไร

10. ชาวไวกิงกับเรือในพิธีศพ

เรื่อง “ศพไวกิงถูกส่งออกทะเลบนเรือที่กำลังลุกไหม้” เป็นภาพที่ปรากฏในภาพยนตร์และนิยายอยู่บ่อยครั้ง แต่ความจริงมีรายละเอียดซับซ้อนกว่านั้น

หลักฐานทางโบราณคดีแสดงให้เห็นว่าชาวนอร์สในยุคไวกิงบางกลุ่มใช้ เรือเป็นส่วนหนึ่งของการฝังศพ โดยมีตัวอย่างสำคัญ เช่น สุสานเรือที่ Oseberg และ Gokstad ในนอร์เวย์

เรืออาจถูกฝังทั้งลำพร้อมกับผู้เสียชีวิตและสิ่งของต่าง ๆ ไม่ได้หมายความว่าทุกศพจะถูกนำไปเผาบนเรือแล้วปล่อยออกทะเล

เรื่องเล่าจากภาพยนตร์จึงมีส่วนที่มาจากวัฒนธรรมจริง แต่ก็มีการเติมสีสันจนต่างจากหลักฐานทางโบราณคดีอยู่ไม่น้อย

เมื่อมองพิธีเหล่านี้รวมกัน จะเห็นว่ามนุษย์ไม่ได้มีคำตอบเดียวสำหรับคำถามว่า “เราควรทำอย่างไรกับคนที่จากไป?”

บางสังคมส่งร่างคืนให้ธรรมชาติ
บางสังคมเก็บรักษาร่างเอาไว้
บางแห่งเปิดสุสานเพื่อพบกับบรรพบุรุษอีกครั้ง
บางแห่งสร้างโลงศพให้สะท้อนตัวตนของผู้เสียชีวิต
และบางแห่งเปลี่ยนวันแห่งความตายให้กลายเป็นวันที่ครอบครัวกลับมารวมตัวกัน

ความแตกต่างเหล่านี้อาจดูแปลกเมื่อมองจากวัฒนธรรมของเราเอง แต่เมื่อเข้าใจความหมายที่อยู่เบื้องหลัง จะพบว่าสิ่งที่เหมือนกันกลับมีอยู่เรื่องหนึ่ง

มนุษย์พยายามหาวิธีรักษาความสัมพันธ์กับคนที่จากไป แม้ความตายจะทำให้ไม่สามารถพบกันได้อีกแล้ว

บางคนเก็บไว้ในสุสาน
บางคนเก็บไว้ในพิธีกรรม
บางคนเก็บไว้ในความทรงจำ

เพราะท้ายที่สุด พิธีศพอาจไม่ได้พูดถึง “คนตาย” เพียงอย่างเดียว

แต่มันกำลังบอกว่า คนที่ยังมีชีวิตอยู่กำลังเลือกจดจำคนที่รักอย่างไร